V CZ 121/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 121/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa L. K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia powoda na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 20 kwietnia 2012 r.,

1) oddala zażalenie i zasądza od powoda na rzecz Skarbu

Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł

(sto

dwadzieścia)

tytułem

kosztów

postępowania

zażaleniowego;

2) przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w K.

adwokatowi M. P. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) podlegającą

powiększeniu o podatek od towarów i usług (VAT) tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz

Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 1000 zł tytułem

kosztów postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd ten podał, że były

podstawy do częściowego jedynie zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego

kosztów postępowania apelacyjnego, mimo niekorzystnej jego sytuacji majątkowej,

która

nie

może

go

całkowicie

zwalniać

od

obowiązku

zwrotu

wygrywającemu przeciwnikowi. Ta kwota powinna leżeć

kosztów

w zakresie

możliwości powoda, a pozwanemu chociaż częściowo

zrekompensować

poniesione koszty.

Powód

w

zażaleniu

i odstąpienia od obciążenia go

domagał

się

zmiany

postanowienia

kosztami w całości, ewentualnie uchylenia

postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, zarzucając że rozstrzygnięcie to nie zawiera uzasadnienia przyczyn

uznania kwoty 1000 zł za adekwatną. Ponadto nie uwzględnia, że były podstawy

do całkowitego

zwolnienia

powoda

od ponoszenia

kosztów postępowania

apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne. Podstawowa zasada orzekania o kosztach procesu

(art. 98 § 1 k.p.c.), stanowiąca o obowiązku strony przegrywającej sprawę zwrotu

kosztów

wygrywającemu

przeciwnikowi,

została

uzupełniona

zasadami

kompensaty, słuszności i zawinienia (art. 100 do 1041 i 110 k.p.c.). Oparcie

rozstrzygnięcia o kosztach procesu na jednej z uzupełniających reguł orzekania

o kosztach, powinno być poprzedzone stwierdzeniem, że sytuacja zaistniała

w sprawie wskazuje na celowość wyłączenia normy ogólnej, podyktowanego

przewidzianymi w nich względami. Możliwość obciążenia strony przegrywającej

jedynie częścią kosztów albo nieobciążenia jej w ogóle tymi kosztami, uzależniona

jest, stosownie do art. 102 k.p.c., od wyłonienia się w sprawie wypadków

szczególnie uzasadnionych, wskazujących że ponoszenie kosztów pozostawało

w sprzeczności z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami

współżycia społecznego. Należą do nich okoliczności związane z przebiegiem

sprawy - charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne

przekonanie o zasadności roszczenia, przedawnienie roszczenia oraz leżące poza

procesem – sytuacja majątkowa i życiowa strony. Ocena, czy takie wypadki

wystąpiły w konkretnej sprawie należy do sądu, który powinien dokonać jej

w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zasad współżycia

społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 r.,

II CZ 51/11, niepubl.; z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl.; z dnia

4 kwietnia 2012 r. II PZ 6/12, niepubl.; z dnia 27 kwietnia 2012 r., I CZ 2/12 i I CZ

4/12, niepubl.). Przeprowadzone przez sąd wartościowanie

podlega kontroli

instancyjnej i może być podważone wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwe

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2012 r., III CZ 17/12,

niepubl.; z dnia 23 maja 2012 r. III CZ 25/12, niepubl.). Zwolnienie strony

od kosztów sądowych nie jest wystarczające do uznania, że zachodzi wypadek

szczególnie uzasadniony, chociaż może stanowić pretekst do rozważenia, czy nie

zachodzi szczególny wypadek (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

23 sierpnia 2012 r., II CZ 93/12, niepubl.). Nie zasługiwało na podzielenie

stanowisko powoda, że za nieobciążaniem go w całości kosztami postępowania

apelacyjnego przemawia jego trudna sytuacja materialna, która nie jest stanem

utrwalonym. Nie ma podstaw do uznania, że Sąd Apelacyjny zasądzając na rzecz

pozwanego jedynie część kosztów procesu wziął ją pod uwagę w stopniu

niedostatecznym. Nie zachodziły żadne wypadki szczególnie uzasadnione,

odnoszące się do przebiegu sprawy. Przekonanie o zasadności stanowiska

zajmowanego w procesie, które może stanowić o takim „wypadku” doznaje

znacznego osłabienia w postępowaniu apelacyjnym (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 15 czerwca 2011 r., V CZ 24/11, niepubl. i z dnia 30 marca

2012 r., III CZ 13/13, niepubl.). Decyzja o zainicjowaniu go powinna być

poprzedzona analizą przyczyn oddalenia powództwa i oceną ryzyka przegrania

sprawy w postępowaniu apelacyjnym, także w odniesieniu do ponoszenia kosztów

tego postępowania. Przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny ocena przesłanek

objętych art. 102 k.p.c. znajduje oparcie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy,

ma dyskrecjonalny charakter, oparty na swobodnym uznaniu Sądu, kształtowanym

własnym przekonaniem; nie można jej uznać za rażąco niesprawiedliwą, a jedynie

w takim przypadku podlegałaby kontroli przez Sąd wyższej instancji, zmierzającej

do jej podważenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r.,

IV CZ 136/10, niepubl.; z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/12, OSNC 2012, nr 7-8,

poz.98; z dnia 23 maja 2012 r., III CZ 25/12, niepubl.; z dnia 12 października

2012 r., IV CZ 69/12, niepubl.).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na podstawie art.

39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego oparte zostało na zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy

na tym etapie postępowania, stosownie do art. 98 § 1 w związku z art. 394 1 § 3,

art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. i § 6 pkt w związku z § 13 ust. 2

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163,

poz. 1348 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

Sąd Najwyższy orzekł na podstawie §19 w związku z art. § 6 pkt 2, §13 ust. 2 pkt 2

wymienionego rozporządzenia.

es