V CZ 112/05 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 11 października 2005 r., V CZ 112/05

W razie zgłoszenia przez stronę wniosku o doręczenie wyroku sądu

drugiej instancji z uzasadnieniem "celem wniesienia kasacji" oraz wniosku o

ustanowienie adwokata, odpis tego wyroku sąd doręcza ustanowionemu

pełnomocnikowi.

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Bronisław Czech (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy Ł. przeciwko Janinie C. o

ochronę dóbr osobistych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 11 października 2005 r. zażalenia powódki na postanowienie Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 1 lipca 2005 r.

oddalił zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Katowicach zaskarżonym postanowieniem odrzucił kasację

powódki od wyroku tego Sądu z dnia 21 grudnia 2004 r. jako wniesioną po upływie

terminu przewidzianego w art. 3934 k.p.c.

Skierowana do powódki przesyłka zawierająca odpis wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 grudnia 2004 r. z uzasadnieniem została

powtórnie awizowana w dniu 21 stycznia 2005 r. Mając to na względzie, Sąd

Apelacyjny w Katowicach pozostawił wymienioną przesyłkę w aktach ze skutkiem

doręczenia określonym na dzień 28 stycznia 2005 r. W konsekwencji termin

miesięczny do wniesienia kasacji biegł od dnia 28 stycznia 2005 r., a kasacja

wniesiona została dopiero w dniu 18 czerwca 2005 r., czyli po upływie tego terminu.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, bez znaczenia dla skuteczności doręczenia

powódce odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem pozostaje fakt, że doręczenie to

nastąpiło po ustanowieniu dla powódki adwokata z urzędu, albowiem obowiązek

doręczania pism sądowych pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu powstaje

dopiero z momentem zawiadomienia sądu przez organ samorządu zawodowego o

wyznaczeniu osoby pełnomocnika; sąd nie jest obowiązany do ponownego

doręczenia takiemu pełnomocnikowi pism uprzednio doręczonych stronie

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2001 r., II UZ 85/01,

OSNAPUS 2003, nr 20, poz. 503). W niniejszej sprawie odpis wyroku Sądu

Apelacyjnego został wysłany do powódki wraz z uzasadnieniem w dniu 11 stycznia

2005 r., natomiast zawiadomienie sądu przez organ samorządu zawodowego o

wyznaczeniu konkretnego adwokata nastąpiło w dniu 20 stycznia 2005 r.

W zażaleniu powódka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wyrok Sądu Apelacyjnego ogłoszony został w dniu 21 grudnia 2004 r.

Powódka była zwolniona od kosztów sądowych, ale działa w procesie bez

zawodowego pełnomocnika. Złożyła w dniu 23 grudnia 2004 r. pismo procesowe, w

którym wniosła o doręczenie wraz z uzasadnieniem wyroku Sądu Apelacyjnego

„celem wniesienia kasacji” oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Na piśmie tym

umieszczone jest zarządzenie przewodniczącego z dnia 7 stycznia 2005 r. o treści

„wydać”, wykonane dnia 11 stycznia 2005 r. Przesyłkę dla powódki, zawierającą

odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, dwukrotnie awizowaną i nieodebraną,

pozostawiono w aktach ze skutkiem doręczenia, określonym na dzień 28 stycznia

2005 r. Jednocześnie Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 7 stycznia 2005 r.

ustanowił dla powódki adwokata, którego miała wyznaczyć Rada Adwokacka w K.

Pismem z dnia 11 stycznia 2005 r. Sąd Apelacyjny zwrócił się do okręgowej Rady

Adwokackiej w K. o wyznaczenie adwokata, która pismem z dnia 18 stycznia

2005 r. zawiadomiła, że wyznaczyła dla powódki pełnomocnika w osobie adwokata

Romualda R. Adwokat ten pismem w wniesionym w dniu 21 stycznia 2005 r.

zażądał doręczenia mu odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego wraz z uzasadnieniem,

co nastąpiło w dniu 17 lutego 2005 r. Adwokat ten pismem z dnia 16 maja 2005 r.

zawiadomił Sąd Apelacyjny, że „nie znajduje podstaw prawnych do wniesienia

kasacji”. Okręgowa Rada Adwokacka w K. pismem z dnia 27 maja 2005 r.

zawiadomiła Sąd Apelacyjny, że wyznaczyła dla powódki innego pełnomocnika w

osobie adwokata Mariana Ż. Adwokat ten pismem z dnia 31 maja 2005 r. zwrócił się

do Sądu Apelacyjnego o nadesłanie mu kserokopii pozwu, wyroku sądu pierwszej

instancji wraz z uzasadnieniem, apelacji oraz wyroku sądu drugiej instancji wraz z

uzasadnieniem. Dokumenty te zostały mu wysłane przez Sąd w dniu 6 czerwca

2005 r. Kasację wniesiono dnia 13 czerwca 2005 r.

Sąd Apelacyjny, odrzucając kasację, powołał się na postanowienie Sądu

Najwyższego dotyczące art. 118 k.p.c., który stanowi, że ustanowienie adwokata

lub radcy prawnego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych jest równoznaczne

z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. Trafnie zauważono, że przepis ten

jest nieprecyzyjny i w związku z tym – w przedmiocie, którego dotyczy – zarysowały

się różne stanowiska, zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie.

Według jednego z nich, sam wniosek o ustanowienie adwokata (radcy

prawnego) może być uważany za udzielenie pełnomocnictwa temu adwokatowi.

Jest oczywiste, że pełnomocnictwo to aktualizowałoby się po uwzględnieniu przez

sąd takiego wniosku i wyznaczeniu przez odpowiedni organ samorządu

adwokackiego (radcowskiego) pełnomocnika w osobie konkretnego adwokata

(radcy prawnego).

Według innego poglądu, wymieniony przepis jest nieprecyzyjny dlatego, że

wiąże „ustanowienie adwokata” z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego in

blanco, którego nasze ustawodawstwo nie przewiduje. Procedura ustanawiania

adwokata z urzędu jest dwuetapowa. Pierwszy etap to ustanowienie adwokata

przez sąd na wniosek strony, drugi – wyznaczenie konkretnej osoby na

pełnomocnika przez właściwą radę adwokacką lub izbę radców prawnych i dopiero

po zakończeniu tego drugiego etapu powinien nastąpić skutek określony w art. 118

k.p.c.

Na tle postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1998 r., II UZ 13/98

(OSNAPUS 1999, nr 4, poz. 149), w którym przyjęto, że ustanowienie adwokata jest

równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego, a termin i sposób

porozumienia się pełnomocnika ze stroną należy wyłącznie do nich, a nie do sądu,

stwierdzono w piśmiennictwie, iż pełnomocnictwo procesowe strony zwolnionej od

kosztów sądowych powstaje z chwilą prawomocności postanowienia o

ustanowieniu dla niej adwokata, jednakże do czasu wyznaczenia przez radę

adwokacką lub okręgową izbę radców prawnych konkretnego adwokata (radcę

prawnego) ma ono charakter blankietowy. W związku z tym uznano, że obowiązek

doręczania pism sądowych pełnomocnikowi ustanowionemu przez sąd powstaje

dopiero z momentem zawiadomienia sądu przez organ samorządu zawodowego o

wyznaczeniu konkretnej osoby na pełnomocnika. Sąd nie jest obowiązany do

ponownego doręczenia takiemu pełnomocnikowi pism uprzednio doręczonych

stronie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2001 r., II UZ 85/01,

OSNP 2003, nr 20, poz. 503 oraz z dnia 26 lipca 1975 r., III PR 117/75, OSNC

1976, nr 7-8, poz. 177). (...)

Adwokat ustanowiony przez sąd (art. 117 k.p.c.) ma cechy zarówno

pełnomocnika ustanowionego przez stronę, jak i organu publicznoprawnego,

zajmującego się ochroną osoby w postępowaniu sądowym, której sąd przyznał

uprawnienie do korzystania z takiej ochrony. Pierwsza cecha jest oczywista, a o

drugiej świadczy m.in. sposób ustanawiania adwokata (art. 117 k.p.c.) oraz

pokrywanie kosztów udzielonej przez niego pomocy, jeżeli nie została opłacona,

przez Skarb Państwa. (...) Poza tym trzeba zwrócić uwagę, że ustanowienie

adwokata przez sąd nadaje mu uprawnienia przewidziane w art. 91 k.p.c. bez

potrzeby składania jakichkolwiek oświadczeń przez osobę, dla której pełnomocnik

ten został ustanowiony, a tym bardziej udzielania temu adwokatowi

pełnomocnictwa. Świadczy o tym również sformułowanie zawarte w art. 118 k.p.c.,

że ustanowienie adwokata jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa.

Nie rozstrzygając sporu, czy strona składająca wniosek o ustanowienie

adwokata tym samym udziela mu pełnomocnictwa, trzeba zwrócić uwagę na

czynność procesową, z którą związany jest wniosek o ustanowienie adwokata.

Powódka w przedmiotowym piśmie – złożonym w czasie biegu tygodniowego

terminu określonego art. 387 § 3 k.p.c. – zamieściła dwa wnioski: o doręczenie

odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem „celem wniesienia kasacji” oraz o

ustanowienie adwokata. W sytuacji, w której złożone zostały wymienione wnioski,

było oczywiste, że ustanowienie przez sąd adwokata, a następnie wyznaczenie go

przez organ samorządu adwokackiego, nie może nastąpić w takim czasie by

wyznaczony adwokat mógł złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem w

terminie określonym art. 387 § 3 k.p.c. Wynika z tego, że gdyby powódka nie

złożyła wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, nastąpiłoby uchybienie

terminowi przewidzianemu w art. 387 § 3 k.p.c. i powódka utraciłaby możliwość

wniesienia kasacji bez ubiegania się o przywrócenie tego terminu. Doręczenie

wyroku z uzasadnieniem do rąk samej powódki utrudniłoby lub uniemożliwiło

wniesienie kasacji w terminie miesięcznym określonym w art. 3934 § 1 k.p.c. przez

jej adwokata. W tej sytuacji należy przyjąć, że wolą powódki było zachowanie

terminu przewidzianego w art. 387 § 3 k.p.c. i doręczenie odpisu wyroku z

uzasadnieniem pełnomocnikowi, o którego ustanowienie wnosiła. Jest to

racjonalne, zgodne z doświadczeniem życiowym i zapobiegające zbędnemu

postępowaniu o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji.

Artykuł 124 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w okresie wydawania

postanowienia przez Sąd Okręgowy stanowił, że zgłoszenie wniosku o zwolnienie

od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak również

wniesienie środka odwoławczego od odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, nie

wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że chodzi o zwolnienie

powoda od kosztów sądowych na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed

wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do

prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać rozprawy,

a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć. Mając na względzie ten przepis,

stosowany przez analogię, należy przyjąć, że w razie zgłoszenia przez stronę

wniosku o doręczenie wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem „celem

wniesienia kasacji” oraz wniosku o ustanowienie adwokata sąd doręcza odpis tego

wyroku ustanowionemu pełnomocnikowi.

Sąd Apelacyjny – stosując przez analogię ten przepis – nie tylko mógł, ale

powinien był wstrzymać się z doręczeniem do rąk powódki odpisu wyroku do czasu

rozstrzygnięcia wniosku o ustanowienie adwokata, tym bardziej że w tym samym

dniu przewodniczący wydał zarządzenie o doręczeniu powódce odpisu wyroku wraz

z uzasadnieniem, a Sąd postanowienie o ustanowieniu adwokata. W tej sytuacji

doręczenie powódce odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem należy uznać za

nieskuteczne. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie nie podziela

rygorystycznej wykładni art. 118 k.p.c., jaka zarysowała się w orzecznictwie i

literaturze. Trzeba zauważyć, że rozważana kwestia na tle wymienionego przepisu i

unormowań dotyczących skargi kasacyjnej wymaga interwencji ustawodawcy.

Mimo nieskuteczności doręczenia do rąk powódki odpisu wyroku z

uzasadnieniem, zażalenie podlega jednak oddaleniu, albowiem zaskarżone

postanowienie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu (art. 393 12 w

związku z art. 39318 § 3 k.p.c.). Po ustanowieniu dla powódki adwokata i

wyznaczeniu go przez Okręgową Radę Adwokacką w K., Sąd Apelacyjny doręczył

mu w dniu 17 lutego 2005 r. odpis wyroku z uzasadnieniem, kasacja zaś – bez

wniosku o przywrócenie terminu – wniesiona została dopiero w dniu 13 czerwca

2005 r., a więc po upływie terminu przewidzianego art. 3934 § 1 k.p.c.