V CZ 114/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 114/06

POSTANOWIENIE

Dnia 25 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa M. R. i A. B.-G.

przeciwko W. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 stycznia 2007 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 22 września 2006 r.,

1.)

2.)

uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej

odrzucenia apelacji powoda M. R.,

oddala zażalenie w pozostałym zakresie i zasądza od

powódki A. B.-G. na rzecz pozwanego kwotę 1200, zł

(jeden tysiąc dwieście) tytułem kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny odrzucił apelację powodów, ponieważ nie została ona

należycie opłacona przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 130 2 § 1 i 3 k.p.c.).

Opłata została mianowicie uiszczona po terminie oraz w niewłaściwej wysokości (w

kwocie 4 677,67 zł zamiast w kwocie 4 768 zł).

Sąd Apelacyjny podkreślił, że do zamieszczonego w apelacji wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych nie zostały dołączone oświadczenia powodów

o ich sytuacji materialnej i rodzinnej, przewidziane w art. 102 ust. 2 nowej ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, dlatego wniosek podlegał zwrotowi

i nie wywoływał skutków prawnych. W konsekwencji opłata apelacyjna została

uiszczona po terminie właściwym do wniesienia apelacji, w wysokości niezgodnej

z wymaganiem przewidzianym w art. 21 ustawy o kosztach.

W zażaleniu powodowie domagali się uchylenia tego postanowienia,

zarzucając naruszenie art. 13, 18 ust. 1 i 102 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych i sprawach cywilnych.

Skarżący wyrazili pogląd, iż złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych oraz oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie musi być

dokonane w terminie przewidzianym do wniesienia apelacji, byle by nastąpiło przed

rozpoznaniem tego wniosku przez sąd. Twierdzili też, że przepisy postępowania

cywilnego nie mają zastosowania przy orzekaniu o zwolnieniu od kosztów

sądowych, nie miał więc zastosowania art. 1302 k.p.c. Zwrócili ponadto uwagę na

błędne obliczenia opłaty apelacyjnej przez Sąd Apelacyjny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm., dalej: uksc), która ma zastosowanie do opłaty

apelacyjnej powodów, przeniosła generalnie regulację procesową dotyczącą

kosztów sądowych do Kodeksu postępowania cywilnego. Z tej przyczyny

oczywiście błędny jest pogląd, iż art. 1302 k.p.c. nie ma zastosowania

w rozpoznawanej sprawie. Powodowie są reprezentowani przez adwokata

obarczonego od dnia 2 marca 2006 r. dodatkowymi obowiązkami, m.in.

obowiązkiem opłacenia, bez wezwania, wnoszącego środka odwoławczego pod

rygorem jego odrzucenia (art. 1302 § 1 i 3 k.p.c.). W judykaturze ugruntował się

jednak pogląd, iż zamieszczenie w piśmie zawierającym środek odwoławczy

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje „odroczenie” obowiązku

uiszczenia opłaty.

W razie oddalenia takiego wniosku, przewodniczący sądu wzywa do uiszczenia

należnej wpłaty także wtedy, gdy apelację wniósł adwokat (zob. orzeczenia Sądu

Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., I CZ 81/06, z dnia 15 listopada 2006 r.,

V CZ 83/06, oraz z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, jeszcze nie publ.).

Złożenie samego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie jest jednak

skuteczne, bowiem ustawa wymaga dołączenia do niego oświadczenia strony

obejmującego szczegółowe dane o jej stanie rodzinnym, majątku, dochodach

i źródłach utrzymania (art. 102 ust. 2 u.k.s.c.). Niedołączenie takiego oświadczenia

przez adwokata powoduje niezaskarżalny zwrot wniosku a limine (art. 102 ust. 4

u.k.s.c.), a to oznacza unicestwienie skutków procesowych związanych z jego

wniesieniem (art. 130 § 2 k.p.c.).

Zarządzeniem z dnia 24 maja 2006 r. został prawomocnie zwrócony wniosek

A. B.-G. o zwolnienie od kosztów sądowych. Następstwem zniweczenia skutków

złożenia tego wniosku (art. 130 § 2 k.p.c.) jest zaktualizowanie się sytuacji

oznaczającej nieopłacenie apelacji powódki przez profesjonalnego pełnomocnika,

uzasadniającej odrzucenie apelacji (art. 1302 § 3 k.p.c.). Zaskarżone postanowienie

jest więc w tej części trafne, dlatego należało oddalić zażalenie powódki oraz

obciążyć ją kosztami postępowania zażaleniowego (art. 398 14 k.p.c. w związku

z art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 98 i 108 § 1 k.p.c.).

Inna jest sytuacja procesowa powoda, którego wniosek o zwolnienie od

kosztów sądowych nie został zwrócony, lecz rozpoznany merytorycznie w dwóch

instancjach. W tej sytuacji musi być respektowane prawomocne postanowienie

oddalające wniosek M. R. o zwolnienie od kosztów, wywołujące – z przyczyn

poprzednio podanych – konieczność wezwania go o uiszczenie opłaty apelacyjnej

przez przewodniczącego (art. 130 § 1 k.p.c.). Odrzucenie jego apelacji, w sytuacji

gdy nie powstał jeszcze obowiązek uiszczenia opłaty, było nieuzasadnione.

Należało w konsekwencji uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej

odrzucenia apelacji powoda (art. 39816 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).

Opłata apelacyjna została bezspornie uiszczona w dniu 28 lipca 2006 r.

w wysokości 4 677,67 zł (art. 21 u.k.s.c. wymagał dopłaty do kwoty 4 678 zł).

Kwestia ta nie ma jednak znaczenia w sytuacji, w której rozmiar uiszczonej opłaty

apelacyjnej znacznie przewyższa wymiar opłaty obciążającej M. R.