V CZ 143/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 143/04

POSTANOWIENIE

Dnia 16 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa "P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - następcy

prawnego "PI." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko "A." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 grudnia 2004 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 czerwca 2004 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił kasację „P.” Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością

„PI.” Spółki z

od wyroku wydanego w sprawie z powództwa

ograniczona odpowiedzialnością

przeciwko „A.” Spółce z

ograniczona odpowiedzialnością, o zapłatę. Sąd oparł swe rozstrzygnięcie na

faktach podanych przez spółkę wnoszącą kasację, iż po wydaniu wyroku w

postępowaniu apelacyjnym strona powodowa („PI.” spółka z o.o.)

rozwiązała

umowę nabycia wierzytelności, wskutek czego prawo to „wróciło” do zbywcy, tj.

Spółki „P.”, która – jako uprawniona – postanowiła zaskarżyć wyrok sądu drugiej

instancji.

Opierając się na treści art. 192 pkt 3 k.p.c. oraz braku zgody strony pozwanej na

wstąpienie do procesu nabywcy, Sąd drugiej instancji uznał, że kasację wniosła

nieuprawniona osoba.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgadza się „P.y” Spółka

z ograniczoną

odpowiedzialnością. W zażaleniu wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powołała się

na pogląd wyrażany w piśmiennictwie, wg którego przepis art. 192 pkt 3 k.p.c. nie

ma zastosowania do rzeczy oznaczonej co do gatunku, z czego wynika, że zgoda

strony pozwanej na wstąpienie nabywcy do procesu nie jest konieczna.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Zbyciem w rozumieniu art. 192 pkt 3 k.p.c. (art. 205 pkt 3 dawnego k.p.c.) są

wszelkie wypadki przejścia pod tytułem szczególnym uprawnienia lub obowiązku,

a więc także przejście wierzytelności. W piśmiennictwie podnoszono, że przepis

stanowi procesową reminiscencję starodawnej zasady zakazującej (również ze

skutkiem materialnoprawnym) zbywania

w toku sprawy roszczenia lub rzeczy

spornej. We współczesnych ustawodawstwach pozostawiono

tylko skutki

procesowe, złagodzone zastrzeżeniem dotyczącym zgody strony przeciwnej na

wstąpienie nabywcy na miejsce zbywcy. Należy zatem przyjąć, że zakaz zbywania

jako zasada już nie obowiązuje, jednak potrzeba ochrony interesów strony

przeciwnej

(zbycie w toku procesu z reguły zmierza do polepszenia sytuacji

procesowej lub materialnoprawnej zbywcy) pozostawia jej decyzji wpływ czynności

na bieg procesu i jego kształt podmiotowy. W braku zgody, sąd nie bierze pod

uwagę okoliczności, że w toku sprawy nastąpiło przejście wierzytelności,

a „zbywca" tej wierzytelności pozostaje w sprawie nadal czynnie legitymowany

(wyrok Sądu Najwyższego z 3 września 1964 r., I CR 570/63, OSNC 1965/12/211).

W braku takiej zgody nabywca będzie związany

wyrokiem zapadłym między

zbywca a stroną przeciwną, zachodzi bowiem wówczas wypadek

jego prawomocności (uchwała składu siedmiu sędziów S N z

rozszerzonej

5 maja 1951 r., C.

Prez. 689/50, aktualna pod rządem kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r.,

por. postanowienie z 11 kwietnia 1967 r., I CZ 12/67, PUG 1967, nr 12, s. 408).

Eksponowane w zażaleniu zapatrywanie ograniczające zakres regulacji art. 192

pkt 3 k.p.c. dotyczy rzeczy oznaczonych co do tożsamości,

w rozpoznawanej

sprawie doszło natomiast do zbycia w toku procesu wierzytelności. Minimalnym

wymaganiem umożliwiającym

zbycie prawa ze skutkiem rozporządzającym jest

jego oznaczalność, tzn. konkretyzacja stosunku prawnego stanowiącego jej źródło

oraz

podmiotu

i

przedmiotu

świadczenia

(uchwała

Sądu

Najwyższego

z 19 września 1997 r., III CZP 45/97, OSNC 1998/2/22). Zarzut skarżącego oparty

na argumentacji dotyczącej rzeczy nie odpowiada więc okolicznościom faktycznym

rozpoznawanej sprawy. Nadto wstąpienie do procesu w miejsce powoda na

podstawie art. 192 pkt 3 k.p.c. należy uznać za niedopuszczalne w postępowaniu

kasacyjnym. Art. 388 § 1 k.p.c. w zdaniu pierwszym ustanawia jako regułę

natychmiastowa wykonalność wyroku. Zbycia rzeczy lub prawa może dokonać

zarówno powód jak i pozwany a przepis nie różnicuje – ze względu na podmiot

zbywający - skutków tego zdarzenia na bieg sprawy, dlatego wstąpienia nabywcy w

razie

zbycia

rzeczy

(prawa)

dokonanego

po

wszczęciu

postępowania

egzekucyjnego zakłócałoby zgodność podmiotów postępowania egzekucyjnego

i toczącego się postępowania rozpoznawczego. Tymczasem stosowany wprost

przepis art. 788 § 1 k.p.c. wystarczająco i czytelnie reguluje legitymację

uczestników postępowania egzekucyjnego wynikającą z przejścia uprawnienia lub

obowiązku (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 29 października 2004 r., sygn.

III CZP 63/2004, niepubl.).

Dla wykładni art. 192 pkt 3 k.p.c. znaczenie ma również cel i zakres

postępowania kasacyjnego ograniczonego do badania w ramach przytoczonych

podstaw, czy orzeczenie sądu drugiej instancji zostało wydane z naruszeniem

prawa

materialnego

lub

przepisów

postępowania.

Dlatego

w

ramach

odpowiedniego stosowania przepisów o apelacji (art. 393 19 k.p.c.) a wśród nich art.

391 p 1 k.p.c., który nie wyłącza art. 192 pkt 3 k.p.c.

nie można podzielić

zapatrywania o dopuszczalności zmian podmiotowych procesu w instancji

kasacyjnej.

Ponieważ zarzut podniesiony w zażaleniu jest nieuzasadniony Sąd

Najwyższy na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 393 18 § 1 i 3 oraz art. 397

§ 2 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu.