V CZ 12/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 12/13

POSTANOWIENIE

Dnia 28 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. K.

przeciwko A. C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 maja 2013 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 14 grudnia 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 14 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną A. C. – pozwanego w sprawie o zapłatę z powództwa K. K. od wyroku

tego Sądu z 13 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny wskazał, że pozwany w skardze

kasacyjnej wniósł o zwolnienie go od kosztów. W związku z wątpliwościami, jakie to

oświadczenie wywołało, wezwano pozwanego o udzielenie dodatkowych informacji

na temat jego sytuacji osobistej i majątku. Z oświadczenia pozwanego wynikało, że

razem z żoną był właścicielem wielu nieruchomości o znacznej wartości. Pozwany

nie wyjaśnił, w jaki sposób rozdysponował środki uzyskane z ich sprzedaży

dokonanej po tym, jak podzielił się majątkiem z żoną. Informacje przekazywane

przez pozwanego o jego aktualnej sytuacji osobistej i materialnej były, zdaniem

Sądu, wybiórcze i nierzetelne, co zadecydowało o oddaleniu jego wniosku

o zwolnienie go od kosztów w postępowaniu kasacyjnym.

Od skargi kasacyjnej pozwany powinien wnieść opłatę w wysokości

25.095 zł, o co został wezwany. Skoro termin do opłacenia tego środka zaskarżenia

minął bezskutecznie, to Sąd Apelacyjny środek ten odrzucił na podstawie art. 3986

§ 2 k.p.c.

W zażaleniu na postanowienie z 14 grudnia 2012 r. pozwany wniósł – na

podstawie art. 380 k.p.c. – o rozpoznanie także poprzedzającego go postanowienia

z 22 października 2012 r. w przedmiocie oddalenia jego wniosku o zwolnienie od

opłaty od skargi kasacyjnej, bowiem to rozstrzygnięcie zdeterminowało jego

sytuację prawną co do obowiązku opłacenia skargi kasacyjnej, który to obowiązek

był dla niego niemożliwy do wykonania.

Pozwany zarzucił, że Sąd Apelacyjny dokonał błędnych ustaleń na temat

jego sytuacji materialnej oraz nie dostrzegł, iż nieruchomość położona przy ul. M. i

S. w K., to ta sama nieruchomość i w efekcie postanowienie o odmowie zwolnienia

pozwanego od kosztów sądowych wydał z naruszeniem art. 100 ust. 2 i art. 102

ust. 1 u.k.s.c.

Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, udzielenie mu

zwolnienia od kosztów sądowych w całości a ewentualnie o uchylenie tego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Na postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych nie

przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego (art. 3941 k.p.c.). Takie postanowienie

może zostać skontrolowane pośrednio, jeżeli skutkiem braku zwolnienia z kosztów

sądowych i niewniesienia opłaty od skargi kasacyjnej skarga zostanie odrzucona,

a skarżący w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej wniesie

o kontrolę rozstrzygnięcia o kosztach (art. 380 w zw. z art. 39821 k.p.c.). W taki

sposób pozwany zakreślił przedmiot zaskarżenia zażaleniem na postanowienie

o odrzuceniu skargi kasacyjnej.

2. Stosownie do art. 102 ust. 1 i 2 u.k.s.c. zwolnienia od kosztów sądowych

może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że

nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone

oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku,

dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów.

Z akt sprawy wynika, że pozwany w toku postępowania ubiegał się

o zwolnienie go od kosztów i takie zwolnienie uzyskał na mocy postanowienia

z 6 listopada 2008 r. w części co do opłat powyżej 1.000 zł (k. 104). Postanowienie

to nie zostało uchylone ani zmienione w toku postępowania w sprawie. Po jej

prawomocnym zakończeniu, dla celów wniesienia skargi kasacyjnej, pozwany

ponownie wystąpił o zwolnienie go od kosztów.

Zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych następuje po dokładnej analizie

aktualnej sytuacji materialnej strony, w odniesieniu do konkretnej kwoty, którą

strona ma obowiązek zapłacić na danym etapie postępowania. W związku

z wniesieniem skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie na pozwanym ciążył

obowiązek jej opłacenia kwotą 25.095 zł i do tych granic obowiązku Sąd Apelacyjny

powinien odnieść swoje rozważania na temat zdolności pozwanego do pokrycia

kosztów sądowych należnych w sprawie.

3. Z oświadczenia majątkowego, które pozwany złożył przy pierwszym

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynikało, że pozostaje we wspólnym

gospodarstwie domowym z żoną. Podał, że oczekuje na ustalenie emerytury lub

renty, gdyż osiągnął stosowny wiek, ale też uległ wypadkowi komunikacyjnemu

rodzącemu poważne konsekwencje zdrowotne, a na koszty leczenia wydaje po

300-500 zł miesięcznie. Dochody żony z tytułu emerytury, z którą pozostaje

w rozdzielności majątkowej, określił na 2.844 zł. Pozwany podał, że przysługuje mu

udział w wysokości 283/1000 we własności nieruchomości przy ul. G., która jest

obciążona hipotekami i wszczęto z niej egzekucję.

Oświadczenie majątkowe złożone przy kolejnym wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych ujawnia informacje o sytuacji osobistej, majątku i dochodach

pozwanego i jego żony w zasadzie tożsame z podanymi poprzednio. Pozwany

podał w nim, że przysługuje mu udział 283/1000 we własności obciążonej

hipotekami nieruchomości w K., zajętej w postępowaniu egzekucyjnym. Pozostaje

na utrzymaniu żony, której dochód wynosi 1.925,31 zł i z którą pozostaje w

rozdzielności majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pozwany wyjaśnił, że

jego żona jest właścicielem domu w K. przy ul. K. i ponosi wszystkie koszty

utrzymania tego domu. Złożył też do akt odpis postanowienia w sprawie o podział

majątku wspólnego oraz podał, że te nieruchomości, które zostały mu przyznane

sprzedał, a środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczył na spłatę wierzycieli.

4. Przed wydaniem zaskarżonego postanowienia Sąd Apelacyjny nie

przeanalizował kolejnych oświadczeń majątkowych pozwanego pod kątem

stwierdzenia, czy i w jaki sposób zmieniła się jego sytuacja osobista, materialna

i źródła dochodów od czasu jak uzyskał poprzednie zwolnienie od kosztów

sądowych. Zarzucił wprawdzie pozwanemu, że ten nie wyjaśnił rzetelnie, w jaki

sposób rozdysponował środki ze sprzedaży trzech nieruchomości w Katowicach,

ale pozwany zaprzeczył, by przysługiwało mu prawo do aż trzech nieruchomości.

Z oświadczenia pozwanego wynika, że nieruchomość przy ul. M. i przy ul. S., to ta

sama nieruchomość. W księdze wieczystej wpisano jeszcze inny jej adres, a

mianowicie ul. R. Ta okoliczność uszła uwadze Sądu Apelacyjnego.

Trzeba zauważyć, że jeżeli ten sam podmiot był już wcześniej zwalniany od

kosztów sądowych w związku z jego sytuacją majątkową, to bez wykazania jej

zmiany

nie

jest

zasadna

odmowa

dalszego

zwolnienia

od

kosztów.

W postanowieniu o odmowie zwolnienia sąd powinien przytoczyć argumenty

przemawiające za tezą, że w zmienionej sytuacji majątkowej wnioskodawcy jest on

w stanie ponieść koszty postępowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z 14 października 2005 r., III CZ 77/05; z 6 maja 2011 r., II CZ 12/11, niepubl.).

W związku z niedostatecznym rozważeniem przez Sąd Apelacyjny wniosku

pozwanego o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz odmówieniem mu

zwolnienia od opłaty od skargi kasacyjnej, co prowadziło następnie do odrzucenia

nieopłaconej skargi, Sąd Najwyższy – na podstawie art. 3941 § 1 i 3 w zw. z art.

39815 § 1 k.p.c. oraz art. 380 k.p.c. – orzekł, jak w sentencji.

db