V CZ 108/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 108/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M.R. i Z. R.

przeciwko Zakładom Mechanicznym "W." Spółce Akcyjnej w M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia powodów na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 maja 2012 r.,

oddala zażalenie, a rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego pozostawia sądowi wydającemu orzeczenie

kończące sprawę.

Uzasadnienie

Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 31 stycznia 2011 r.

Sąd Okręgowy w K. zobowiązał pozwaną do zapłaty kwoty 108449 zł stanowiącej

nieuregulowany czynsz za najem hali produkcyjnej

za okres od września do

grudnia 2010 r. z ustawowymi odsetkami od upływu terminu płatności każdej z

miesięcznych należności.

Pozwana w zarzutach od tego nakazu podniosła zarzut potrącenia

wierzytelności przysługującej jej w związku z poniesionymi nakładami koniecznymi

na przedmiot najmu, odnośnie którego złożyła oświadczenie w pismach

kierowanych do powoda w dniach 6 października 2010 r. i 16 lutego 2011 r.

Sąd Okręgowy w K. utrzymał w mocy nakaz zapłaty w całości, przyjmując że

wierzytelności objęte zarzutem potrącenia nie zostały udowodnione dokumentami,

o których mowa w art. 485 k.p.c.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu sprawy na skutek

apelacji pozwanej, uchylił nakaz zapłaty co do kwoty 27112,24 zł z ustawowymi

odsetkami oraz rozstrzygnięcie o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Rozstrzygnięcie to oparł na następujących podstawach:

Od 26 marca 2003 r. strony łączyła umowa najmu hali produkcyjnej wraz z wiatą

i suwnicami znajdującymi się w hali maszyn położonej w M. Porozumienie

dotyczące obowiązku płacenia czynszu (§ 3) przewidywało coroczne podwyższanie

jego wysokości do poziomu wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych

ogłaszanego przez Prezesa GUS. W tej kwestii zawierane były aneksy do umowy.

Rozmiar poszczególnych należności czynszowych za okres dochodzony pozwem

był bezsporny. Żądanie umorzenia należności czynszowych pozwana zawarła

w piśmie z dnia 6 października 2010 r., otrzymanym przez powodów przed

doręczeniem pozwu i nakazu zapłaty, dotyczyło ono

czynszu za wrzesień 2010 r.

Po doręczeniu jej pozwu i nakazu zapłaty, w piśmie z dnia 16 lutego 2011 r.,

podniosła zarzut potrącenia co do pozostałej części wierzytelności powodów.

Objęte nim wierzytelności związane były z wykonaniem nakładów koniecznych,

a kwestia ich charakteru i faktu poniesienia była przedmiotem uzgodnień stron

w przedwstępnej umowie sprzedaży nieruchomości będącej przedmiotem najmu

z dnia 6 listopada 2003 r.; nie doszło jednak do zawarcia umowy przyrzeczonej.

Istnienie

wierzytelności

pozwanej

nie

zostało

udowodnione

dokumentami

wymienionymi w art. 485 k.p.c. Sąd Apelacyjny uznał, że zarzut pozwanej

zgłoszony w piśmie z dnia 6 października 2010 r. obejmował

w istocie zarzut

nieistnienia wierzytelności powodów we wskazanym zakresie, wobec jej umorzenia

w wyniku potrącenia wzajemnych wierzytelności, do którego nie mają zastosowania

zakazy dowodowe objęte art. 493 § 3 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej

instancji nie zawiera żadnych ustaleń faktycznych co do istnienia wierzytelności

pozwanej, objętej pismem z dnia 6 października 2010 r., a postępowanie

dowodowe obejmowało jedynie przeprowadzenie dowodu z zeznań dwóch

świadków, które nie były przedmiotem oceny, jak też ustaleń faktycznych. Brak

również

w

uzasadnieniu

tego

Sądu

rozważań

dotyczących

zagadnienia

wierzytelności pozwanej, z uwagi na stwierdzenie niepodniesienia skutecznego

zarzutu potrącenia względem wierzytelności powodów. Sąd Apelacyjny uznał,

że nie doszło do rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy w części

dotyczącej zarzutu nieistnienia

wierzytelności powodów, co było przyczyną

uchylenia wyroku w tym zakresie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.

Powodowie w zażaleniu zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego:

art. 498 § 1 k.c. `i art. 65 § 2 k.c. Poddali w wątpliwość przyjęte przez Sąd

Apelacyjny rozumienie art. 493 § 3 w związku z art. 385 k.p.c. Podnieśli również,

że kwestionowane rozstrzygnięcie jest niezgodne z art. 386 § 4 k.p.c., ponieważ

Sąd pierwszej instancji w oparciu o przedstawione dowody rozpoznał istotę sprawy,

co uzasadnia oddalenie apelacji. Domagali się zmiany zaskarżonego wyroku

i oddalenia

apelacji

pozwanej

w

całości,

ewentualnie

uchylenia

i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

wyroku

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Z dniem 3 maja 2012 r. wprowadzony

został ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz.1381) przepis art. 394 1

§ 11 k.p.c. stanowi, że w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu

pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przysługuje

zażalenie do Sądu Najwyższego. Celem tego zażalenia jest zbadanie przez Sąd

Najwyższy, czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia wyroku

sądu pierwszej instancji połączona z przekazaniem sprawy do ponownego

rozpoznania odpowiada ustawowej podstawie przewidzianej art. 386 § 2 lub § 4

k.p.c. Mimo skierowania zażalenia do wyroku sądu drugiej instancji nie traci ono

swoistej dla niego funkcji środka odwoławczego, którego celem jest rozstrzygnięcie

kwestii procesowych, a nie materialnoprawnych. Zakres kognicji Sądu Najwyższego

zdeterminowany charakterem tego zażalenia, umiejscowionego w systemie

środków odwoławczych, jest ograniczony do formalnych podstaw uchylenia wyroku

(por. przykładowo postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 października

2012 r., I CZ 135/12, niepubl.; z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC

2013, nr 3, poz. 41; z dnia 23 listopada 2012 r., I CZ 177/12, niepubl.; z dnia

19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12, niepubl.; z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZ 1/13,

niepubl.). Ocenie poddawana jest zatem prawidłowość uznania przez sąd drugiej

instancji, że określona sytuacja procesowa odpowiada podstawie przewidzianej

w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. Oznacza to, że w ramach przeprowadzanej kontroli

wyłączona

jest

możliwość

oceny

zasadności

pozwu

i

apelacji,

jak

też

merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji. Takie badanie

orzeczenia

sądu

drugiej

instancji

dokonywane

być

może

jedynie

przy

rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia,

który spełniać musi szczególne wymogi formalne oraz przesłanki decydujące o jego

przyjęciu.

Jeżeli do uchylenia wyroku doszło z powodu nierozpoznania istoty sprawy,

to zachodzi konieczność ustalenia, czy przyjęte przez sąd drugiej instancji

rozumienie tego pojęcia odpowiada znaczeniu przyjmowanemu w doktrynie

i orzecznictwie oraz czy dokonana przez ten sąd ocena uzasadniała wydanie

orzeczenia kasatoryjnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zajmowane jest

jednolite stanowisko, według którego do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi

wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego,

co było przedmiotem sprawy, gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy

(istoty) żądania albo merytorycznych zarzutów strony (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1939/36, Zb.Orz. 1936, poz. 315; z dnia

9 stycznia 2001 r., I PKN 642/00, OSNP 2002, nr 17, poz. 409; z dnia 12 lutego

2002 r., I CKN 486/00, niepubl.; z dnia 24 marca 2004 r., I CK 505/03, niepubl.;

z dnia 21 października 2005 r., III CZ 161/05, niepubl.; z dnia 12 listopada 2007r.,

I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2 oraz postanowienia: z dnia 23 września

1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz.22; z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN

838/97, niepubl.; z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, niepubl.). Skuteczne

zakwestionowanie przez powodów zaskarżonego wyroku powinno koncentrować

się na argumentach prawnych, mających przekonać o naruszeniu art. 386 § 4

k.p.c., a nie na podważaniu merytorycznych podstaw orzeczenia. Podniesione

zatem

zarzuty

naruszenia

prawa

materialnego

i

procesowego,

jako

niedopuszczalne w ramach tego zażalenia, nie mogą być poddawane ocenie przez

Sąd Najwyższy. Przyczyny mające przemawiać za naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c.

dotyczyły twierdzenia, że uchylenie przez Sąd Apelacyjny wyroku Sądu pierwszej

instancji było błędne, ponieważ w postępowaniu przed tym Sądem doszło do

rozpoznania istoty w oparciu o przeprowadzone dowody. W uzasadnieniu

powodowie zawarli zarzuty odnoszące się do wykładni i zastosowania przez Sąd

Apelacyjny wskazanych przepisów w ramach merytorycznej oceny powództwa

i apelacji,

co

zmierza

wprost

do

merytorycznego

rozstrzygnięcia,

niedopuszczalnego w tym postępowaniu. Przedmiotem sprawy było roszczenie

powodów, któremu pozwana przeciwstawiła zarzut nieistnienia wierzytelności

w rozmiarze wskazanym w złożonym przed zawiśnięciem sporu oświadczeniu

o potrąceniu z jej wierzytelnością. Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał tego

zarzutu, co potraktowane zostało przez Sąd Apelacyjny jako nierozpoznanie istoty

sprawy. Zaistniała w sprawie sytuacja procesowa odpowiada podstawie objętej art.

386 § 4 k.p.c., ponieważ zaniechanie rozpoznania merytorycznego zarzutu

pozwanej

nieistnienia

roszczenia

powodów

potraktować jako nierozpoznanie istoty sprawy.

w określonej

części

należało

Z powyższych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na podstawie

art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

es