V CZ 15/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 15/11

POSTANOWIENIE

Dnia 13 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa A. D.

przeciwko "Telewizja Polska" S.A. w W. - Oddziałowi w W.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 kwietnia 2011 r.,

zażalenia powoda na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 grudnia 2010 r.,

zmienia zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie drugim

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 15 grudnia 2010 r., o tyle, że

zasądzoną nim kwotę 2250 zł obniża do kwoty 500 zł (pięćset

złotych), a w pozostałym zakresie oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem zawartym w wyroku z dnia 15 grudnia 2010 r.

Sąd Apelacyjny oddalił apelacje obu stron i zasądził od powoda A. D. na rzecz

pozwanej Telewizji Polskiej Spółki Akcyjnej kwotę 2250 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu oparł na

zasadzie odpowiedzialności za wynik sporu, którą uznał za adekwatną do wyniku

postępowania apelacyjnego, ponieważ powód domagał się zasądzenia dalszej

kwoty 195000 zł, a pozwana – oddalenia powództwa w zakresie zasądzonej kwoty

5000 zł.

W zażaleniu powód zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art.

102 k.p.c. przez niezastosowanie go i przyjęcie, że nie zachodzą szczególnie

uzasadnione wypadki, które powinny mieć wpływ na treść tego orzeczenia.

Domagał się zmiany postanowienia i odstąpienia od obciążenia go obowiązkiem

zwrotu pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego. Trudna sytuacja majątkowa

powoda była przyczyną zwolnienia go do kosztów sądowych i ustanowienia dla

niego pełnomocnika, a zatem obciążenie go kosztami procesu wywoła uszczerbek

w utrzymaniu jego i rodziny. Sprzeciwiają się temu również względy słuszności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przyjęcie jako podstawy orzekania o kosztach procesu jednej z zasad

przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c. uzależnione jest od ostatecznego rezultatu

procesu.

Podstawową

zasadą

jest,

objęta

art.

§

k.p.c.,

zasada

odpowiedzialności za wynik procesu, wskazująca, że strona przegrywająca jest

zobowiązana zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu.

Jednym z wyjątków od tej reguły, wskazanym w art. 102 k.p.c., jest możliwość

nieobciążania w ogóle strony przegrywającej kosztami albo zasądzenia od niej

tylko części kosztów, jeśli zaistniały wypadki szczególnie uzasadnione (zasada

słuszności). Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zgodnie z tym uregulowaniem nie

wymaga wniosku strony przegrywającej. Z uwagi na to, że zasada słuszności jest

rozwiązaniem szczególnym, przy jej stosowaniu należy mieć na uwadze, że

przepis art. 102 k.p.c. nie może być rozszerzająco wykładany, wykluczone jest

również przyjmowanie uogólnień, wymaga natomiast stwierdzenia wystąpienia

wyjątkowych okoliczności w konkretnej sprawie. Nie zostało jednak bliżej określone

w tym przepisie pojęcie „wypadków szczególnie uzasadnionych", co wskazuje na

pozostawienie dokonania tego praktyce orzeczniczej, a brak jakichkolwiek

ograniczeń

przemawia

za

szerokim

pojmowaniem

zakresu

tego

zwrotu.

Powszechnie przyjmowane jest w orzecznictwie, że ocena, czy w sprawie miały

miejsce wypadki, które można zakwalifikować jako „szczególnie uzasadnione"

należy do uprawnień jurysdykcyjnych sądu, który mając na względzie wszystkie

okoliczności sprawy powinien wyważyć racje obu stron, kierować się poczuciem

słuszności i zasadami współżycia społecznego. Do okoliczności zasługujących na

uznanie za takie wypadki zaliczyć trzeba zarówno te związane z przedmiotem

sporu, jako charakteru żądania poddanego pod osąd, jego znaczenia dla strony,

jak

też

łączące

się

z

przebiegiem

postępowania

oraz

niezwiązane

z postępowaniem, ale dotyczące samej strony, jej sytuacji majątkowej i życiowej

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73,

niepubl.; wyrok z dnia 15 lipca 2004 r., V CK 648/03, niepubl.; postanowienie z dnia

26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepubl. postanowienie z dnia 13 grudnia

2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; wyrok z dnia 12 stycznia 2010 r., III CSK 87/09,

niepubl.). Przyczyny usprawiedliwiające zwolnienie strony od kosztów sądowych

nie mogą samoistnie wskazywać na znamiona „szczególnie uzasadnionego

wypadku", co jednoznacznie wynika z art. 108 u.k.s.c. i znalazło wyraz

w orzecznictwie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia

2007 r., V CZ 292/06, niepubl.; 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.;

27 stycznia 2010 r., II CZ 88/09, niepubl.; 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, niepubl.).

Nie wyłącza to jednak możliwości oceny sytuacji majątkowej i życiowej strony jako

jednego z elementów okoliczności wskazujących na istnienie podstaw do

zastosowania zasady słuszności.

W rozpoznawanej sprawie były podstawy do oparcia rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania apelacyjnego na zasadzie przewidzianej art. 102 k.p.c.

Analizując, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wszystkie jej okoliczności

stwierdzić należy, że zaistniały, objęte przepisem art. 102 w związku z art. 391 § 1

k.p.c., wypadki szczególnie uzasadnione. Należy do nich charakter dochodzonego

przez powoda świadczenia, dotyczący ochrony dobra osobistego przez zapłatę

zadośćuczynienia, a zatem uprawnienia mającego dla niego istotne znaczenie,

jako bezprawne naruszenie sfery prywatności. Określenie przez powoda rozmiaru

tego świadczenia wynika z subiektywnego odczucia pokrzywdzenia, które poddane

jest dyskrecjonalnej ocenie Sądu, dokonywanej według obiektywnych mierników,

przedstawionych w motywach. Rozważenie okoliczności sprawy, odnoszące się do

przebiegu postępowania, wskazuje na to, że wartościowe określenie zakresu

wygranej powoda

nie

uwzględnia

wykazania

podstawy odpowiedzialności

pozwanego, kwestionowanej przez niego jeszcze w postępowaniu apelacyjnym.

Do czynników mających wpływ na ocenę słuszności zakresu obciążenia powoda

kosztami zaliczyć należało także jego trudną sytuację majątkową i rodzinną.

Przedstawione

okoliczności

należą

szczególnie

uzasadnionych",

do

zakresu

przemawiających

pojęciowego

za

„wypadków

częściowym

jedynie

obciążeniem powoda obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Niezależnie od tego sprzeczne z odczuciem słuszności było obciążenie powoda

kosztami

procesu

zadośćuczynienia.

w

wysokości

Wbrew

nieomal

zarzutom

połowy

skarżącego

przyznanej

nie

było

mu

sumy

podstaw

do

nieobciążania go w ogóle tymi kosztami. Inicjując postępowanie przed Sądem

drugiej instancji powinien był liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów, skoro

ocenie rozmiaru zadośćuczynienia przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji

nie przeciwstawił miarodajnych argumentów, utrzymując jego wysokość na

pierwotnym, znacząco wygórowanym poziomie.

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie podlegało

zmianie w oparciu o art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.