V CZ 15/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 15/13

POSTANOWIENIE

Dnia 28 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Gminy Miasto Ś.

przeciwko Bogumile G. i in. ,

o eksmisję,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 maja 2013 r.,

zażalenia strony powodowej na wyrok Sądu Okręgowego w Ś.

z dnia 17 stycznia 2013 r.,

uchyla zaskarżone orzeczenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 17 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Ś. uchylił wyrok Sądu

Rejonowego w Ś. z 22 sierpnia 2012 r., uwzględniający powództwo Gminy Miasto

Ś. przeciwko B. G., E. G., J. G., M. O. i P. O. o eksmisję i przekazał sprawę temu

Sądowi do ponownego rozpoznania.

W zażaleniu na orzeczenie z 17 stycznia 2013 r. powódka zarzuciła, że

zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny

wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 386 § 4 k.p.c. przez jego zastosowanie.

Sąd Okręgowy z powołaniem się na ten przepis, bez dokonania własnych ustaleń,

przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, przyjmując, że istnieje konieczność

przeprowadzenia przez Sąd Rejonowy postępowania dowodowego w całości,

podczas gdy Sąd ten ustalił wszystkie okoliczności faktyczne mające wpływ na

wynik sprawy i należycie ocenił cały materiał dowodowy zgromadzony w toku

postępowania.

Powódka

wniosła

o

uchylenie

zaskarżonego

wyroku

i

zasądzenie

od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą

z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem

3 maja 2012 r. – zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu projektu nowelizacji wskazano, że instytucja uchylenia

wyroku sądu pierwszej instancji wraz z przekazaniem sprawy do ponownego

rozpoznania jest w praktyce nadużywana, choć obecny model postępowania

cywilnego zakłada, że druga instancja jest instancją merytoryczną, w której sprawa

powinna być rozpoznana ex novo, a postępowanie zakończone przez wydanie

rozstrzygnięcia kończącego spór pomiędzy stronami. Takie podejście do zakresu

rozpoznania i orzekania w postępowaniu apelacyjnym znajduje potwierdzenie także

w orzecznictwie. W uchwale składu siedmiu sędziów z 31 stycznia 2008 r., III CZP

49/07 (OSNC 2008, nr 6, poz. 55), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sąd drugiej instancji

rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej

zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty

dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak

z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu

pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy

zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie

przyjmując,

że

istnieje

przesłanka

materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315;

postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC

1999, nr 1, poz. 22; z 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97, Lex nr 50750; z 3 lutego

1999 r., III CKN 151/98, Lex nr 519260; wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego

2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z 21 października 2005 r., III CK

161/05, Lex nr 178635.; z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2,

poz. 2). Do nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji dojdzie

w szczególności w razie oddalenia powództwa z uwagi na przyjęcie braku

legitymacji procesowej po którejś ze stron albo z uwagi na wygaśnięcie lub

przedawnienie roszczenia, jeżeli sąd pierwszej instancji sformułuje takie wnioski na

podstawie samych tylko twierdzeń stron, czy po przeprowadzeniu ograniczonego

postępowania dowodowego, a sąd drugiej instancji oceny tej nie podzieli

(por. wyroki Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999,

nr 1, poz. 22; z 14 maja 2002 r., V CKN 357/00, Lex nr 55513).

Jeżeli wyrok został uchylony z powodu nierozpoznania przez sąd pierwszej

instancji istoty sprawy, to rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym

jest zbadanie, czy sąd odwoławczy prawidłowo rozumiał to pojęcie oraz czy jego

merytoryczne stanowisko w sprawie uzasadniało taką ocenę postępowania sądu

pierwszej instancji. Poza zakresem kontroli w postępowaniu zażaleniowym

pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska prawnego sądu odwoławczego co do

meritum sprawy.

2. Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się

na podstawie analizy żądań pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiących

podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś na podstawie ewentualnych wad postępowania

wyjaśniającego.

W niniejszej sprawie powódka domagała się nakazania pozwanym, aby

opróżnili i wydali jej lokal mieszkalny nr 7 położony przy ul. B. nr 3 w Ś. Twierdziła,

że pozwani używają swojego lokalu w sposób czyniący uciążliwym korzystanie z

innych lokali w budynku w związku z odmową jego udostępnienia powódce w celu

usunięcia awarii oraz dokonania okresowych, doraźnych przeglądów jego stanu i

wyposażenia technicznego. Usunięcie awarii miało polegać na wymianie

skorodowanego, nieszczelnego i przez to zagrażającego zdrowiu i życiu

mieszkańców budynku kanału dymnego przez kuchnię zajmowanego przez

pozwanych mieszkania. Pozwani mieli zatem naruszać § 7 ust. 2 umowy najmu

lokalu

mieszkalnego,

który

stanowi,

iż

najemca

jest

obowiązany

do

natychmiastowego udostępnienia lokalu w celu usunięcia awarii oraz dokonania

okresowych, doraźnych przeglądów jego stanu i wyposażenia technicznego oraz

przepis art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów,

mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z

2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.). Powódka wskazała na środki dowodowe mające

wykazać zasadność jej żądań.

Wyrokiem z 22 sierpnia 2012 r., Sąd Rejonowy w Ś. nakazał pozwanym, aby

opróżnili, opuścili i wydali powodowi przedmiotowy lokal mieszkalny.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanych od tego wyroku, Sąd Okręgowy w Ś.

wydał zaskarżony zażaleniem wyrok. W jego uzasadnieniu Sąd Okręgowy

stwierdził, że istnieje konieczność przeprowadzenia przez Sąd Rejonowy

postępowania dowodowego w całości. Sąd Okręgowy uznał, że istnieje

konieczność ustalenia: - w jakie instalacje i urządzenia wyposażony był lokal nr 6

w budynku ul. B. nr 3 w Ś.y, sprzedany przez powódkę innemu najemcy, - czy

usytuowanie i stan przewodów kominowych, dymowego i grawitacyjnego,

przewodów spalinowych i wentylacyjnych uzasadniały „wyodrębnienie własności

lokalu z ustanowionej odrębnej własności lokalu mieszkalnego numer 6 - 7 pod

względem umożliwienia kupującemu korzystanie z ciepła”; - czy lokal mieszkalny

nr 7, którego najemcą są pozwani został obciążony w umowie sprzedaży lokalu nr 6

służebnością na rzecz tego lokalu; - czy nie ma możliwości zapewnienia

właścicielowi lokalu nr 6 korzystania z ciepła przez wpięcie urządzenia grzewczego

do innego przewodu dymowego.

Trzeba zauważyć, że żądanie pozwu w niniejszej sprawie nie dotyczy lokalu

nr 6 w budynku przy ul. B. nr 3, który powódka miała wyodrębnić i sprzedać osobie

trzeciej, lecz lokalu nr 7 w tym budynku. Tytuł prawny pozwanych do lokalu nr 7

wynika wyłącznie z najmu.

W sprawie o takim przedmiocie, jak wyznaczony brzmieniem żądania

zgłoszonego

przez

powódkę

i

jego

podstawą

faktyczną,

doniosłe

dla

rozstrzygnięcia są fakty dostateczne dla udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy

zachowanie

pozwanych

jako

najemców

lokalu

mieszkalnego

w

budynku

wielomieszkaniowym spełnia wymagania określone w art. 10 ust. 1 i 3 ustawy

z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów oraz w § 7 ust. 2 zawartej przez

strony umowy najmu lokalu. Tak też powódka identyfikowała podstawę faktyczną

i prawną dochodzonego roszczenia i tego żądania dotyczy rozstrzygnięcie wydane

przez Sąd Rejonowy. Rozstrzygnięcie to niewątpliwie dotyczy istoty rozpoznawanej

sprawy.

3. Zdaniem Sądu Okręgowego, w celu ustalenia faktów, które uznał za

doniosłe, rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy powinien dopuścić dowód

z przesłuchania stron, dowód z dokumentów przedłożonych przez pozwanych na

rozprawie apelacyjnej 17 stycznia 2013 r., dowód z umowy sprzedaży lokalu nr 6

oraz dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu kominiarstwa, a w miarę

potrzeby dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa.

Część dowodów, których przeprowadzenie Sąd Okręgowy zlecił Sądowi

Rejonowemu została zgłoszona przez pozwanych we wniosku złożonym na

rozprawie apelacyjnej 17 stycznia 2013 r. Z motywów zaskarżonego wyroku nie

wynika, żeby Sąd Okręgowy ocenił te wnioski dowodowe w świetle przesłanek

określonych w art. 381 k.p.c., a rozstrzygających o możliwości powoływania się na

nowe fakty i dowody w instancji odwoławczej. Nie wynika z nich także dlaczego

Sąd Okręgowy nie przeprowadził tych dowodów we własnym zakresie. Jeśli Sąd

Okręgowy dostrzega braki w obrębie ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie,

to nie ma przeszkód, by braki te we własnym zakresie uzupełnił.

Skoro trafne okazały się zarzuty zażalenia, to – na podstawie art. 39415 § 1

zdanie pierwsze k.p.c. w zw. z 3941 § 3 i art. 108 § 2 oraz art. 39821 k.p.c. – Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, pozostawiając Sądowi drugiej instancji

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

db