V CZ 119/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 119/06

POSTANOWIENIE

Dnia 16 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Syndyka Masy upadłości "S." Spółki z o.o.

przeciwko "H." Spółce z o.o.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2007 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 września 2006 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 12 września 2006 r., w sprawie z

powództwa syndyka masy upadłości „S.” Spółki z o.o. przeciwko „H.” Spółce z o. o.

o zapłatę, na skutek skargi pozwanej o wznowienie postępowania w sprawie

[...], odrzucił skargę oraz zwolnił pozwaną od kosztów sądowych w sprawie ze

skargi o wznowienie. W uzasadnieniu podkreślił, że pozwana Spółka domagała się

wznowienia postępowania m. in. w sprawie [...] zakończonej niekorzystnym dla niej

w znacznym zakresie wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 4 maja 2004 r.

(apelację pozwanej oddalono wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2005

r., a Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 13 stycznia 2006 r. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania). Pozwana wskazała jako podstawę prawną

skargi art. 403 § 2 i art. 403 § 1 pkt 2 w związku z art. 404 k.p.c., twierdząc, że

wykryła nowe środki dowodowe mające znaczenie w sprawie, oraz że powód

(syndyk) dopuścił się przestępstwa z art. 286 § 1 w związku z art. 272 i 273 k.k., co

do którego postępowanie przygotowawcze umorzono, lecz w następstwie

interwencji pozwanej jest ono kontynuowane. Sąd Apelacyjny podkreślił, że

pozwana nie wskazuje w skardze takich faktów i dowodów, o których mowa w art.

403 § 2 k.p.c., skoro powołuje się na znane jej i przytaczane w toku poprzedniego

postępowania okoliczności faktyczne i dowody, które w jej przekonaniu świadczyły

o innym niż podawany przez syndyka stanie rozliczeń z umowy o roboty

budowlane.

Fakty

i dowody

potwierdzające,

zdaniem

pozwanej,

zarzut

nierzetelności syndyka, z natury rzeczy nie stanowią samodzielnej podstawy

wznowienia, bowiem nie są faktami i dowodami wprost dotyczącymi przedmiotu

sporów sądowych. Powołane przez pozwaną fakty i dokumenty można co najwyżej

potraktować jako argumenty wspierające zarzut uzyskania przez syndyka wyroku

za pomocą przestępstwa, jednakże obowiązuje tu wymaganie przewidziane w art.

404 k.p.c., a tymczasem sama pozwana wskazuje w skardze, że postępowanie

karne wobec syndyka jest w toku.

Pozwany w zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego podkreślił, że

istnieje wewnętrzna sprzeczność postanowienia Sądu Apelacyjnego, który,

odrzucając skargę o wznowienie postępowania, nie powinien żądać opłaty od

pisma (art. 1262 § 2 k.p.c.). Skoro zaś zwolnił pozwanego od obowiązku

ponoszenia kosztów sądowych, świadczy to o tym, iż musiał przyjąć, że nie ma

podstaw do odrzucenia skargi. Ponadto pozwany wskazał, że zgodnie z art. 410 § 1

k.p.c. Sąd Apelacyjny w ramach badania sprawy w przedmiocie dopuszczalności

postępowania (tzw. iudicium rescidens) nie wziął pod uwagę, iż nie jest

przedmiotem badania to, czy podstawa wznowienia faktycznie istnieje i czy jest

merytorycznie uzasadniona, lecz jedynie to, czy skarżący wskazał jedną z podstaw

wznowienia postępowania (zob. orzeczenie SN z dnia 24 marca 1998 r., I PKN

97/98, OSNAPiUS 1999, nr 9, poz. 308; orzeczenie SN z dnia 14 stycznia 1999 r.,

II UKN 417/98, OSNAPiUS 2000, nr 6, poz. 254). Bezsporne jest, iż pozwany

powołał dwie podstawy skargi: nowe środki dowodowe (art. 403 § 2 k.p.c.) oraz

popełnione przez syndyka przestępstwo, którego ściganie zostało umorzone

wskutek przyczyn innych niż brak dowodów (art. 403 § 1 w związku z art. 404

k.p.c.). Pozwany podkreślił, że nie ograniczył się tylko do wskazania powyżej

opisanych podstaw, ale również przedłożył dowody, których ocena nie może być

dokonywana

na

etapie

badania

sprawy

w

przedmiocie

dopuszczalności

postępowania, gdyż powyższe okoliczności podlegają ocenie w postępowaniu

toczącym się na skutek wznowienia postępowania w fazie mającej na celu

ponowne rozpoznanie sprawy (tzw. iudicum rescissorium).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł w 2005 r., po wejściu w życie przepisów o

skardze kasacyjnej. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 13 stycznia 2006 r.

odmówił przyjęcia sprawy do rozpoznania. Ocena dopuszczalności wniesienia

zażalenia następuje więc na podstawie obecnie obowiązujących przepisów.

Kwestia dopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu II

instancji w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania została

rozstrzygnięta w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., V CZ

82/05 (nie publ.), w którym Sąd stwierdził, że dopuszczalne jest zażalenie do Sądu

Najwyższego na postanowienie sądu II instancji odrzucające skargę o wznowienie

postępowania, jeżeli są spełnione przesłanki z art. 394 1 § 2 k.p.c. W uzasadnieniu

Sąd

zauważył,

że

takie

postanowienie

jest

postanowieniem

kończącym

postępowanie w sprawie i, zgodnie z art. 3941 § 2 k.p.c., podlega zaskarżeniu

zażaleniem do Sądu Najwyższego, ponieważ zostało wydane przez Sąd drugiej

instancji w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna. O dopuszczalności

skargi kasacyjnej decyduje przedmiot sprawy w postępowaniu prawomocnie

zakończonym, którego wznowienia domaga się strona (por. postanowienie SN

z dnia 26 stycznia 2000 r., III CZ 173/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 144;

postanowienie SN z dnia 19 marca 2002 r., II CZ 166/01, nie publ.; postanowienie

SN z dnia 30 października 2002 r., II CZ 111/02, nie publ.). Ponieważ w niniejszej

sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia była wystarczająca do wystąpienia ze

skargą kasacyjną (art. 3982 § 1 k.p.c.), dopuszczalne było także zażalenie

(art. 3941 § 2 k.p.c.) na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie.

Zażalenie jest niezasadne. Wywody skarżącego sprowadzają się w zasadzie

do jednego argumentu – że nie jest przedmiotem badania na gruncie art. 410, czy

podstawa faktycznie istnieje, czy jest merytorycznie uzasadniona, lecz jedynie, czy

skarżący wskazał podstawę odpowiadającą jednej z określonych w kodeksie

podstaw wznowienia postępowania. Ten pogląd skarżącego jest nietrafny.

Wynikałoby z niego, że spełnieniem w stopniu dostatecznym wymagań skargi

o wznowienie postępowania opartej na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. jest wskazanie

nowych faktów lub dowodów, jednak bez możliwości badania przez Sąd na tym

etapie rozpoznania skargi, czy rzeczywiście spełniają one wymagania tej podstawy

wznowienia.

Sąd Apelacyjny wskazał, że część dokumentów była już przedmiotem oceny

w czasie merytorycznego badania sprawy przed wydaniem wyroku. Co dotyczy

wskazanych w zażaleniu „protokołu z konfrontacji policyjnej” i „korespondencji

prowadzonej przez pozwanego z Prokuraturą”, zostały one sporządzone po

zakończeniu sprawy (wyrok w sprawie zapadł w kwietniu 2005 r.). Tymczasem

w postanowieniu z dnia 17 listopada 2005 r., I CZ 125/05 (nie publ.)

Sąd Najwyższy stwierdził, że późniejsze wykrycie okoliczności faktycznych lub

środków dowodowych w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. dotyczy takich okoliczności

faktycznych i środków dowodowych, które istniały w czasie trwania poprzedniego

postępowania,

ale

zostały

ujawnione

(„wykryte”)

po

jego

prawomocnym

zakończeniu. Także w postanowieniu z dnia 23 października 2002 r., II CZ 105/02

(nie publ.) Sąd Najwyższy zauważył, że możliwość powoływania nowych dowodów,

jako podstawy wznowienia z art. 403 § 1 k.p.c. jest ograniczona do takich tylko

środków dowodowych, które istniały w trakcie zakończonego postępowania

(podobnie w sprawie zakończonej postanowieniem SN z dnia 15 września 2005 r.,

II CZ 78/05, nie publ.). Uwagi o niedopuszczalności podnoszenia takich faktów

i dowodów dotyczą także określonego w zażaleniu faktu „sprzedaży przez syndyka

udziału w gruncie, co nastąpiło po zakończeniu przedmiotowej sprawy”.

Oprócz

tych

argumentów,

nietrafny

jest

pogląd

skarżącej

o niedopuszczalności oceny przez Sąd (ze skutkiem odrzucenia skargi) tych

faktów i dowodów, które, zdaniem strony skarżącej, spełniały wymagania „nowości”

jako ustawowej przesłanki wznowienia. Utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego

wskazuje, że samo powołanie się skarżącego na istnienie ustawowej podstawy

wznowienia nie pozbawia Sądu możliwości sprawdzenia na tym etapie rozpoznania

skargi, czy ustawowa podstawa wznowienia istnieje. Takie stanowisko zajęte

zostało m. in. w następujących wypowiedziach Sądu Najwyższego:

-

samo sformułowanie podstawy wznowienia postępowania w sposób

odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie

wznowienia, dlatego też konieczne jest zbadanie, czy stwierdzenia skargi istotnie

będą stanowiły taką podstawę (postanowienie z dnia 10 listopada 2000 r., IV CO

18/00 nie publ.);

-

sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom

art. 401-404 k.p.c. nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie

wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona

podstawa nie istnieje (postanowienie z dnia 20 stycznia 2004 r., II CZ 138/03, nie

publ.);

-

skarga, która wprawdzie zawiera odwołanie się do przepisów art. 401 lub

403 k.p.c., ale nie przedstawia okoliczności mogących wypełnić hipotezy tych

przepisów, podlega odrzuceniu (postanowienie z dnia 5 grudnia 2001 r., III CO

9/01, nie publ.);

-

sąd odrzuca skargę o wznowienie postępowania także wówczas, gdy

skarżący

formalnie

powołuje

ustawowe

podstawy

wznowienia,

to

jednak

w rzeczywistości podstawy te nie zachodzą (postanowienie z dnia 25 października

2006 r., III CZ 65/06, nie publ.);

-

skarga o wznowienie postępowania podlega, stosownie do art. 410 § 1

k.p.c., odrzuceniu po stwierdzeniu, że podawana przyczyna jako podstawa

wznowienia nie istnieje (postanowienie z dnia 21 października 2005 r., III CZ 82/05,

nie publ.);

-

nie jest spełniony wymóg ''oparcia skargi na ustawowej podstawie

wznowienia'' (art. 409 i 410 § 1 k.p.c.), jeżeli okoliczności, które miałyby uzasadniać

wskazaną

ustawową

podstawę

w

istocie

tej

podstawy

nie

wypełniają

(postanowienie z dnia 22 lipca 2004 r., IV CO 10/04 nie publ.);

-

jeżeli wskazane w skardze o wznowienie postępowania okoliczności

faktyczne nie odpowiadają ustawowym podstawom wznowienia, skarga podlega

odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym (postanowienie z dnia 18 stycznia 2006 r.,

V CZ 143/05 nie publ.);

-

skarga o wznowienie postępowania, w której wprawdzie wskazano podstawy

wznowienia w sposób odpowiadający ustawie, ale przytoczone w niej twierdzenia

co do faktów mających usprawiedliwiać żądanie wznowienia postępowania nie

obejmują okoliczności hipotetycznych określonych w art. 401, art. 4011, art. 403

k.p.c. - podlega odrzuceniu jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia art. 410 § 1 k.p.c. (postanowienie z dnia 26 marca 2004 r., IV CZ 29/04 nie publ.);

-

skarga o wznowienie postępowania, która nie została oparta na ustawowej

podstawie, podlega odrzuceniu (postanowienie z dnia 2 marca 2006 r., I CZ 7/06

nie publ.);

-

samo powołanie się na odpowiedni przepis kodeksu postępowania cywilnego

dopuszczający możliwość wznowienia postępowania - na przewidzianej w nim

podstawie nie czyni zadość wymaganiu w postaci oparcia skargi o ustawową

podstawę wznowienia - art. 409 i 410 k.p.c. (postanowienie z dnia 21 grudnia

2000 r., IV CO 15/00 nie publ.);

-

sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom

art. 401 - 404 k.p.c. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie

wznowienia, jeżeli z jej uzasadnienia - tak jak w niniejszej sprawie - wynika, że

podniesiona podstawa nie występuje (postanowienie z dnia 15 czerwca 2005 r.,

IV CZ 50/05 nie publ.).

Temu stanowisku nie przeczą poglądy Sądu Najwyższego, że badanie

merytorycznej zasadności skargi o wznowienie postępowania następuje na

rozprawie i powinno zakończyć się wydaniem orzeczenia, o jakim mowa w art. 412

§ 2 k.p.c. (postanowienie z dnia 7 listopada 2003 r., V CZ 105/03, nie publ.), oraz

że sąd nie może odrzucić skargi o wznowienie postępowania z tego powodu, że nie

jest ona jego zdaniem merytorycznie uzasadniona (postanowienie z dnia

11 stycznia 2006 r., II CZ 121/05, nie publ.).

Rozróżnienie między odrzuceniem i oddaleniem skargi o wznowienie

postępowania powinno bowiem przebiegać w ten sposób, że jeżeli nie istnieją

ustawowe podstawy wznowienia, co niejednokrotnie można ustalić już na etapie

badania skargi po jej wniesieniu, a nie dopiero w czasie badania skargi na

rozprawie, następuje odrzucenie skargi. Natomiast jeżeli rzeczywiście zachodzące

podstawy wznowienia tak nie powodują możliwości zmiany orzeczenia, sąd

rozstrzyga o oddaleniu skargi. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny, weryfikując

istnienie ustawowej podstawy wznowienia, poprzestał na zbadaniu przesłanki

nowości, a uznając, że taka powołana przez skarżącą podstawa wznowienia nie

zachodzi, odrzucił skargę o wznowienie postępowania, nie przechodząc do

kolejnego etapu merytorycznego badania wpływu okoliczności podnoszonych przez

skarżącą na niekorzystny dla niej zapadły wcześniej wyrok Sądu Apelacyjnego.

Zażalenie podlegało więc oddaleniu na podstawie art. 398 14 k.p.c. w związku

z art. 3941 § 2 i 3 k.p.c.