V CZ 117/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 117/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Banku Millennium Spółki Akcyjnej w Warszawie

przeciwko „G. G.Polska” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością Spółce

Komandytowo-Akcyjnej w .

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia strony powodowej na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi wydającemu

orzeczenie kończące sprawę.

Uzasadnienie

Powodowy Bank Millennium S.A. w Warszawie wniósł zażalenie od wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 24 maja 2012 r., wydanego na skutek apelacji pozwanej

G. G. Polska Sp. z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. komandytowo-akcyjnej i

uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 7 listopada 2011 r. oraz

przekazującego sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania apelacyjnego. W sprawie powód dochodzi od pozwanej

kwot: 1.269.113,22 zł, 47.396,22 zł i 11 zł z ustawowymi i umownymi odsetkami

oraz kosztami procesu tytułem rozliczenia umowy opcji walutowych. Sąd Okręgowy

w K. uwzględnił dochodzone przez powoda roszczenie w całości. Uznał, że

pozwana przed zawarciem umów miała możliwość zapoznania się z produktami

oferowanymi przez powoda, mechanizmem ich działania i związanym z tym

ryzykiem, po czym świadomie zawarła umowy – ramową, dodatkową oraz

zabezpieczającą - wyznaczające podstawy nawiązywania szczegółowych transakcji

opcji walutowych. Przedmiotem sporu była zaplata przez pozwaną reszty kwoty

uzgodnionej przez strony jako rozliczenie z tytułu zamknięcia transakcji opcji

walutowej z dnia 28 lipca 2008 r. Sąd Okręgowy uznał za dopuszczalne zawarcie

takiej umowy w świetle zasady swobody kontraktowania, nie dopatrzył się też

naruszenia zasad współżycia społecznego poprzez ukształtowanie transakcji z 28

lipca 2008 r. jako asymetrycznej na korzyść powoda. Sąd Okręgowy nie stwierdził

także błędu pozwanej co do przedmiotu opcji w zakresie obowiązku zapłaty premii

opcyjnej. Sąd ten wyjaśnił, że w sprawie nie znajdowały zastosowania dyrektywy

Parlamentu Europejskiego 2004/39/WE i Komisji 2006/73/WE, ani rozporządzenie

Komisji (WE) 1287/2006, ponieważ nie były implementowane przez Polskę i nie

wiązały w stosunkach między stronami.

W wyniku apelacji pozwanej Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu pierwszej

instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy podzielił

stanowisko skarżącej, że dla umów opcji walutowych i zawieranych w oparciu o nie

transakcji walutowych znaczenie ma reżim prawny, jakiemu podlegają. Reżim ten

determinuje ocenę wykonania przez bank obowiązków informacyjnych przed

zawarciem umów. Nawiązując do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego

2012 r. (IV CSK 225/11) Sąd Apelacyjny przyjął, ze nieimplementowane dyrektywy

unijne

powinny

stanowić

odpowiedni

wzorzec

interpretacyjny

w

zakresie

interpretacji prawa polskiego. Przyczyną uchylenia wyroku Sądu Okręgowego było

nieodniesienie się przez ten Sąd do zakresu obowiązków informacyjnych powoda

przewidzianych w dyrektywach i rozporządzeniu oraz wpływu, jaki miało to na

ważność zawartych transakcji i kwestię, czy pozwana została wprowadzona w błąd.

Zaniechanie rozważenia tych zagadnień Sąd Apelacyjny uznał za nierozpoznanie

istoty sprawy.

W zażaleniu powód zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 386

§ 4 k.p.c. poprzez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, iż Sąd Okręgowy nie rozpoznał

istoty sprawy oraz naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawną odmowę

rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny, w sytuacji gdy, zdaniem żalącego,

przyjmując

nawet

hipotetycznie

za

zasadną

konieczność

odniesienia

do

okoliczności rozpoznawanej sprawy standardów informacyjnych zbliżonych do tych

zdefiniowanych w Dyrektywie MiFID z 2004 r., nie było podstaw do uchylenia się

przez Sąd Apelacyjny od obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy

w granicach apelacji.

W odpowiedzi na zażalenie powoda pozwany wniósł o jego oddalenie oraz

zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania zażaleniowego,

w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Artykuł 3941 § 11 k.p.c., wprowadzony do kodeksu postępowania cywilnego

ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 233, poz. 1381), umożliwił

poddanie kontroli instancyjnej prawidłowości uchylenia przez sąd drugiej instancji

wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Charakter

tego

zażalenia

Sąd

Najwyższy

poddał

analizie

m.

in.

W postanowieniach z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013/3/41

oraz z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, Biul. SN 2013/1/11). Wskazał w nich,

że rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym - gdy przyczyną

orzeczenia uchylającego było nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji istoty

sporu - jest zbadanie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo pojmował przyczynę

uzasadniającą skasowanie orzeczenia i czy jego merytoryczne stanowisko

uprawniało

do

podjęcia

takiej

decyzji

procesowej.

Przedmiot

badania

dokonywanego na skutek zażalenia wyznacza zakres zarzutów i powoduje, że

zażalenie powinno skupiać się na zarzutach naruszenia art. 386 § 4 k.p.c.

Prawidłowość stanowiska prawnego sądu drugiej instancji pozostaje poza

zakresem kontroli zażaleniowej. Dokonywana kontrola powinna mieć charakter

formalny, skupiający się na ustanowionych w art. 386 § 4 k.p.c. przesłankach

uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania w merytoryczne

kompetencje sądu.

Wskazaną przez Sąd Apelacyjny przyczyną uchylenia wyroku było

nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Okręgowy. Pojęcie nierozpoznania istoty

sprawy ma

ugruntowane

znaczenie

w orzecznictwie

Sądu

Najwyższego.

Interpretowane jest jako wadliwość rozstrzygnięcia polegająca na wydaniu przez

sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było

przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania

albo merytorycznych zarzutów strony z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że

istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97,

OSNC 1999/1/22; z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97, LEX nr 50750; z dnia

3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260; a dnia 9 listopada 2012 r., Lex

nr 1231340; z dnia 26 listopada 2012 r., I CZ 147/12, Lex nr 1284698 oraz wyroki

tego Sądu z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; z dnia

12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003/3/36; z dnia 21 października 2005 r.,

III CK 161/05, LEX nr 178635.; z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr

1-2, poz. 2). Przykładami nierozpoznania istoty sprawy jest oddalenie powództwa

przez sąd pierwszej instancji z uwagi na przyjęcie braku legitymacji procesowej

strony albo w wyniku stwierdzenia wygaśnięcia lub przedawnienia roszczenia bez

przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego - w wypadku, kiedy sąd

drugiej instancji nie podzieli stanowiska o wystąpieniu tych podstaw oddalenia

żądań (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97,

OSNC 1999/1, poz. 22; z dnia 14 maja 2002 r., V CKN 357/00, LEX nr 55513).

W rozpatrywanej

sprawie

powództwo

obejmowało

żądanie

zapłaty

kwot

wynikających z rozliczenia transakcji opcji walutowej z dnia 28 lipca 2008 r., a istota

sporu dotyczyła ważności zawartej umowy oraz wprowadzenia pozwanej w błąd co

do treści przyjętego zobowiązania. Te zagadnienia były przedmiotem postępowania

dowodowego, oceny prawnej i rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, który uznał, że

dokonane przez strony czynności prawne były ważne i spowodowały powstanie

wymagalnego obowiązku świadczenia po stronie pozwanej oraz że pozwana nie

działała pod wpływem błędu nawiązując z powodem stosunki umowne rozliczane

w niniejszej sprawie.

Przyczyną, z którą Sąd Apelacyjny łączy stanowisko o nierozpoznaniu istoty

sprawy

było

nierozważenie

przez

Sąd

Okręgowy

zakresu

obowiązków

informacyjnych powoda i ich wykonania w świetle nieimplementowanych dyrektyw

unijnych. Sąd Okręgowy odnotował fakt wydania tych aktów prawnych lecz

zanegował możliwość ich stosowania wobec niewłączenia ich do polskiego

systemu prawnego. Sąd Apelacyjny natomiast opowiedział się za koniecznością

potraktowania tych przepisów jako pewnego wzorca wpływającego na wykładnię

przepisów prawa polskiego. Jednak częściowo odmienny pogląd prawny sądu

odwoławczego, dotyczący przepisów, które znajdują zastosowanie w procesie

wykładni prawa materialnego i zastosowania go do ustalonego stanu faktycznego

nie uzasadnia stanowiska, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy

w obowiązującym

rozumieniu

tego

pojęcia.

W

konsekwencji

podniesiony

w zażaleniu zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. okazał się uzasadniony, podobnie

jak zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Niewystąpienie przyczyny uzasadniającej

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

spowodowało, że orzeczenie o uchyleniu tego wyroku było wadliwe, a jego

konsekwencją było nieuzasadnione odstąpienie przez Sąd Apelacyjny od

rozpoznania sprawy w granicach apelacji.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie na

podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art.39815 § 1 zd. pierwsze k.p.c.

Koszty postępowania zażaleniowego podlegają rozliczeniu na zasadach

określonych w art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 394 § 3 , art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.

db