V CZ 121/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 121/10

POSTANOWIENIE

Dnia 23 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku R. T.

przy uczestnictwie K. T.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 marca 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w J.

z dnia 19 listopada 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w J., odrzucił

skargę kasacyjną R. T. od oddalającego apelację wnioskodawcy postanowienia

Sądu Okręgowego w J. z dnia 26 sierpnia 2010 r., wobec oznaczenia

przez

skarżącego wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 91 800 zł, która nie

przekroczyła progu dopuszczalności wniesienia tego środka zaskarżenia (art. 519 1

§ 4 pkt 4 k.p.c.).

W sprawie postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w L.

ustalił wartość podzielonego majątku wspólnego byłych małżonków R. T. i K. T. na

kwotę 1000 zł i oddalił wniosek wnioskodawcy o rozliczenie nakładów z majątku

wspólnego na zakup w dniu 12 lipca 2004 r. przez matkę wnioskodawcy działki

budowlanej z budynkiem w trakcie budowy. Według skarżącego nakłady z majątku

wspólnego na zakup tej nieruchomości oraz kontynuowanie budowy do chwili

ustania wspólności ustawowej wyniosły 90 000 zł. Stanowisko to potwierdził

wnioskodawca na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. i w związku z tym także na

kwotę 91 800 zł oznaczył wartość przedmiotu zaskarżenia apelacyjnego.

Postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 19 listopada 2010 r. zostało przez

wnioskodawcę zaskarżone w całości zażaleniem, w którym wniósł o jego uchylenie.

Wnioskodawca podniósł, że Sąd dopuścił się naruszenia przepisów postępowania,

wskutek przyjęcia podanej przez wnioskodawcę wartości przedmiotu zaskarżenia

jako właściwej, podczas gdy art. 567 § 3 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. stanowią, że

ustalenie wartości majątku wspólnego należy do sądu. Ponadto wnioskodawca

podniósł naruszenie przez sąd art. 3984 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c.

„polegające na nakazaniu wnioskodawcy podania wartości przedmiotu zaskarżenia

w sytuacji, gdy okoliczność ta może być przyjęta przez uczestniczkę postępowania

za oświadczenie wiedzy i może wywierać skutki w sferze faktycznej postępowania

o podział majątku dorobkowego.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1261 § 1 k.p.c., w każdym piśmie procesowym należy podać

wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej

wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub dopuszczalność

środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna.

Uczestnik postępowania o podział majątku wspólnego,

wnosząc skargę

kasacyjną powinien w niej wskazać, zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c., wartość przedmiotu zaskarżenia. Wskazana wartość przedmiotu

zaskarżenia nie jest jednak wiążąca dla sądu drugiej instancji, ani dla Sądu

Najwyższego, gdyż w tych stadiach postępowania art. 25 i 26 k.p.c. stosuje się

tylko odpowiednio (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2001 r.,

IV CZ 20/01, LEX nr 550948., z dnia 21 listopada 2001 r., I CZ 152/01, LEX nr

54322, z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 98/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 11, i z dnia

18 maja 2006 r., IV CZ 34/06, LEX nr 200867). Praktyczne znaczenie tej weryfikacji

ujawnia się zwłaszcza w przypadkach oczywiście nieprawidłowego wskazania

wartości przedmiotu zaskarżenia w zamiarze zapewnienia sobie dostępu do skargi

kasacyjnej.

W tzw. sprawach działowych obowiązek podania we wniosku o wszczęcie

postępowania wartości przedmiotu sprawy (art. 511 w zw. z art. 187 § 1 pkt 1 i art.

19 § 2 k.p.c.), a w apelacji - wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 368 § 2

w związku z art. 19 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c.), został zmodyfikowany przez art. 684,

567 § 3 i art. 619 § 1 k.p.c. Zgodnie z tymi przepisami, ustalenie wartości

dzielonego majątku należy do sądu. Sąd meriti powinien więc zawsze, działając

z urzędu, wartość tę ustalić. W sprawie Sąd Rejonowy wartość tę ustalił na kwotę

1000 zł.

O dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach o podział majątku

wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami rozstrzyga

wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 5191 k.p.c.). Stosownie do treści art. 5191 § 4

pkt 4 k.p.c. skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach dotyczących zniesienia

współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa

niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych. Powołany przepis dotyczy wartości konkretnego

interesu skarżącego, a nie wartości całego przedmiotu działu. Wyznacza ją wartość

poszczególnych rzeczy i praw, których objęcie lub nieobjęcie rozstrzygnięciem sądu

albo sposób ich podziału kwestionuje skarżący. Tylko wyjątkowo, wartością

przedmiotu zaskarżenia może być wartość przedmiotu działu, jeśli skarżący

kwestionuje samą zasadę działu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

23 marca 2010 r., IV CSK 2/10, z dnia 3 czerwca 2009 r., IV CSK 107/09, nie publ.,

z dnia 24 lipca 2008 r., IV CZ 53/08, nie publ., z dnia 30 maja 2007 r., IV CSK

120/07 nie publ. i z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 98/02, OSNC 2004, nr 1,

poz. 11).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że

roszczenie o zwrot

nakładów dokonanych przez małżonków z majątku wspólnego, w czasie trwania

wspólności, na nieruchomość stanowiącą własność osoby trzeciej wchodzi w skład

majątku

wspólnego

i

jako

prawo

majątkowe

powinno

ono

być

objęte

postępowaniem o podział majątku wspólnego (por. uchwała SN z dnia 3 kwietnia

1970 r., III CZP 18/70, OSNCP 1971, nr 2, poz. 18). Wprawdzie w tej części

wniosek skarżącego został oddalony, ze względu na spór pomiędzy uczestniczką

a matką wnioskodawcy co do tych nakładów, stanowiący przedmiot rozpoznania

w sprawie zawisłej przed Sądem Okręgowym w J., pod sygnaturą […], niemniej

bez względu na trafność tego rozstrzygnięcia brak podstaw do zakwestionowania,

w świetle stanowiska samego skarżącego, jak i materiału dowodowego zebranego

w sprawie, że wartość wydatków i nakładów z majątku wspólnego na nieruchomość

osoby trzeciej, w tym wypadku matki powoda była wyższa, niż wskazana w skardze

kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia. Niewątpliwie w takiej „wartości” tych

wydatków i nakładów wyrażał się interes skarżącego, a uczestniczka orzeczenia

nie zaskarżyła. Zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego należy uznać więc

za trafne, a tym samym zażalenie podlegało oddaleniu.

Na marginesie można zauważyć, że w judykaturze wyrażono pogląd, iż

pominięcie

w

postanowieniu

o

podziale

majątku

wspólnego

małżonków

wierzytelności z tytułu nakładów poczynionych z tego majątku - w czasie trwania

wspólności majątkowej - na nieruchomość stanowiącą własność osoby trzeciej nie

pozbawia żadnego z małżonków (byłych małżonków) możliwości dochodzenia

połowy tej wierzytelności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1987 r.,

III CZP 3/87, OSNC 1988, nr 2-3, poz. 34). Wyrażono także zapatrywanie, że dla

dokonania podziału majątku między małżonkami w odniesieniu do nakładów

poczynionych na majątek osoby trzeciej, które mogą stanowić przedmiot odrębnego

postępowania, w sytuacji gdy strony kwestionują wartość nakładów oraz ich

wysokość, sąd nie ma obowiązku ustalenia ich wartości. Nie jest to bowiem

niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy podziału, ani też rozliczeń między

małżonkami (por. uchwała SN z dnia 19 grudnia 1973 r., III CZP 65/73, OSNC

1974, z. 10, poz. 164). Dokonując podziału sąd może określić ułamkowe udziały

byłych małżonków (w sposób ułamkowy) nie określając wartości wierzytelności

przysługującej małżonkom z tytułu nakładów poczynionych na majątek osoby

trzeciej.

Odnosząc się do zarzutu wnioskodawcy naruszenia przez sąd art. 398 4 § 1

k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. należy zauważyć, że wskazanie przez wnioskodawcę

wartości przedmiotu sporu oraz wartości przedmiotu zaskarżenia, stanowiło

realizację obowiązku, wynikającego wprost z unormowania zawartego w art. 1261

§ 1 k.p.c., i nie było przyznaniem wartości wydatków i nakładów z majątku

wspólnego na nieruchomość osoby trzeciej w rozumieniu wskazanego przepisu.

Z tych względów, na podstawie art. 39814 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.