V CZ 132/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 132/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa N. K.

przeciwko S. Centrum Medycznemu Spółce z o.o. w S.

i P. W.

przy udziale interwenienta ubocznego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji

Allianz Polska S. A. w Warszawie

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia pozwanego S. Centrum Medycznego

Spółki z o.o. na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie II wyroku Sądu

Okręgowego w W.

z dnia 21 marca 2012 r., .

uchyla

zaskarżone

w tym zakresie

rozpoznania

zażaleniowego.

i

postanowienie

Sądowi

i

przekazuje

Okręgowemu

orzeczenia

o

kosztach

sprawę

do ponownego

postępowania

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy odstąpił od obciążenia

powódki kosztami postępowania apelacyjnego z powołaniem na art. 102 k.p.c.

W

zażaleniu

S. Centrum

Medyczne

Spółka

z

ograniczoną

odpowiedzialnością zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu wadliwe zastosowanie

art. 102 k.p.c. i przyjęcie, że sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek,

usprawiedliwiający

odstąpienie

od

obciążenia

jej

kosztami

postępowania

apelacyjnego, art. 102 u.k.s.c. przez błędne uznanie, że powódka nie jest w stanie

ponieść kosztów procesu, art. 98 k.p.c. przez jego niezastosowanie oraz art. 328 §

2 w związku z art. 233 § 2 k.p.c. przez niewskazanie podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie było uzasadnione. Orzekanie o kosztach procesu oparte zostało

na podstawowej zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.)

oraz uzupełniających ją zasad kompensaty, słuszności i zawinienia (art. 100 do

1041 i art. 110 k.p.c.). Przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania jednej z zasad uzupełniających powinno być połączone z ustaleniem,

że okoliczności sprawy przemawiają za odstąpieniem od zasady ogólnej.

W odniesieniu do zasady słuszności w art. 102 k.p.c. określone zostały przesłanki,

których zaistnienie warunkuje możliwość obciążenia strony przegrywającej jedynie

częścią kosztów albo nieobciążania jej w ogóle tymi kosztami. Obejmują one

wystąpienie w sprawie wypadków szczególnie uzasadnionych, które powodują,

że zasądzenie kosztów na rzecz wygrywającego przeciwnika w całości, a nawet

w części, byłoby sprzeczne z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz

zasadami współżycia społecznego. Zalicza się do tych „wypadków” okoliczności

związane z przebiegiem postępowania, jak charakter dochodzonego roszczenia,

jego znaczenie dla strony, przedawnienie roszczenia, subiektywne przekonanie

o zasadności roszczenia wsparte na obiektywnych podstawach, które jednak

doznaje osłabienia w postępowaniu apelacyjnym. Do okoliczności leżących poza

procesem należy sytuacja majątkowa i życiowa strony. Zwolnienie strony od

kosztów sądowych nie stanowi samodzielnie o występowaniu szczególnie

uzasadnionego wypadku, ale może być przyczynkiem do rozważenia, czy taki

wypadek zachodzi.

Do sądu należy ocena, czy takie wypadki nastąpiły

w konkretnej sprawie, która powinna być dokonana w oparciu o całokształt jej

okoliczności (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 sierpnia 2011 r.,

II CZ 51/11, niepubl.; z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl.; z dnia

4 kwietnia

2012

r.,

II

PZ

6/12,

przeprowadzonego wartościowania

niepubl.).

Kontrola

instancyjna

tak

może prowadzić do podważenia go jedynie

wtedy, gdy będzie rażąco niesprawiedliwa; ocena istnienia przesłanek objętych art.

102 k.p.c. ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu sądu,

kształtowanym własnym przekonaniem. Nie oznacza to jednak dowolności

w decydowaniu o zasadzie orzekania o kosztach i przesłankach zastosowania

jednej z nich. Sąd jest zobowiązany do przytoczenia w uzasadnieniu orzeczenia

podstaw dokonanej oceny oraz jej wyniku, w sposób umożliwiający odtworzenie

przyjętych założeń i wartościowań. Brak takiej motywacji czyni zasadnym zarzut

naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 397 § 2 k.p.c. Zaskarżone

postanowienie nie zawiera uzasadnienia przyczyn zastosowania zasady słuszności,

a tym samym uniemożliwia dokonanie kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie,

na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., i sprawę w tym

zakresie przekazał Sądowi drugiej instancji do ponownego rozstrzygnięcia.

Stosownie do art. 108 § 2 w związku z art. 394 1 § 3, art. 39821 k.p.c. temu Sądowi

pozostawione zostało orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego.

es