V CZ 134/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 134/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Fabryki Drutu G. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego Sądu

Gospodarczego w G.

z dnia 31 lipca 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Pozwane Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej Sp. z o.o. wniosło

zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 31 lipca 2012 r.

odrzucające jego skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 27

kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd Okręgowy wskazał,

iż jako wartość przedmiotu zaskarżenia skargą pozwany podał kwotę 64.212 zł, co

powodowało, że skarga kasacyjna nie przysługiwała ze względu na zbyt niską

wartość przedmiotu zaskarżenia.

W zażaleniu skarżący podniósł, iż jego zdaniem wniesiona skarga kasacyjna

wszczyna nową sprawę przed Sądem Najwyższym, do której zastosowanie

powinny znaleźć przepisy kodeksu postępowania cywilnego znowelizowanego

ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381). W związku z

tym powinna zostać uznana za dopuszczalną, gdyż wartość przedmiotu

zaskarżenia jest wyższa niż wymagane obecnie 50 000 zł.

We wnioskach pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i nadanie biegu jego skardze kasacyjnej oraz o przyznanie mu kosztów

postepowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Zmiana art. 3982 § 1 k.p.c. dokonana ustawą z dnia 16 września 2011 r.,

polegająca na usunięciu z tego przepisu odrębnego, wyższego kryterium wartości

wyznaczającego

wydanych

w

dopuszczalność

sprawach

zaskarżenia

gospodarczych,

skargą

stanowi

kasacyjną

orzeczeń

konsekwencję

likwidacji

postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych i poddania spraw między

przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej

ogólnym regułom obowiązującym w procesie. Znowelizowany stan prawny –

zgodnie z brzmieniem podstawowej zasady intertemporalnego art. 9 ust. 1 ustawy

nowelizującej – znajduje zastosowanie do postępowań wszczętych po jej wejściu

w życie. Wyjątki od tej reguły ujęte zostały w kolejnych sześciu ustępach art. 9,

poprzez wskazanie konkretnych przepisów, znajdujących zastosowanie lub

wyłączonych ze stosowania według innych zasad. Nie budzi wątpliwości, że wśród

przepisów wymienionych w art. 9 ust 2 – 7 ustawy nie został zamieszczony art.

3982 § 1 k.p.c. Przyjąć więc należy, że przepis ten stosuje się według reguły z art.

9 ust. 1 do postępowań wszczętych po dniu wejścia w życie ustawy. Dlatego

o sposobie rozstrzygnięcia zażalenia decyduje, jak słusznie wskazuje skarżący,

wykładnia pojęcia „postępowania wszczętego po dniu wejścia w życie ustawy”,

a konkretnie ustalenie, czy pojęcie to odnosi się do wszczęcia postępowania

w danej sprawie przed sądem pierwszej instancji, którego szczególną kontynuacją

jest postępowanie kasacyjne czy też można je odnieść także do postępowania

kasacyjnego, traktowanego jako postępowanie wyodrębnione i samodzielne.

Charakter

postępowania

kasacyjnego

był

wielokrotnie

przedmiotem

rozważań w piśmiennictwie i orzecznictwie, a rozbieżności doprowadziły do

podjęcia tego problemu w poszerzonych składach Sądu Najwyższego. Ostatecznie

ukształtowało się stanowisko akcentujące odmienność postępowania wywołanego

skargą kasacyjną w stosunku do postępowania rozpoznawczego prowadzonego

przed sądami powszechnymi. Wskazywano, że po zmianach wprowadzonych

ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804) oraz ustawą z dnia

22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98),

kasacja zastąpiona została skargą kasacyjną, zbliżoną do dogmatycznego wzorca,

stanowiącą nadzwyczajny środek zaskarżenia. W następstwie tych zmian

postępowanie kasacyjne utraciło charakter postępowania w trzeciej instancji,

a skarga kasacyjna, wnoszona poza tokiem instancji, stała się instrumentem

kontroli zgodności z prawem prawomocnych orzeczeń wydawanych przez sądy

powszechne, a tym samym legalności działania tych sądów. Cel i przedmiot

postępowania przed Sądem Najwyższym jest inny niż przedmiot i cel postępowania

przed sądem powszechnym. Sąd Najwyższy, będący w ujęciu konstytucyjnym

sądem szczególnym (art. 175 Konstytucji), sprawującym nadzór nad działalnością

sądów powszechnych w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji), nie

rozstrzyga sprawy ani nie osądza osób oraz zgłaszanych przez nie roszczeń, lecz w zakresie określonym przez skarżącego - wyłącznie kontroluje legalność

zaskarżonego

orzeczenia

(por.

uchwała

składu

siedmiu

sędziów

Sądu

Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008, nr 11,

poz. 122). Postępowanie rozstrzygające istotę sprawy poddanej pod osąd kończy

się z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia rozstrzygającego istotę sprawy

(por. np. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22). Taki charakter

ma w świetle postanowień art. 3982 § 1 k.p.c. orzeczenie sądu drugiej instancji.

Ponieważ celem postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej

jest wyłącznie kontrola legalności orzeczenia, nie zaś rozpoznanie sprawy, w której

zostało ono wydane to - jak podkreśla się w piśmiennictwie i judykaturze jakkolwiek wniesienie tej skargi zaczyna postępowanie będące kontynuacją

postępowania zakończonego przez sądy powszechne, to jednak w znaczeniu

technicznoprocesowym

wszczyna

nową

sprawę

(por.

np.

uzasadnienie

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2005 r., V CNP 19/05, niepubl.).

Stanowisko Sądu Okręgowego, że postępowanie kasacyjne stanowi

postępowanie incydentalne jest błędne. Incydentalny charakter mają postępowania

wpadkowe,

uboczne,

niedotyczące

meritum

rozpoznawanej

sprawy.

Ani

postępowanie apelacyjne, ani kasacyjne nie może więc stanowić takiego

postępowania, skoro obydwa dotyczą istoty sprawy – postępowanie apelacyjne jej

rozstrzygnięcia, a postępowanie kasacyjne - legalności wydanego orzeczenia.

Intencją Sądu Okręgowego było raczej podkreślenie ciągłości postępowania

inicjowanego wniesieniem pozwu (wniosku) do sądu pierwszej instancji, bez

którego nie mogłoby dojść do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie. Nie może to

być jednak argument przesądzający, możliwe jest bowiem, jak to ma miejsce

w odniesieniu do postępowania kasacyjnego, wprowadzenie nadzwyczajnego

środka zaskarżenia kontrolującego tylko określone aspekty prawomocnego

rozstrzygnięcia, zapoczątkowującego samodzielne, odrębne postępowanie. O ile

postępowanie

apelacyjne

pozostaje

w

ciągu

rozpoznawczym,

realizując

konstytucyjny nakaz dwuinstancyjności, o tyle postępowanie kasacyjne do tego

ciągu nie należy. Dlatego nie można wysnuwać wniosków co do postępowania

kasacyjnego poprzez doszukiwanie się analogii z postępowaniem apelacyjnym.

Zważywszy,

że

postępowanie

kasacyjne

wszczyna

-

w

znaczeniu

procesowo-technicznym - nową, odrębną sprawę, skarga kasacyjna, która wpłynęła

po dniu wejścia w życie art. 3981 § 2 k.p.c. w nowym brzmieniu i jest dopuszczalna

w świetle tego przepisu nie mogła zostać odrzucona w oparciu o wcześniej

obowiązującą treść powołanego przepisu.

Z przytoczonych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu

na podstawie art. 39815 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

es