V CZ 12/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 12/12

POSTANOWIENIE

Dnia 24 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. Ś.

przeciwko Z. Ś. i W. Ś.

o ustalenie płci,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 maja 2012 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną

powoda uznając, że w wypadku częściowego zwolnienia od kosztów sądowych

strony reprezentowanej przez adwokata nie znajduje zastosowania art. 112 ust. 2

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w

brzmieniu obowiązującym od dnia 19 kwietnia 2010 r., a nadanym artykułem 3 pkt 5

ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r., nr 7, poz. 45 - dalej

u.o.k.s.c.), lecz ustęp 3 tego artykułu. W konsekwencji strona jest zobowiązana do

opłacenia pisma bez wezwania przewodniczącego, w terminie tygodniowym od

doręczenia odpisu postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych, lub - w wypadku złożenia zażalenia - odpisu postanowienia sądu drugiej

instancji oddalającego zażalenie. Powód został zwolniony przez Sąd Apelacyjny od

obowiązku uiszczenia opłaty stałej ponad kwotę 200 złotych, zaś w pozostałej

części wniosek oddalono, wobec czego tygodniowy termin do uiszczenia opłaty od

skargi kasacyjnej biegł od doręczenia jego pełnomocnikowi odpisu postanowienia,

tj. od dnia 1 grudnia 2011 r. Opłata została wniesiona w dniu 13 grudnia 2011 r., a

zatem po terminie ustawowym, i z tej przyczyny skarga kasacyjna podlegała

odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powód, zarzucając naruszenie: art.

112 § 2 i 3 u.o.k.s.c., art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 398 6 § 2 k.p.c. w zw. z art. 112

§ 2 i § 3 u.o.k.s.c., art. 112 § 2 i § 3 u.o.k.s.c. w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c., art. 112

§ 3 u.o.k.s.c. i naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu naruszenia art. 112 § 3

u.o.k.s.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dyspozycja

tego przepisu znajduje zastosowanie także w sytuacji częściowego zwolnienia od

obowiązku uiszczenia opłaty stałej. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez

skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że wskutek częściowego zwolnienia

od kosztów, opłata stała traci swój charakter. Ustawa o kosztach sądowych

przewiduje jedynie trzy rodzaje opłat - stosunkową, stałą i podstawową.

Opłata stała jest opłatą, która ma niezmienną, stałą wysokość i jest pobierana

w sprawach wymienionych w art. 12 u.o.k.s.c. Zwolnienie od obowiązku poniesienia

części opłaty powoduje jedynie ten skutek, że strona jest zobowiązana do

uiszczenia opłaty stałej w wysokości niższej, natomiast nie zmienia się charakter tej

części opłaty i nie przekształca się ona w żadną z pozostałych postaci opłat.

W konsekwencji przepisy ustawy normujące zasady uiszczenia opłaty stałej mają

zastosowanie także w wypadku częściowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia

tej opłaty. Podnoszona przez skarżącego konieczność dokonania operacji

rachunkowej albo w ogóle nie ma miejsca w wypadku zwolnienia ponad kwotę,

którą w ocenie sądu strona może zapłacić (tak jak w sprawie niniejszej ponad

kwotę 200 zł), albo sprowadza się do prostego działania arytmetycznego

w wypadku zwolnienia w części określonej ułamkowo, które nie ma nic wspólnego

z obliczeniem opłaty stosunkowej lub dokonaniem „operacji rachunkowej".

Zarzut naruszenia art. 112 § 2 i 3 u.o.k.s.c. przez ich błędną wykładnię

skarżący uzasadnia twierdzeniem, że użyte w § 3 sformułowanie oddalenie

wniosku przesądza o jego zastosowaniu wyłącznie w sytuacji, gdy doszło do

odmowy zwolnienia od kosztów w całości. Pogląd wyrażony przez skarżącego był

prezentowany w judykaturze i piśmiennictwie, ale stracił aktualność w następstwie

zmian wprowadzonych ustawą nowelizującą z dnia 17 grudnia 2009 r. (Dz. U. Nr 7,

poz. 45), która weszła w życie z dniem 19 kwietnia 2010 r. Zasadą jest, że fachowy

pełnomocnik ma obowiązek samodzielnego określenia opłaty stałej lub stosunkowej

(art. 130 § 1 k.p.c.) i nie ma uzasadnionych przyczyn, by częściowe zwolnienie od

kosztów sądowych w zakresie opłaty stałej powinność tę uchylało, zwłaszcza

w świetle zasad wykładni a maiori ad minus (patrz postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r., V CZ 116/10, niepubl., z dnia 21 lipca

2011 r., V CZ 30/11, niepubl., z dnia 28 września 2011 r., I CZ 86/11, niepubl.,

postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 stycznia 2012 r.,

1 ACz 126/12, niepubl.). W obecnym stanie prawnym odrzucenie nieopłaconego

środka odwoławczego wniesionego przez profesjonalnego pełnomocnika jest,

co do zasady, możliwe wyłącznie po przeprowadzeniu procedury naprawczej, tj. po

bezskutecznym wezwaniu pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego takiego

środka. Jedynym wyjątkiem jest art. 112 ust. 3 u.o.k.s.c., który odmiennie niż ust. 2,

reguluje obowiązek uiszczenia opłaty. Wyłącza on zasadę wzywania strony przez

przewodniczącego do opłacenia środka odwoławczego w wypadku oddalenia

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (ust. 2) wówczas, gdy środek taki

został wniesiony przez fachowego profesjonalistę i podlega opłacie stałej lub

stosunkowej obliczonej od wartości przedmiotu zaskarżenia. Powołana przez

skarżącego uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2010 r., II UZP 4/10/

OSNP 2011/3-4/38/ nie odnosi się do regulacji zawartej w art. 112 ust. 3 i 4, lecz

poddaje wykładni skutki uchylenia art. 1302 § 3 k.p.c. Nie zasługuje, zatem

na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 398 6 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 112 § 2 i § 3 u.o.k.s.c.

Wbrew wywodom skarżącego, paragraf 3 artykułu 112 u.o.k.s.c. znajdzie

zastosowanie także w wypadku częściowego zwolnienia od opłaty od skargi

kasacyjnej wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika. Ustawa o kosztach

sądowych stanowi, że jej przepisy przewidujące pobranie opłaty od pozwu lub

wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie, stosuje się do opłaty od skargi

kasacyjnej (art. 18 ust. 2). Przepis paragrafu 3 zd. 1 ma nadto zastosowanie, gdy

przepisy ustawy przewidują pobranie opłaty stałej lub stosunkowej obliczonej od

podanej przez stronę wartości przedmiotu sporu, lub przedmiotu zaskarżenia,

a zatem

także

w

wypadku

wniesienia

środka

zaskarżenia

lub

środka

odwoławczego. Nie przewiduje on rygoru pod jakim czynność opłacenia pisma ma

być dokonana, bowiem będzie to zależało od rodzaju wniesionego pisma –

dla środków odwoławczych rygor odrzucenia pisma nieopłaconego w postępowaniu

procesowym przewidują np. przepisy art. 370 k.p.c. i 370 w zw. z art. 394 § 1 k.p.c.,

zaś dla skargi kasacyjnej art. 3986 § 2 k.p.c. Nie ma żadnych racjonalnych

powodów, by nadzwyczajne środki zaskarżenia wyłączyć z zakresu obowiązywania

omawianego przepisu. Wbrew twierdzeniu skarżącego, analiza zestawienia art. 112

§ 3 zdanie pierwsze ze zdaniem drugim nie prowadzi do wniosku, że regulacja

ta dotyczy wyłącznie sytuacji oddalenia przez sąd drugiej instancji zażalenia na

postanowienie sądu pierwszej instancji. Przeciwnie, sytuacje złożenia wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych w sądzie drugiej instancji w postępowaniu

wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej obejmuje zdanie drugie, które nie

ogranicza wypadków wniesienia wniosku tylko do sądu pierwszej instancji.

Stąd brak jest podstaw, by podzielić zarzut naruszenia art. 112 § 2 i § 3 u.o.k.s.c.

w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c. Z powyższych względów nie mógł być także skuteczny

zarzut naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. skoro skarżący nie kwestionuje, że opłata

została

uiszczona

po

upływie

terminu siedmiu dni od

daty doręczenia

postanowienia Sądu drugiej instancji w przedmiocie zwolnienia od kosztów

sądowych.

Ponieważ

opłata

miała

charakter

opłaty

stałej,

pełnomocnik

zobowiązany był do jej uiszczenia bez wezwania przez przewodniczącego do

uzupełnienia braku formalnego.

Z uwagi na bezzasadność zażalenia orzeczono jak w sentencji na podstawie

art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.