V CZ 13/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 13/11

POSTANOWIENIE

Dnia 13 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. Ś.

przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie Ś.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 kwietnia 2011 r.,

zażalenia powoda na orzeczenie o kosztach, zawarte w postanowieniu Sądu

Apelacyjnego

z dnia 23 sierpnia 2010 r.,

1. zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że

odstępuje

od

obciążenia

powoda

kosztami

postępowania zażaleniowego na rzecz strony pozwanej

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę

120 zł

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

zażaleniowego przed Sądem Najwyższym, powiększoną

o stawkę podatku VAT.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny, w sprawie […],

w punkcie 1 oddalił zażalenie powoda, a w punkcie 2 zasądził od niego na rzecz

pozwanego kwotę 500 złotych tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.

Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach stanowił art. 98 § 1 k.p.c. i 99 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania zostało zaskarżone zażaleniem przez

powoda, w imieniu którego działa pełnomocnik z urzędu. Skarżący wniósł o zmianę

zaskarżonego

orzeczenia poprzez zastosowanie

art. 102 k.p.c. a także

o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach

postępowania powołując się na treść art. 98 § 1 k.p.c. i 99 k.p.c., które statuują

zasadę obciążania kosztami postępowania stronę przegrywającą proces.

Orzekając o obowiązku poniesienia kosztów postępowania, sąd winien mieć

jednak na uwadze, czy w rozpoznawanej sprawie jej okoliczności nie wskazują na

zasadność zastosowania wyjątku od zasady, a to art. 102 k.p.c., który

w wypadkach szczególnie uzasadnionych pozwala sądowi na nieobciążanie strony

przegrywającej proces kosztami postępowania. Ocena, czy w sprawie zachodzi

„wypadek szczególnie uzasadniony” należy do sądu orzekającego, który powinien –

mając na względzie okoliczności konkretnej sprawy – kierować się przede

wszystkim poczuciem sprawiedliwości (por. postanowienie SN z dnia 11 lutego

2011 r., I CZ 2/11, niepublikowane). W judykaturze podkreśla się, że podstawę do

zastosowania art. 102 k.p.c. stanowią zarówno okoliczności związane z samym

procesem, jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, oraz stanu

majątkowego

stron,

które

powinny

być

oceniane

przede

wszystkim

z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienie SN z dnia

20 października 2010 r., III CZ 40/10, niepublikowane). W sprawie zachodził

„wypadek szczególnie uzasadniony", który pozwalał, przy rozstrzyganiu zasad

ponoszenia kosztów postępowania, na zastosowanie art. 102 k.p.c. Powód jest

osobą niepełnosprawną, dotkniętą chorobą Downa; utrzymuje się jedynie z renty

socjalnej w wysokości 504 zł oraz pomocy rodziców. Jest trwale niezdolny do pracy

i samodzielnej egzystencji, a w związku z chorobą, która go dotknęła, musi ponosić

koszty leczenia i rehabilitacji. Tego rodzaju sytuacja powoda uzasadnia odstąpienie

od zastosowania w sprawie art. 98 § 1 k.p.c. na rzecz wyjątku (art. 102 k.p.c.),

a tym samym zasadne jest odstąpienie od obciążania go kosztami postępowania.

W tym stanie rzeczy zażalenie powoda okazało się uzasadnione i na

podstawie art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 39816 k.p.c. Sąd Najwyższy zmienił

zaskarżone orzeczenie w ten sposób, iż odstąpił od obciążania powoda kosztami

postępowania. Sąd Najwyższy zasądził na rzecz powoda, w związku z jego

zastępstwem przez pełnomocnika z urzędu adwokat M. P., kwotę 120,00

powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej, ustalając należne wynagrodzenie w oparciu o treść § 13 ust. 2

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.

1348 z późn. zm.).