V CZ 122/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 122/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa A. T. i M. T.

przeciwko Kompanii Węglowej Spółce Akcyjnej w K.

o naprawienie szkody,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia powodów na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 maja 2012 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok,

pozostawia

rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu .

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25 maja 2012 r. uchylił wyrok Sądu

Okręgowego w K. z dnia 24 stycznia 2012 r., którym zasądzono od pozwanej

Kompanii Węglowej Spółki Akcyjnej w K. na rzecz powodów A. T. i M. T. kwotę

212.030,93 zł z ustawowymi odsetkami oraz przekazał sprawę temu Sądowi do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 386 § 4 k.p.c.

uznał, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, która sprowadza się do

kwestii przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wywołanej ruchem zakładu

górniczego. Odwołując się do treści opinii biegłego do spraw budowlanych oraz

opinii

biegłego

geologa

Sąd

drugiej

instancji

stwierdził,

że

nie

zostało

jednoznacznie wyjaśnione, czy eksploatacja górnicza dokonywana w okresie

wcześniejszym (lata 1999-2003) spowodowała szkody w budynku powodów, co do

których roszczenie o naprawienie uległo przedawnieniu. Obecny stan tego budynku

jest sumarycznym wynikiem robót górniczych prowadzonych w różnym czasie,

które spowodowały pochylenia zabudowy w przeciwnych kierunkach. Na podstawie

materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie można ustalić, czy

odkształcenia

powstałe

później

nie

są

korzystne,

tj.

przyczyniły

się

do wyprostowania bryły budynku powodów, zatem należy przeprowadzić dowód

z kolejnej opinii biegłego. Sąd Apelacyjny wskazał ponadto na potrzebę

przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez powodów na rozprawie w dniu

19 stycznia 2012 r., a następnie rozważenie, czy usprawiedliwione jest żądanie

naprawienia szkody przez zapłatę odszkodowania, a nie restytucję polegającą na

poziomowaniu budynku. Uznał, że ustaleń wymaga kwota, za jaką powodowie

nabyli budynek w 1993 r., ówczesny jego stan, okoliczność, czy powodowie

zamierzają w nim nadal zamieszkiwać lub jakie kroki poczynili aby się

przeprowadzić.

Powodowie zaskarżyli zażaleniem powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego,

wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego. W zażaleniu zarzucili

naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że Sąd

Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy.

Sąd Najwyższy zważył:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Przewidziany wskazanym

przepisem środek odwoławczy, jakkolwiek znacząco odbiega od cech zażalenia

przewidzianego w dotychczasowym stanie prawnym, nadal ma charakter

dewolutywny i suspensywny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

7 marca 2013 r., II CZ 193/12, niepubl.). Istotną odmiennością wskazanej regulacji

jest

ograniczony

zakres

kognicji

Sądu

Najwyższego

w

postępowaniu

zażaleniowym, opartym na art. 3941 § 11 k.p.c., który nie obejmuje oceny

zasadności powództwa (wniosku), apelacji ani merytorycznej prawidłowości

stanowiska

sądu

odwoławczego,

jako

zastrzeżonych

dla

ewentualnego

postępowania kasacyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

6 grudnia 2012 r., IV CZ 124/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

25 października 2012 r., I CZ 139/12, niepubl.).

Art. 386 § 4 k.p.c. wskazuje, że poza wypadkami określonymi w § 2 i § 3,

sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do

ponownego rozpoznania tylko w razie nie rozpoznania przez sąd pierwszej instancji

istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości. Zmiana powyższego przepisu, dokonana ustawą z dnia

24 maja 2000 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 48, poz. 554), jednoznacznie zróżnicowała już obie

podstawy kasatoryjne, dostosowując je do przyjętej konstrukcji apelacji pełnej cum

beneficio novorum. Alternatywa rozłączna wskazuje na samodzielny charakter

i wyraźne przeciwstawienie obu podstaw wydania orzeczenia kasatoryjnego przez

sąd odwoławczy. Następcza wykładnia celowościowa, związana z wprowadzeniem

zażalenia do Sądu Najwyższego w razie uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, oraz aksjologia leżąca

u podstaw tej instytucji procesowej prowadzą ponadto do wniosku, że obecnie - co

do zasady - podstawowym sposobem rozstrzygnięcia, w wypadku zasadności

zarzutów apelacji, powinno być orzeczenie reformatoryjne, którym sąd drugiej

instancji zastąpi orzeczenie sądu pierwszej instancji (art. 386 § 1 k.p.c.).

Sąd Najwyższy, mając na względzie wyjątkowy charakter norm zawartych

art. 386 § 4 k.p.c. i w art. 3941 § 11 k.p.c., zgodnie przyjmuje, że w postępowaniu

zażaleniowym jego kognicja obejmuje jedynie, w granicach zakreślonych zarzutami

zażalenia, kontrolę podstawy kasatoryjnej wprost wskazanej przez Sąd drugiej

instancji i to tylko w aspekcie prawidłowości zakwalifikowania określonej sytuacji

procesowej jako podstawy uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania (por. postanowienie z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ

147/12, nie publ., postanowienie z dnia 9 listopada 2012r., IV CZ 156/12, nie publ.).

Zakres pojęcia nierozpoznanie istoty sprawy, w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.

oznacza brak rozstrzygnięcia co do przedmiotu sprawy, wyznaczonego treścią

i materialno-prawną podstawą

będącymi

ich

żądania

następstwem,

powoda,

procesowymi

materialno-prawnymi, bądź

zarzutami

pozwanego.

Do nierozpoznania dochodzi zatem wówczas, gdy sąd zaniechał ich zbadania

bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie. Ma to miejsce m.in., gdy sąd odmawia dalszego

prowadzenia sprawy przyjmując brak legitymacji procesowej stron, skuteczność

twierdzenia lub zarzutu wygaśnięcia bądź umorzenia zobowiązania, upływ

terminów zawitych, przedwczesność powództwa czy też nie rozpoznał żądań

w aspekcie wszystkich twierdzeń powoda lub zarzutów pozwanego bezpodstawnie

przyjmując, że nie zostały one zgłoszone lub zostały zgłoszone, ale są objęte

prekluzją procesową. Sąd Najwyższy podziela co do powyższej interpretacji

stanowisko orzecznictwa przedstawione m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia

9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315, postanowieniach Sądu

Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22,

z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98,

wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC

1999, nr 1, poz. 22, z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3,

poz. 36, z dnia 14 maja 2002 r., V CKN 357/00, z dnia 25 listopada 2003 r., II CK

293/02, z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, z dnia 12 listopada 2007 r.,

I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2, z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 299/10,

z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 330/10, z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 274/11

- nie publ.

Sąd Okręgowy nie odwołał się do tak rozumianej wadliwości orzeczenia

sądu pierwszej instancji. Podstawę orzeczenia kasatoryjnego, oznaczoną jako

nierozpoznanie istoty sprawy, umotywował bowiem koniecznością uzupełnienia

postępowania dowodowego w niewielkim zakresie i jedynie dodatkowo wsparł

stwierdzeniem, że poczynione nowe ustalenia będą wymagały oceny także

w aspekcie podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia.

Z tych względów należy uznać, że sąd odwoławczy nieprawidłowo zakwalifikował

opisaną sytuację procesową jako

nierozpoznanie istoty sprawy w znaczeniu

wskazanym wyżej i zaskarżone orzeczenie nie może się ostać.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok

pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi

wydającemu orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (art. 394 1 § 3 w zw.

z art. 39815 § 1 k.p.c., art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821

k.p.c.).

jw