V CZ 136/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 136/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi Wspólnoty Nieruchomości Użytkowych "P. "

w K.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 22 marca 2011 r.,

w sprawie z powództwa Wspólnoty Nieruchomości Użytkowych "P. "

w K.

przeciwko T. B. i J. B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 lutego 2012 r.,

zażalenia Wspólnoty Nieruchomości Użytkowych "P. " w K.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2011 r. odrzucił skargę

Wspólnoty Nieruchomości Użytkowych „P.” w K. o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku tego Sądu z dnia 22 marca 2011 r. W ocenie Sądu

Okręgowego, skarga została wniesiona z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c.

Okoliczność bowiem, że radca prawny wchodzący w skład wieloosobowego składu

zarządu tej Wspólnoty, wraz z pozostałymi członkami tego zarządu, podpisał

skargę, nie stanowiło dopełnienia wymogu z art. 87 1 § 2 k.p.c.

W zażaleniu na to postanowienie Wspólnota domagała się uchylenia

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wynikający z art. 871 § 1 k.p.c. przymus radcowsko - adwokacki

obowiązujący w postępowaniu przed Sądem Najwyższym

obejmuje wszelkie

postępowania,

Sądu,

które

przynależą

do

właściwości

tego

a

zatem

i postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia. Przepisy § 2 i § 3 tego artykułu wymieniają sytuację, w których

przymus ten nie obowiązuje, co ma miejsce m.in. wówczas, gdy sama strona, jej

organ lub jej przedstawiciel ustawowy jest adwokatem, radcą prawnym lub radcą

prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

W sprawie niniejszej skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia wniosła Wspólnota Mieszkaniowa, w imieniu której

działał, jak wynikało z treści skargi, trzyosobowy zarząd, przy czym członkiem

zarządu pozostawał radca prawny, którego podpis, wraz z podpisami pozostałych

członków zarządu, figuruje pod skargą.

W myśl art. 331 k.c. wspólnota mieszkaniowa jest niepełną (ułomną) osobą

prawną, a jej zarządowi przypisuje się status organu. W tych okolicznościach

rozważenia wymagało czy uregulowanie z § 2 art. 87 1 k.p.c. uwalniające stronę od

obowiązkowego zastępstwa adwokackiego ma zastosowanie, gdy organem strony

jest adwokat lub radca prawny. Nie budzi wątpliwości, że przymus adwokacki nie

obowiązuje, gdy strona działa przez organ jednoosobowy, a piastunem organu

jest radca prawny lub adwokat. Zgodnie z teorią organu, działanie organu traktuje

się jako działanie osoby prawnej (art. 38 k.c.). Uzasadnione jest wówczas

przyjęcie, że sytuacja przedstawia się analogicznie, gdy stroną w sprawie jest

adwokat lub radca prawny.

Odmiennie ocenić należy stan rzeczy, gdy organ strony jest wieloosobowy.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali

(jedn. tekst Dz. U. z 2000 Nr 80 poz. 903 ze zm.), jeżeli zarząd jest kilkuosobowy,

oświadczenia woli za wspólnotę składają przynajmniej dwaj jego członkowie. Taki

sposób reprezentacji oznacza obowiązek współdziałania co najmniej dwóch

członków zarządu; wola organu zostaje wyrażona dopiero gdy zostaną złożone

dwa oświadczenia. Przy tak przeto rozumianej reprezentacji łącznej, czynność,

zarówno prawa materialnego jak i procesowego, dopiero wówczas jest czynnością

samej strony, gdy zostanie dokonana przez dwie osoby. Jeżeli przeto tylko jedno

oświadczenie pochodzi od adwokata lub radcy prawnego, a drugie od osoby, która

takiego statusu nie ma, to oświadczenie tej drugiej osoby, w warunkach istnienia

przymusu

adwokackiego,

pozostaje

bezskuteczne.

Powyższe

jasno

się

uwidacznia, jeżeli dostrzeże się, że postępowanie przez Sądem Najwyższym

o jakim mowa w art. 871 § 1 k.p.c., obejmuje nie tylko składanie pism

procesowych, ale również udział w rozprawie i dokonywanie w jej toku czynności

procesowych. Wobec wyłączenia możliwości osobistego działania w toku rozprawy

osoby nie

będącej radcą

prawnym

lub

adwokatem,

wymagane

ustawą

współdziałanie co najmniej dwóch członków zarządu nie mogłoby nastąpić.

Nie ma

podstaw,

aby

czynić

rozróżnienie

pomiędzy

oświadczeniami

(osób wchodzących w skład organu) składanymi ustnie i na piśmie. W obu

wypadkach oświadczenia takie są bezskuteczne. Powyższe przeto prowadzi do

wniosku, że jeżeli radca prawny lub adwokat wchodzi w skład wieloosobowego

organu strony, jego udział w dokonanej przez ten organ, in corpore, czynności

objętej przymusem adwokackim, tu: wniesienia (sporządzenia i podpisania) skargi,

nie uzasadnia przyjęcia, że zostały dochowane warunki z art. 87 1 § 1 k.p.c.

W świetle powyższego, pogląd Sądu

Okręgowego, że skarga została

wniesiona z naruszeniem art. 87 1 § 1 k.p.c. nie mógł być, co do zasady, uznany za

nietrafny. Sąd Najwyższy zauważa jednak, że w części wstępnej skargi znalazło

się sformułowanie, iż stronę powodową reprezentuje członek zarządu radca

prawny W. K., co mogło oznaczać udzielenie pełnomocnictwa procesowego.

Okoliczność

ta

powinna

być

wyjaśniona;

niedołączenie

dokumentu

pełnomocnictwa jest brakiem formalnym skargi (art. 4245 § 2 w związku z art. 126

§ 3 k.p.c.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1

w związku z art. 3941 § 1 i 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.