V CZ 124/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 124/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w T. i Miejskiego

Rzecznika Konsumentów w P.

przeciwko J. K.-K.

o zaniechanie nieuczciwej praktyki rynkowej i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia Powiatowego Rzecznika Konsumentów w T.

na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie 3 wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 kwietnia 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny zasądził od powodów

Powiatowego Rzecznika Konsumentów i Miejskiego Rzecznika Konsumentów

na

rzecz pozwanej J. K. – K. kwoty po 465 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego. Sąd ten uznał, że orzeczenie o oddaleniu powództwa, w następstwie

uwzględnienia apelacji pozwanej, stanowi o przegraniu sprawy przez powodów, a

zatem zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 k.p.c.)

należało ich obciążyć kosztami postępowania apelacyjnego.

Powiatowy Rzecznik Konsumentów w zażaleniu domagał się zmiany

zaskarżonego postanowienia przez nieobciążanie go obowiązkiem ponoszenia

jakichkolwiek

kosztów

procesu,

ewentualnie uchylenia

przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu

uzasadnieniu

wskazał,

że

wykonywanie

powiatowego w zakresie ochrony

tego

orzeczenia

i

do ponownego rozpoznania. W

przez

konsumentów

niego

zadań

samorządu

nie może być związane z

ponoszeniem kosztów wobec przeciwnika procesowego, ponieważ powinny one

obciążać Powiat T. Niezależnie od tego, do jego udziału w postępowaniu sądowym

stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze (art. 634 k.p.c.), w tym także art.

106 k.p.c. Ponadto nie zostało rozważone przez Sąd Apelacyjny zastosowanie art.

102 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne. Zmiana wyroku uwzględniającego powództwo przez

sąd drugiej instancji i oddalenie powództwa oznacza, że powód przegrał sprawę

i zgodnie z podstawową zasadą przewidzianą w art. 98 § 1 w związku z art. 391

§ 1 k.p.c. jest obowiązany zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty

postępowania apelacyjnego. Reguła ta jest uzupełniona zasadami kompensacji,

słuszności i zawinienia (art. 100 do 1041 i art. 110 k.p.c.). Oparcie rozstrzygnięcia

o kosztach procesu na jednej z uzupełniających zasad orzekania o kosztach,

powinno być poprzedzone stwierdzeniem, że sytuacja zaistniała w sprawie

wskazuje na celowość wyłączenia normy ogólnej, podyktowanego przewidzianymi

w nich względami. Możliwość obciążenia strony przegrywającej jedynie częścią

kosztów albo nieobciążenia jej w ogóle tymi kosztami, uzależniona jest, stosownie

do art. 102 k.p.c., od wyłonienia się w sprawie wypadków szczególnie

uzasadnionych, wskazujących że ponoszenie kosztów pozostawało w sprzeczności

z

powszechnym

społecznego.

odczuciem

Należą

do

sprawiedliwości

nich

okoliczności

oraz

zasadami

związane

z

współżycia

przebiegiem

sprawy - charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne

przekonanie o zasadności roszczenia, przedawnienie roszczenia oraz leżące poza

procesem - sytuacja majątkowa i życiowa strony. Ocena, czy takie wypadki

wystąpiły w konkretnej sprawie należy do sądu, który powinien dokonać jej

w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zasad współżycia

społecznego. Sąd Apelacyjny nie dostrzegł istnienia któregokolwiek z tych

„wypadków”, nie wskazuje na nie również zażalenie powoda, a zatem

bezpodstawne było utrzymywanie, że należało zastosować art. 102 w związku z art.

391 § 1 k.p.c. Nie można za takie uważać występowania Rzecznika w interesie

konsumentów, skoro należy to do jego zadań. Brak w motywach zażalenia również

argumentacji wskazującej na to, że zasądzenie od powoda, który przegrał sprawę,

wygrywającemu przeciwnikowi, kosztów postępowania apelacyjnego pozostawało

w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.

W rozpoznawanej sprawie powód działał w ramach samodzielnego

uprawnienia przyznanego mu art. 12 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r.

o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206),

bez konieczności wykazywania, że działa na rzecz określonego konsumenta lub

grupy konsumentów. Zgodnie z odesłaniem z art. 63 4 k.p.c. mają do niego

odpowiednie zastosowanie przepisy o prokuratorze, w tym również art. 106 k.p.c.,

który przewiduje, że udział prokuratora

w sprawie nie uzasadnia zasądzenia

zwrotu kosztów na rzecz Skarbu Państwa ani od Skarbu Państwa. Uregulowanie to

nie ma jednak zastosowania, w razie wytoczenia przez prokuratora powództwa na

podstawie art. 7 i 57 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2989 r.,

II CR 155/89, niepubl.), a zatem w wypadkach realizowania przez prokuratora

samodzielnego uprawnienia do inicjowania postępowań sądowych. Odpowiednie

zatem stosowanie do rzecznika konsumentów tego przepisu może dotyczyć jedynie

jego udziału w sprawie cywilnej związanego z działaniem na rzecz oznaczonej

osoby. Samodzielne zaś uprawnienie rzecznika konsumentów do występowania

z roszczeniami w ramach uprawnienia z art. 12 ust. 4 wymienionej ustawy nie

zwalnia go od odpowiedzialności z tytułu kosztów postępowania względem strony

pozwanej, która wygrała sprawę. W ramach orzekania o tych kosztach sąd stosuje

przepisy regulujące zasady zwrotu kosztów procesu, objęte tytułem V działem

I k.p.c.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

powiatowym (j.t. Dz. U. 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.) powiat wykonuje zadania

publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie ochrony praw konsumenta.

Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji

i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz.331 ze zm.) rzecznik konsumentów wykonuje

zadania samorządu powiatowego w zakresie ochrony praw konsumentów, jest on

pracownikiem samorządowym, z którym stosunek pracy nawiązuje starosta lub

w miastach na prawach powiatu prezydent miasta (art. 40 ust. 1 ustawy z dnia

16 lutego 2007 r.). Oznacza to, że w zakresie zadań ustawowo powierzonych

rzecznikowi konsumentów ma on uprawnienia między innymi do samodzielnego

występowania do sądu z roszczeniami (art. 12 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia

23 sierpnia 2007 r.), a w ramach powiatu, którego zadania wykonuje, posiada

status pracownika samorządowego. Podejmowane przez niego w postępowaniu

sądowym czynności procesowe są czynnościami rzecznika, a skutki przez nie

wywoływane odnoszą się do przeciwnika procesowego. Dotyczy to również

odpowiedzialności związanej z przegraniem sprawy i ponoszeniem kosztów

procesu, które zasądzane są od strony, nie zaś od nie będącej stroną jednostki

samorządu terytorialnego, której zadania rzecznik realizuje. Innym zagadnieniem

jest finansowanie działalności rzecznika przez powiat, które jednak nie może być

wyrażone w treści wyroku sądowego. Nie zasługiwał zatem na podzielenie zarzut

nieprawidłowego

określenia

w

zaskarżonym

postanowieniu

podmiotu

zobowiązanego do zapłaty kosztów postępowania apelacyjnego.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na podstawie art.

39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

es