V CZ 111/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 111/06

POSTANOWIENIE

Dnia 4 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A.

Oddziału Regionalnego w W.

przeciwko H. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 stycznia 2007 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 22 sierpnia 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej skargę

kasacyjną, a w pozostałym zakresie odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2006 r., odrzucił

zażalenie pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 7 czerwca 2006 r.

oraz skargę kasacyjną pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lutego

2006 r. W uzasadnieniu stwierdził, że postanowieniem z dnia 7 czerwca 2006 r.

został oddalony wniosek pozwanej o zwolnienie od uiszczenia opłaty kasacyjnej.

Postanowienie to wydane przez Sąd drugiej instancji nie podlegało zaskarżeniu, co

dla profesjonalnego pełnomocnika winno być oczywiste i co powodowało

konieczność uiszczenia opłaty kasacyjnej, bez odrębnego wezwania, w terminie 7

dni od dnia otrzymania odpisu postanowienia. Skoro pełnomocnik pozwanej wniósł

zażalenie zamiast opłaty, to, zdaniem Sądu Apelacyjnego, podlegały odrzuceniu

zażalenie jako niedopuszczalne, a skarga kasacyjna jako nieopłacona.

Pełnomocnik

zaskarżonego

pozwanej

postanowienia

w

i

zażaleniu

przyjęcie

wniósł

do

o

zmianę

rozpoznania

uchylenie

zażalenia

na

postanowienie z dnia 7 czerwca 2006 r. oraz o zwolnienie powódki od obowiązku

ponoszenia opłaty od zażalenia. W uzasadnieniu podkreślił, że wykonywane przez

Sąd odwoławczy czynności mające na celu sprawdzenie warunków formalnych

skargi kasacyjnej są czynnościami Sądu pierwszej instancji i powinny podlegać

normalnej kontroli instancyjnej, gdyż w przeciwnym wypadku naruszałoby to

zasadę dwuinstancyjności postępowania wynikającą z treści art. 78 Konstytucji RP.

Wskazał ponadto na wadliwe postępowanie Sądu Apelacyjnego polegające na

zaniechaniu wezwania strony skarżącej do uiszczenia kwoty wpisu sądowego

i poprzestaniu jedynie na wydaniu postanowienia o częściowym zwolnieniu od

kosztów oraz przyjęciu, iż postanowienie to jest równoznaczne z wezwaniem

strony skarżącej do wpłaty wpisu sądowego. Sąd Apelacyjny w ramach

postępowania międzyinstancyjnego powinien był wezwać stronę skarżącą do

dokonania wpłaty wpisu sądowego z określeniem jego wysokości, terminu oraz

rachunku bankowego, na który wpłata powinna być dokonana.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zaskarżone zażalenie zawiera dwa rozstrzygnięcia, z których każde wymaga

odrębnego ustosunkowania się.

Zażalenie w punkcie pierwszym, mianowicie w części dotyczącej odrzucenia

zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie odmowy zwolnienia

od opłaty od skargi kasacyjnej, jest niezasadne. Z faktu bowiem, że Sąd Apelacyjny

rozpoznawał po raz pierwszy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nie

wynika, że co do możności zaskarżenia odmowy zwolnienia od kosztów znajduje

zastosowanie art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny, wydając postanowienie

o odmowie zwolnienia od kosztów, rozpoznawał wprawdzie po raz pierwszy

wniosek o zwolnienie powódki od wpisu od kasacji, ale nie wpływało to w niczym na

usytuowanie tego Sądu w płaszczyźnie instancyjności jako sądu drugiej instancji,

do którego powołany przepis oczywiście nie znajdował zastosowania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2001 r., III CZ 1/01, nie publ.).

W niniejszej sprawie oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów nie stwarzało więc

pozwanej możliwości złożenia zażalenia. W konsekwencji należało zatem odrzucić

zażalenie pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 22 sierpnia

2006 r. w punkcie pierwszym jako niekończące postępowania w sprawie (art. 3941

§ 2 k.p.c.; zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1998 r.,

III CZ 52/98, nie publ.).

Nietrafnie natomiast Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną bez

wezwania

pełnomocnika

pozwanej

do

uiszczenia

opłaty

od

tej

skargi.

Z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., I CZ 81/06

(OSNC 2007, nr 2, poz. 36) wynika bowiem, że w razie oddalenia zgłoszonego

przez pełnomocnika strony będącego radcą prawnym wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych w zakresie poniesienia należnej od środka odwoławczego

(środka zaskarżenia) opłaty w wysokości stałej lub stosunkowej, przewodniczący

wzywa pełnomocnika do opłacenia tych środków w terminie tygodniowym.

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną strony pozwanej

bez uprzedniego wezwania jej do uiszczenia wymaganej opłaty. Zastosował zatem

tę sankcję w wyniku przyjęcia rozszerzającej wykładni art. 1302 § 3 k.p.c.

W powołanym postanowieniu Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sankcji związanej

z rygoryzmem procesowym nie można domniemywać, powinna ona być zawsze

sformułowana jasno i wyraźnie. Postulatowi temu ustawodawca uczynił zadość

w odniesieniu do sformułowania zawartego w art. 130 2 § 3 k.p.c. Wynika z niego

jednoznacznie, że rygor odrzucenia wnoszonych przez adwokata, radcę prawnego

lub rzecznika patentowego środków odwoławczych lub środków zaskarżenia został

związany z wnoszeniem tych środków bez ich opłacenia, mimo że podlegają

opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę

wartości przedmiotu zaskarżenia. Złożenie przez skarżącego wniosku o zwolnienie

od kosztów sądowych obowiązek ten jednak znosi, negatywne zaś załatwienie tego

wniosku nie prowadzi samo przez się do reaktywowania omawianej powinności,

gdyż jest ona związana wyłącznie z czynnością wnoszenia podlegającego

określonej opłacie środka odwoławczego lub środka zaskarżenia. Nie wchodzi więc

w rachubę w innych sytuacjach.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 3941 § 1 - 3 k.p.c.

oraz art. 373 w związku z art. 39821 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

jc