V CZ 15/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 15/09

POSTANOWIENIE

Dnia 8 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa A. P.

przeciwko Gminie W. i Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 kwietnia 2009 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 4 lutego 2009 r.,

oddala zażalenie i przyznaje adw. M. B.-M. prowadzącej

Kancelarię Adwokacką od Skarbu Państwa kwotę 3600 zł

tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu;

nie

zażaleniowego.

obciąża

powódki

kosztami

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4.02.2009 r. Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie

powódki wniesione na postanowienie tego Sądu z dnia 17.12.2008 r., w którym

odrzucono skargę powódki o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu

podniesiono, że zażalenie wniósł pełnomocnik powódki ustanowiony z urzędu, który

- z mocy art. 91 pkt 1 k.p.c. - był uprawniony do podejmowania czynności

procesowych w postępowaniu wywołanym skargą o wznowienie postępowania.

Zażalenie nie zostało jednak opłacone, jak też nie złożono wniosku o zwolnienie

powódki od kosztów sądowych w postępowaniu o wznowienie. Zgodnie zaś

z uchwałą 7 sędziów SN z dnia 5.06.2008 r. III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11,

poz. 112) zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie w postępowaniu

rozpoznawczym, nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi

o wznowienie postępowania.

Powódka we wniesionym zażaleniu domagała się uchylenia zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotnie Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 5.06.2008 r.

III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 122) sformułował tezę, że zwolnienie

strony od kosztów sądowych w sprawie, przyznane w postępowaniu przed sądem

powszechnym,

nie

obejmuje

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadniając

to

stanowisko Sąd Najwyższy wskazał m.in. że przepisy ustawy o kosztach sądowych

pośrednio zakreślają ramy czasowe zwolnienia od kosztów, które można ustalić

także uwzględniając cel i charakter instytucji zwolnienia od kosztów. Z przepisów

tych wynika, że zwolnienie od kosztów przyznawane jest na potrzeby konkretnej

sprawy i ma charakter tymczasowy. Kwestia kosztów sądowych, których strona nie

miała obowiązku uiścić, zostaje ostatecznie załatwiona w orzeczeniu kończącym

sprawę w instancji przez ich rozliczenie. Orzeczenie merytoryczne kończące

postępowanie w sprawie koncentruje w sobie wyniki całego poprzedzającego je

postępowania,

stanowiąc

wypadkową

wszystkich

czynności

procesowych.

Należy do nich zaliczyć także przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, które

pochłonięte zostaje przez uprawomocnienie się orzeczenia rozstrzygającego istotę

sprawy. Wraz z uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego postępowanie

w sprawie, co jest równoznaczne z jej zakończeniem, odpada cel przyznania

zwolnienia

od

obowiązku

ponoszenia

kosztów

sądowych.

Innymi

słowy,

rozstrzygnięcie o kosztach w wyroku powoduje bezprzedmiotowość udzielonego

zwolnienia, chyba że z przepisu szczególnego, mającego charakter wyjątkowy,

wynika, że zwolnienie to – ze względów, które ustawodawca uznaje za

uzasadnione – działa także w innych samodzielnych fazach postępowania. Takim

przepisem jest art. 771 k.p.c. który stanowi, że zwolnienie od kosztów sądowych

przyznane stronie przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym lub z którego strona

korzystała z mocy ustawy, rozciąga się także na postępowania egzekucyjne.

Przepis ten, jako szczególny potwierdza regułę, iż zwolnienie od kosztów sądowych

udzielono stronie w postępowaniu rozpoznawczym jest skuteczne do chwili

uprawomocnienia się orzeczenia, a zawarte w art. 771 k.p.c. rozwiązanie

usprawiedliwione jest istotą i celem postępowania egzekucyjnego. Takiego

przepisu szczególnego brak w odniesieniu do postępowania, które jest wywołane

wniesieniem skargi o wznowienie postępowania. Sąd Apelacyjny trafnie przy tym

zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 91 pkt 1 k.p.c. pełnomocnictwo procesowe

obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wniesienia skargi o wznowienie

postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Jest to więc przepis

szczególny dotyczący pełnomocnictwa procesowego, natomiast brak jest takiego

przepisu w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych. W konsekwencji nie

ma podstaw prawnych do przyjęcia, iż zwolnienie od obowiązku ponoszenia

kosztów sądowych udzielonych w postępowaniu rozpoznawczym obejmowało

również wniesienie skargi o wznowienie postępowania oraz postępowanie

wywołane wniesieniem skargi.

Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.,

orzeczono jak w sentencji.