V CZ 148/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 148/03

POSTANOWIENIE

Dnia 22 stycznia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Tadeusz Domińczyk

SSA Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie ze skargi pozwanego o wznowienie postępowania, zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 3 listopada

1998 r., w sprawie z powództwa Zakonu […]

przeciwko Zakładom Górniczo-Hutniczym "B." w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 stycznia 2004 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...]

z dnia 17 września 2003 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2001 r. Sąd Najwyższy, powołując się na

art. 393 k.p.c. w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym

i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48, poz. 554), odmówił

przyjęcia do rozpoznania kasacji pozwanego Zakładów Górniczo – Hutniczych „B.”

w B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 3 listopada 1998 r.

W dniu 30 lipca 2003 r. strona pozwana, powołując się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 2003 r., SK 12/03 (ogłoszony w dniu 27 czerwca

2003 r. w Dzienniku

postępowania

Ustaw Nr 109, poz. 1036) wniosła skargę o wznowienie

zakończonego

wskazanym

wyżej

postanowieniem

Sądu

Najwyższego, uchylenie tego postanowienia i rozpoznanie kasacji.

Powyższym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 5 ust. ustawy

z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy

o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U.

Nr 48, poz. 554) w związku z art. 393 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od

dnia 1 lipca 2000 r. – w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowej

dotyczącej przyjęcia do rozpoznania kasacji, złożonych przed dniem 1 lipca 2000 r.,

jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

W dniu 17 września 2003 r. postanowieniem Sąd Apelacyjny w [...] odrzucił

skargę pozwanego o wznowienie postępowania.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że skargę o wznowienie

postępowania można wnieść jedynie od prawomocnego wyroku, zaś wskazana

podstawa prawna tj. art. 401 1 k.p.c. przez skarżącego odnosi się do postanowienia

Sądu Najwyższego.

Na to postanowienie Sądu Apelacyjnego pozwany w dniu 1 października

2003 r. wniósł zażalenie do Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie błędne niekonstytucyjne

postanowienie Sądu Najwyższego o odmowie rozpoznanie kasacji spowodowało

prawomocność wyroku Sądu Apelacyjnego. Zatem do uprawomocnienia tego

wyroku doszło w wyniku naruszenia Konstytucji przy wydawaniu postanowienia

o odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania. Zdaniem skarżącego nie może zyskać

ochrony prawnej orzeczenie, którego prawomocność jest następstwem łamania

Konstytucji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 399 k.p.c., wznowienia postępowania można żądać

w wypadku

jego

zakończenia

prawomocnym

wyrokiem

(w

postępowaniu

nieprocesowym - na podstawie art. 524 k.p.c. - także zakończonego prawomocnym

postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy). Podobnie kształtuje się hipoteza

art. 4011 § 1 k.p.c., bowiem objęte są nią jedynie wyroki. Stosownie do tego

przepisu, można żądać wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał

Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową

międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego został wydany wyrok. Nie

każde więc orzeczenie kończące postępowanie w sprawie cywilnej może być

podstawą wznowienia, a jedynie takie, które rozstrzyga sprawę co do istoty.

W procesie dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania tylko i wyłącznie

w razie zakończenia go wyrokiem stanowi charakterystyczną cechę instytucji

wznowienia postępowania. Oznacza to, że na gruncie przepisów kodeksu

postępowania cywilnego skarga o wznowienia postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia kasacji nie jest

dopuszczalna i jako taka na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. podlega odrzuceniu.

Powstaje jednak kwestia relacji, w jakiej pozostają ze sobą przepisy art. 190

ust 4 Konstytucji i art. 4011 § 1 k.p.c. W myśl bowiem art. 190 ust 4 Konstytucji,

orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową

międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało

wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub

rozstrzygnięcie

w

innych

sprawach,

stanowi

podstawę

do

wznowienia

postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie

określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Zawarta w tym

przepisie regulacja ma więc charakter ogólny i odsyła do szczegółowych rozwiązań

w poszczególnych procedurach. Z tego właśnie względu uchwalenie i wejście w

życie przepisów Konstytucji pociągnęło za sobą konieczność odpowiedniego

znowelizowania

kodeksu

postępowania

cywilnego,

wprowadzenie do niego art. 4011 (art. 83 ustawy

co

nastąpiło

przez

z dnia 1 sierpnia 1997 r.

o Trybunale Konstytucyjnym, Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Przepis ten stanowi

dopełnienie konstytucyjnej możliwości wznowienia postępowania cywilnego w razie

uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie aktu normatywnego, co do

którego Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową

międzynarodową lub z ustawą. Ustawodawca „zwykły” na podstawie wyraźnego

i jednoznacznego postanowienia konstytucyjnego ukształtował w omawianym

zakresie wznowieniową procedurę sądową w ten sposób, że w procesie dopuścił

możliwość wniesienia skargi jedynie w sprawach, w których postępowanie zostało

zakończone prawomocnym wyrokiem (a także i nakazem zapłaty – art. 3532 k.p.c.),

a zatem orzeczeniem rozstrzygającym spór merytorycznie. Tym samym wyłączona

została

możliwość

wznowienia

postępowania

zakończonego

prawomocnym

orzeczeniem, mającym postać postanowienia. Podkreślić trzeba, że ustawodawca

konstytucyjny zrezygnował z precyzyjnego określenia w Konstytucji zakresu

przedmiotowego

skargi

o

wznowienie

postępowania

sądowego,

stąd

też

ustawodawca zwykły mógł samodzielnie ukształtować zakres dopuszczalności

postępowania wznowieniowego. Jeżeli więc nie istnieje sprzeczność między treścią

normy konstytucyjnej i ustawowej, to tym samym nie wchodzi też w rachubę

bezpośrednie zastosowanie przez Sąd Najwyższy art. 190 ust 4 Konstytucji (por.

także takie samo stanowisko zajęte w postanowieniu S.N. z 6 maja 2003 r. I Co

7/03, OSN C 2004, nr 1, poz. 14).

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł, na podstawie art. 393

18 § 2 k.p.c. jak w sentencji.

er