V CZ 120/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 120/06

POSTANOWIENIE

Dnia 16 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa "G." Spółki z o.o.

przeciwko Gminnej Spółce Wodnej z/s w B.

o ustalenie i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2007 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

w […]

z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie pozostawiając Sądowi

Apelacyjnemu

orzeczenie

zażaleniowego w

sprawie.

o

kosztach

orzeczeniu kończącym

postępowania

postępowanie w

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 października 2006 r. Sąd

Apelacyjny odrzucił apelację strony pozwanej z powodu nieuiszczenia opłaty.

Stwierdził, że złożony wraz z apelacją wniosek o zwolnienie strony pozwanej od

kosztów sądowych został prawomocnie oddalony w wyniku oddalenia przez Sąd

drugiej instancji zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji oddalające

ten wniosek. Odpis postanowienia Sądu drugiej instancji został doręczony

pełnomocnikowi strony pozwanej - radcy prawnemu w dniu 15 września 2006 r. i

zdaniem Sądu Apelacyjnego, powinien on w terminie tygodniowym od tej daty

uiścić bez wezwania opłatę od apelacji, a skoro tego nie uczynił apelacja podlegała

odrzuceniu na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. Wystosowane przez Sąd do

pełnomocnika wezwanie do uiszczenia opłaty, doręczone mu w dniu 28 września

2006 r., było błędne i nie wywołało skutku procesowego, a zatem opłata uiszczona

w dniu 2 października 2006 r., w terminie tygodniowym od doręczenia wezwania

jest spóźniona.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony pozwanej

zarzucił naruszenie art. 1302 § 3 i art. 130 k.p.c. i wnosił o uchylenie zaskarżonego

postanowienia oraz zasądzenie na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania

zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym w postanowieniach

z dnia 6 października 2006r. V CZ 66/06 i z dnia 7 listopada 2006 r. I CZ 69/06 oraz

w uchwałach z dnia 13 października 2006 r. III CZP 75/06 i z dnia 28 listopada

2006 r. III CZP 98/06 (jeszcze nie publ.) – w razie oddalenia zawartego w apelacji

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przewodniczący wzywa do uiszczenia

opłaty należnej od apelacji także wtedy, gdy wniósł ją adwokat (lub radca prawny).

Wynika to z faktu, że, jak wskazał Sąd Najwyższy, złożenie przed lub wraz

z pismem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wstrzymuje termin do ich

uiszczenia i uchyla obowiązek fiskalny do czasu rozstrzygnięcia wniosku. Także na

gruncie ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r., Nr 9, poz. 88 ze zm.), przewidującej w art.

15 taki sam obowiązek jak obecnie w art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.)

stanowiącym, że opłatę należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego

opłacie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmowano, że zgłoszenie

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje odsunięcie w czasie

obowiązku uiszczenia opłaty sądowej (na przykład uchwała z dnia 26 lutego 1976 r.

III CZP 11/76, OSNC 1976/7-8/162). Stanowisko to należy podzielić także na

gruncie obecnej regulacji prawnej dotyczącej kosztów sądowych.

Problem skutków prawomocnego oddalenia wniosku o zwolnienie od opłat

od pisma złożonego przez zawodowego pełnomocnika, który był zobowiązany do

ich uiszczania bez wezwania sądu, rozważany już był na tle art. 17 u.k.s.c., który

także przewidywał odrzucenie wprost, bez wzywania do uiszczenia opłaty, środka

zaskarżenia wnoszonego przez adwokata lub radcę prawnego i podlegającego

opłacie stałej. Stanowił zatem odpowiednik art. 130 2 § 3 k.p.c. o mniejszym jedynie

zakresie przedmiotowym. W doktrynie i orzecznictwie przyjmowano jednolicie,

że rygor odrzucenia środka odwoławczego ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy

adwokat wnosi pismo podlegające opłacie stałej, nie odnosi się natomiast do

sytuacji, gdy wraz z tym pismem zgłasza wniosek o zwolnienie od opłaty,

co wstrzymuje obowiązek jej uiszczenia do czasu prawomocnego rozpoznania

wniosku. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis o charakterze wyjątkowym, jakim był

art. 17 u.k.s.c., nie może być wykładany rozszerzająco i stosowany do sytuacji nim

nie objętych, a więc do sytuacji, gdy w związku ze złożeniem wniosku o zwolnienie

od opłat, wniesiony środek odwoławczy nie może być uznany za „pismo

podlegające opłacie stałej”, w rozumieniu tego przepisu. Sąd Najwyższy odrzucił

jednocześnie możliwość uznania, że doręczenie prawomocnego postanowienia

odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych zastępuje wezwanie do zapłaty

tych kosztów i stwierdził, że w omawianej sytuacji mają zastosowanie zasady

ogólne i przepisy nakazujące wezwanie pełnomocnika do uiszczenia opłaty

(porównaj między innymi wskazaną wyżej uchwałę z dnia 26 lutego 1976 r. oraz

postanowienie z dnia 15 października 1997 r. III CZ 70/97, OSN 1998/3/45).

Powyższe argumenty zachowują swój walor także na gruncie obecnej

regulacji kosztów sądowych w sprawach cywilnych, w której jako zasadę

zachowano obowiązek uiszczania należnych opłat na wezwanie sądu, a uiszczanie

ich bez wezwania nadal pozostało wyjątkiem, choć niewątpliwie rozszerzono jego

zakres podmiotowy i przedmiotowy. Nadal art. 130 2 § 3 k.p.c., stanowiący w istocie

poszerzony podmiotowo i przedmiotowo odpowiednik art. 17 u.k.s.c. z 1967 r.,

reguluje tylko sytuacje, gdy w chwili wnoszenia środka odwoławczego istnieje

obowiązek uiszczenia opłaty. Taki stan rzeczy nie zachodzi, gdy wraz ze środkiem

odwoławczym zostaje złożony wniosek o zwolnienie od opłaty, który odsuwa

w czasie obowiązek uiszczenia tej opłaty. Art. 130 2 § 3 k.p.c. nie może być zatem

do takiej sytuacji stosowany wprost, jako jej nieobejmujący, a jako przepis

wyjątkowy nie może być także stosowany w tym wypadku przy wykorzystaniu jego

wykładni rozszerzającej. Nie można zatem wywodzić z tego przepisu obowiązku

adwokata i radcy prawnego do uiszczenia bez wezwania sądu opłaty od środka

zaskarżenia

wniesionego

wraz z wnioskiem

o

zwolnienie

od

opłat,

po

prawomocnym oddaleniu tego wniosku. Przeciwko takiej wykładni przemawia także

to, że niewiadomo w jakim terminie od doręczenia mu odpisu prawomocnego

orzeczenia o odmowie zwolnienia od kosztów, adwokat i radca prawny miałby

obowiązek uiścić opłaty, ustawa bowiem nie przewidując takiej sytuacji, nie określa

też żadnego terminu. Przyjęcie terminu tygodniowego lub jakiegokolwiek innego

byłoby zupełnie dowolne, a zatem nie tylko sam obowiązek fiskalny lecz również

termin jego wykonania zostałyby określone bez wyraźnej podstawy prawnej. Jest to

niedopuszczalne w sytuacji, gdy skutkiem przyjęcia takiej wykładni omawianego

przepisu

byłaby

bardzo

surowa

sankcja

w

postaci

odrzucenia

środka

odwoławczego. Taka sankcja musi wynikać z wyraźnego przepisu, nie może być

wyprowadzana jako wynik rozszerzających zabiegów interpretacyjnych ani

domniemań, których nie można stosować jeżeli prowadzą do ograniczenia albo

wyłączenia praw procesowych stron bez wyraźnej podstawy prawnej.

Z tych względów należy uznać, że w razie prawomocnego oddalenia

zawartego w środku odwoławczym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych,

przewodniczący działając na podstawie art. 130 § 1 k.p.c., wzywa do uiszczenia

opłaty należnej od tego środka, co dotyczy także środków odwoławczych

wniesionych przez adwokata i radcę prawnego.

Dlatego zażalenie należało uznać za uzasadnione i w jego wyniku uchylić

zaskarżone postanowienie jako bezpodstawne (art. 398 16 w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c.),

pozostawiając

Sądowi

Apelacyjnemu

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie

(art. 108 § 1 k.p.c.).