V CZ 115/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 115/12

POSTANOWIENIE

Dnia 14 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku W. P.

przy uczestnictwie O. B., J. N., S. N., L. P., Wł. P. i L. Ż.

o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 czerwca 2013 r.,

zażalenia uczestniczki L. P.

na postanowienie Sądu Okręgowego we W.

z dnia 19 października 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie odrzucające apelację L. P. i

pozostawia

rozstrzygnięcie

o

kosztach

zażaleniowego Sądowi Okręgowemu we W.

Uzasadnienie

postępowania

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2004 r. Sąd Rejonowy we W. stwierdził,

że spadek po M. B. zmarłym dnia 8 czerwca 2001 r. na podstawie testamentu z

dnia 25 kwietnia 1995 r. nabyli z dobrodziejstwem inwentarza Wł. P. i L. P. po ½

części, przy czym wchodzący w skład spadku udział we współwłasności

nieruchomości rolnej nabyli z dobrodziejstwem inwentarza po 2/5 części oraz z

dobrodziejstwem inwentarza Skarb Państwa w 1/5 części. W wyniku apelacji

wnioskodawców, Sąd Okręgowy we W. postanowieniem z dnia 30 listopada 2004 r.

zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że stwierdził, iż spadek po M. B.

nabyli Wł. P. i L. P. po ½ części, przy czym udział we współwłasności

nieruchomości rolnej na podstawie testamentu z dnia 25 kwietnia 1995 r. nabyli

także Wł. P. i L. P. po połowie.

W wyniku wniosku W. P., Sąd Rejonowy we W. postanowieniem z dnia 20

kwietnia 2011 r. zmienił postanowienie z dnia 30 listopada 2004 r. w ten sposób,

że stwierdził, iż spadek po M. B. na podstawie testamentów z dnia 25 kwietnia

1995 r., z dnia 20 lutego 2001 r. oraz z dnia 17 marca 2001 r. nabyli L. P. w ½

części oraz Wł. P., T. N., W. P., O. B. i L. Ż. po 1/10 części.

Od tego orzeczenia apelację wnieśli wszyscy biorący udział w sprawie

zainteresowani. Imieniem uczestników małżonków Wł. P. i L. P. apelację w formie

dwóch odrębnych pism procesowych

wnieśli ich pełnomocnicy adwokat A. J. i

adwokat S. F.

Sąd Okręgowy

odrzucił apelację

we W. postanowieniem z dnia 19 października 2011 r.

uczestniczki

L. P.

i oddalił

apelacje pozostałych

zainteresowanych.

W zażaleniu na odrzucenie apelacji uczestniczka, podnosząc naruszenie

art. 370 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c.

wniosła o uchylenie postanowienia z dnia 19 października 2011 r. w zaskarżonej

części i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu we W.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba zauważyć, że oryginał uzasadnienia orzeczenia z dnia

19 października 2011 r. podpisanego przez skład sądu nie zawiera motywów

postanowienia o odrzuceniu apelacji skarżącej uczestniczki L. P. Wprawdzie w

wyniku wykonanego w dniu 3 lutego 2012 r. zarządzenia dołączono do akt

niepodpisany tekst przedmiotowego uzasadnienia

znajdującego się na dysku

twardym systemu teleinformatycznego Wydziału II Sądu Okręgowego, w którym

zamieszczono

zdanie

„Jednocześnie

uczestniczka ta

nie posiada interesu

apelację

L.

P. odrzucono,

bowiem

prawnego w zaskarżeniu rozstrzygnięcia

Sądu I instancji”, niemniej czynność taka nie mogła odnieść skutku prawnego,

skoro nie zostało wydane orzeczenie o sprostowaniu orzeczenia na podstawie art.

350 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

W tym stanie rzeczy nie można odeprzeć zarzutu naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c., gdyż brak uzasadnienia uniemożliwia w postępowaniu

zażaleniowym kontrolę zaskarżonego postanowienia. Postanowienie o odrzuceniu

apelacji

powinno nie tylko wyjaśniać podstawę prawną tego rozstrzygnięcia

(wskazywać dlaczego konkretne unormowanie ma zastosowanie), ale przedstawiać

dlaczego w sprawie wystąpiły przesłanki realizujące hipotezę normy, którą sąd

wydając zaskarżone postanowienie zastosował. Rolą Sądu Najwyższego nie jest

poszukiwanie motywów, jakimi kierował się sąd wydając orzeczenie o odrzuceniu

apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2012 r.,

IV CZ 70/12, LEX nr 1232623 i z dnia 25 lutego 2010 r., V CZ 7/10, OSNC - ZD

2010, Nr 4, poz. 104). Brak tych podstawowych elementów uzasadnienia jest

istotnym uchybieniem procesowym i jeżeli uniemożliwia kontrolę

zaskarżonego

orzeczenia skutkuje jego uchyleniem i przekazaniem sprawy do ponownego

rozpoznania (art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.).

W

judykaturze,

że uczestnik

w

przeciwieństwie

postępowania

nie

jest

do

doktryny,

uprawniony

do

dominuje

pogląd,

wniesienia

środka

odwoławczego wyłącznie na korzyść innego uczestnika oraz iż taki środek

odwoławczy jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu (por. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CKN 57/97, OSNC 1997, nr 11,

poz. 166 i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 36/09,

OSNC 2010, nr 2, poz. 24 i powołane tam orzeczenia). Niewątpliwie jednak przy

ocenie,

czy

uczestnik

postępowania

wnoszący

apelację

od

orzeczenia

merytorycznego ma interes w jego zaskarżeniu, nie można abstrahować od rodzaju

sprawy.

Zasada gravaminis w postępowaniu nieprocesowym doznaje ograniczeń

ze względu na znaczenie w tym trybie rozpoznawania spraw zasady oficjalności

oraz niejednokrotnie obowiązku sądu działania z urzędu. Dotyczy to zwłaszcza

postępowań o stwierdzenie nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego,

w których sąd bada z urzędu kto jest spadkobiercą (art. 670 k.p.c.). W literaturze

przyjmuje się, że zaskarżenie orzeczenia sądowego jest uprawnieniem osoby

legitymowanej, zależnym od tego, czy ma ona interes prawny, i urzeczywistnionym

przez czynność procesową mającą na celu zastąpienie krzywdzącego orzeczenia

innym,

mającym

stworzyć

pożądany

przez

skarżącego

stan

rzeczy.

Pojęcia legitymacji formalnej i interesu prawnego nie można jednak utożsamiać,

gdyż interes prawny ma znaczeniowo szerszy zakres. Choć więc interes prawny

wyraża się w pokrzywdzeniu zainteresowanego przez nieuwzględnienie całości

lub części jego żądań, to gdy sąd ma obowiązek wydania z urzędu orzeczenia

zgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy niezależnie od pożądanego przez

zainteresowanego, kryterium oceny istnienia interesu prawnego nie może stanowić

tylko stanowisko procesowe uczestnika. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku

o jego istnieniu nie decyduje tylko żądanie zainteresowanego, ale ujawnione

w sprawie źródło powołania do spadku (ustawa, testament).

Skarżąca w postępowaniu podnosiła, że jedynym skutecznym źródłem był

testament notarialny z dnia 25 kwietnia 1995 r., który M. B. do całości spadku

powołał syna swej żony Wł. P. i jego małżonkę L. P., wyrażając wolę jego wejścia

do ich majątku objętego wspólnością ustawową. Sąd Okręgowy we W.

postanowieniem z dnia 30 listopada 2004 r. wprawdzie stwierdził, że spadek po M.

B. nabyli Wł. P. i L. P. po ½ części, niemniej w świetle treści wskazanego

testamentu w innych postępowaniach skarżąca ma interes w ustaleniu, że cały

majątek spadkowy, tj. obydwa udziały, wchodzi w skład majątku objętego

wspólnością małżeńską obojga małżonków. Skoro zatem w obecnym postępowaniu

doszło do wydania orzeczeń, w wyniku których udział w spadku po M. B. małżonka

skarżącej Wł. P. został ograniczony do 1/10 części, to niewątpliwie orzeczenie

Sądu Okręgowego z dnia 19 października 2011 r. narusza jej interes prawny.

Trzeba też zgodzić się ze skarżącą, że postanowienie Sądu drugiej instancji

jest także niezgodne ze stanowiskiem procesowym L. P., która w toku całego

postępowania sprzeciwiała się stwierdzeniu nabycia spadków na podstawie

rozporządzeń na wypadek śmierci z dnia 20 lutego 2001 r. i z dnia 17 marca 2001

r.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.

orzeczono, jak w sentencji.