V CZ 114/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 114/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku T. D.

przy uczestnictwie J.N.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia uczestniczki postępowania na postanowienie Sądu Okręgowego

w J.

z dnia 26 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie, a orzeczenie o kosztach

postępowania zażaleniowego pozostawia sądowi, który wyda

końcowe orzeczenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy odrzucił apelację uczestniczki

od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 10 listopada 2011 r., ponieważ mimo

upływu zakreślonego terminu nie wskazała ona wartości przedmiotu zaskarżenia.

Braku tego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, a czynności podjęte przez Sąd

drugiej instancji w celu jego usunięcia nie odniosły rezultatu. Nie mogło odnieść

skutku pismo złożone przez uczestniczkę po upływie terminu, w którym zawarła

ona oświadczenie, że nie jest w stanie wskazać wartości przedmiotu zaskarżenia,

ponieważ nieruchomość zostanie oszacowana przez komornika.

Uczestniczka w zażaleniu zarzuciła naruszenie art. 373 w związku z art. 13

§ 2 k.p.c. przez odrzucenie apelacji, w sytuacji gdy w konkretnych okolicznościach

sprawy brak wartości przedmiotu zaskarżenia nie stanowił przeszkody do

rozpoznania apelacji. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Na uzasadnienie podała, że skoro zaskarżyła postanowienie z dnia 10 listopada

2011 r. w całości, wnosząc o przyznanie jej nieruchomości z jednoczesną spłatą

wnioskodawcy, a wartość nieruchomości została określona opinią biegłego na

kwotę 186 292 zł, to oczywiste było, że ta kwota stanowi wartość przedmiotu

zaskarżenia. Skierowane do niej wezwanie zrozumiała jako konieczność określenia

aktualnej wartości nieruchomości, dlatego zwróciła się o pomoc do komornika,

o czym z opóźnieniem poinformowała Sąd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione, chociaż nie wszystkie podniesione w nim argumenty

zasługiwały na podzielenie. Rozpoznawana sprawa dotyczy żądania zniesienia

współwłasności opisanej nieruchomości, należy zatem do kategorii tak zwanych

spraw działowych, w których wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji

nie jest wiążące dla sądu drugiej instancji, który może ją poddać kontroli na

podstawie akt sprawy, z pominięciem reguł określonych w art. 25 i 26 k.p.c.

(por. postanowienia z dnia 24 maja 2001 r., IV CZ 34/06, niepubl.; z dnia

21 listopada 2001 r., I CZ 152/01, niepubl.; z dnia 5 kwietnia 2002 r., II CZ 25/02,

niepubl.; z dnia 18 maja 2006 r., IV CZ 34/06, niepubl.; z dnia 15 grudnia 2006 r., III

CZ 88/06, niepubl.). Prawidłowe oznaczenie tej wartości może determinować

dopuszczalność ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej. Łączy się również z

koniecznością wypełnienia tego obowiązku zgodnie z przyjętymi zasadami, to że

wartość ta nie może odbiegać od wartości udziału uczestnika w przedmiocie

współwłasności, jeżeli nie podważa on samej zasady podziału albo nie zaskarża

roszczeń dochodzonych z tytułu posiadania rzeczy wspólnej, zwrotu pożytków albo

rozliczenia nakładów (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada

2002 r., III CZ 98/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 11; z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZ

153/02, OSNC 2004, nr 4 poz. 60; z dnia 24 lipca 2008 r., IV CZ 53/08, niepubl.;

z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 124/11, niepubl.). Reguły te nie prowadzą jednak do

wyłączenia obowiązku uczestnika, przewidzianego w art. 368 § 2 w związku z art.

13 § 2 k.p.c., oznaczenia w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia. Wypełnienie

tej powinności nie jest uzależnione od tego, czy bez dopełnienia jej możliwe jest

rozpoznanie apelacji, czy też nie; skutek niedochowania jej jednoznacznie

określony został w art. 370 k.p.c. Mimo tego zażalenie należało uznać za zasadne.

Skierowane do uczestniczki wezwanie do usunięcia braku apelacji nie było

właściwie

sformułowane.

Nałożenie

na

uczestnika

działającego

osobiście

obowiązku dokonania określonej czynności, związanej ze stwierdzonym brakiem

formalnym apelacji, powinno uwzględniać rodzaj tego braku, sposób usunięcia go

oraz czas niezbędny do wypełnienia obowiązku. W ramach formułowania wezwania

przewodniczącego sądu w odniesieniu do sposobu usunięcia braku należało mieć

na uwadze specyfikę określenia wartości przedmiotu zaskarżenia w rozpoznawanej

sprawie i konieczność

wyjaśnienia, jak uczestnik ma ją oznaczyć; określenie

obowiązku wymaga użycia języka zrozumiałego dla uczestnika. Warunków tych nie

spełniało wezwanie wystosowane do apelującej uczestniczki: „do uzupełnienia

braków formalnych apelacji przez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia”.

Mogło być dla niej niejednoznaczne, zwłaszcza że udziały we współwłasności

zostały określone, a nieruchomość była przedmiotem wyceny przez biegłego

sądowego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. W tej sytuacji

zastosowanie sankcji odrzucenia apelacji było przedwczesne.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie

na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Orzeczenie o kosztach

postępowania zażaleniowego należało pozostawić, w oparciu o art. 108 § 2

w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c., Sądowi, który wyda orzeczenie

końcowe.

es