V CZ 108/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 108/06

POSTANOWIENIE

Dnia 4 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa Z. P. i J. P.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w Warszawie

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 stycznia 2007 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 września 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 września 2006 r. Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie

powodów Z. i J. P. na postanowienie tegoż Sądu odrzucające skargę kasacyjną

powodów w sprawie przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A.

w Warszawie. W

uzasadnieniu podał, że skarżący, reprezentowani przez

profesjonalnego pełnomocnika, nie wnieśli opłaty od zażalenia w wysokości

stosunkowej do wartości przedmiotu sporu ani nie wnosili o zwolnienie od kosztów

sądowych w tym zakresie. Wniosek wywiedziony w skardze kasacyjnej nie

obejmuje zażalenia, albowiem dotyczy on jedynie kosztów „postępowania od skargi

kasacyjnej”, a więc związanego z wniesieniem samej skargi, nie zaś zażalenia na

jej odrzucenie.

W zażaleniu pełnomocnik powodów zarzucił obrazę art. 113 k.p.c. i art. 99

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U.

Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.; dalej: „u.k.s.c.”), podnosząc, że niedopuszczalne

było odrzucenie zażalenia bez uprzedniego rozpoznania wniosku powodów

o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony w terminie i zgodnie

z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Obrazy art. 99 u.k.s.c. żalący

dopatrywał się natomiast w przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że zażalenie jest trafne

i dlatego winno było zostać opłacone. Nadto żalący zarzucał, że w składzie, który

wydał zaskarżone postanowienie, zasiadał sędzia wyłączony z mocy ustawy, który

przewodniczył składowi odrzucającemu po raz pierwszy apelację pozwanej

w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie należy zwrócić uwagę, że przedmiotowe zażalenie nie zostało

opłacone, w związku z czym podlegałoby ono, w zwykłych okolicznościach,

odrzuceniu. Mając jednak na względzie wykładnię ustawy dokonaną przez Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 110/06 (dotychczas

niepubl.), należało je uznać za oczywiście uzasadnione, co wobec dyspozycji art.

99 u.k.s.c. uzasadniało jego rozpoznanie co do istoty.

Rację ma żalący wywodząc, że niedopuszczalne było odrzucenie zażalenia

w sytuacji, kiedy nie doszło jeszcze do rozpoznania wniosku o zwolnienie od opłaty

stosunkowej od skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym

niniejsze zażalenie uznaje bowiem, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych,

który dotyczył skargi kasacyjnej, rozciąga się także na postępowanie wywołane

odrzuceniem tej skargi z powodu jej nieopłacenia. Postępowanie zażaleniowe nie

ma wszak w tym przypadku charakteru samoistnego i pozostaje funkcjonalnie

związane z postępowaniem wywołanym wniesieniem samej skargi.

Odnosząc się do istoty zażalenia, które oparto głównie na zarzucie obrazy

art. 113 k.p.c., należy uznać, że pogląd prawny przedstawiony we wspomnianej już

uchwale SN z 7 grudnia 2006 r., III CZP 110/06, odnosi się odpowiednio do skargi

kasacyjnej. Obowiązek uiszczenia przez skarżących opłaty podstawowej od skargi

kasacyjnej powstałby dopiero wówczas, gdyby wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych został uwzględniony.

Powyższe zapatrywanie można uzasadnić głównie brzmieniem art. 14 ust. 2

u.k.s.c., zgodnie z którym obowiązek wniesienia opłaty podstawowej ciąży jedynie

na stronie zwolnionej od kosztów sądowych. W braku zatem rozstrzygnięcia

w przedmiocie zwolnienia, hipoteza normy prawnej wynikającej z tego przepisu nie

jest wypełniona. Taki wniosek jest zresztą spójny z dotychczasową linią

orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którą złożenie wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych powoduje odsunięcie obowiązku uiszczenia należnej opłaty

w czasie (por. m.in. orzeczenie SN z 5 października 1056 r., I CZ 134/56, OSN

1957 nr 3, poz. 84; uchwała z 26 lutego 1976 r., III CZP 11/76, OSNCP 1976 nr 7-8,

poz. 162). Nie można zaś zasadnie twierdzić, że opłata podstawowa podlegałaby,

w przypadku oddalenia wniosku, zarachowaniu na poczet opłaty stosunkowej,

albowiem

opłatę

podstawową

ustawodawca

ukształtował

jako

odrębną,

samodzielną opłatę, która w określonych okolicznościach całkowicie zastępuje

opłatę stosunkową. Żaden przepis ustawy o kosztach sądowych nie uzasadnia

wniosku, że podlega ona zaliczeniu na poczet opłaty stosunkowej.

Należy przy tym podkreślić, że stanowisko Sądu Apelacyjnego byłoby

słuszne jedynie wówczas, gdyby strona wnosząca skargę korzystała z całkowitego

zwolnienia

od

kosztów

sądowych,

udzielonego

wcześniej

(tak

m.in.

w postanowieniu SN z 30 maja 2006 r., I CZ 23/06, niepubl.; por. także

postanowienie SN z 17 października 2006 r., V CSK 325/06, niepubl.). Skarżący

z takiego zwolnienia jednak nie korzystali. Czyni to główny zarzut zażalenia

oczywiście uzasadnionym.

Nie był uzasadniony zarzut naruszenia art. 99 u.k.s.c. Należy zwrócić

żalącemu uwagę, że „oczywistą zasadność” środka odwoławczego sąd ocenia

w sposób swobodny. Z uwagi na dyspozycję art. 395 § 2 k.p.c. stwierdzić trzeba,

że nawet gdyby Sąd Apelacyjny uważał zażalenie za oczywiście uzasadnione

(czego wykluczyć nie można), nie był sam zobowiązany do jego uchylenia.

Stwierdzenie, że zażalenie jest oczywiście uzasadnione, może nastąpić także

w trakcie kontroli instancyjnej i także wówczas — tak jak to miało miejsce

w niniejszej sprawie — okazać się może, że brak jest podstaw do pobrania opłaty

sądowej (por. uchwałę SN z 23 kwietnia 1993 r., III CZP 43/93, OSNC 1993 nr 12,

poz. 214).

Nie znajdowało również oparcia w przepisach ustawy procesowej zarzucane

uchybienie, które zdaniem skarżącego polegało na wydaniu postanowienia przez

sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Zarzutu tego profesjonalny pełnomocnik

procesowy nie poparł żadnym przepisem prawa; najpewniej chodziło tu

o niezastosowanie art. 48 pkt 5 k.p.c. Pomijając fakt, że Sąd Najwyższy nigdy nie

jest obowiązany domyślać się, o naruszenie jakiego przepisu skarżącemu chodziło,

stwierdzić trzeba, że oczywista bezzasadność podniesionego zarzutu wynika już

z samego brzmienia tego przepisu, który dotyczy jedynie zakazu orzekania przez

tego samego sędziego w tej samej sprawie w sądach dwóch różnych instancji, nie

zaś w składach tego samego sądu. Nie jest nadto spełniona przesłanka tożsamości

zaskarżonego orzeczenia, skarżone postanowienie dotyczy bowiem nie odrzucenia

apelacji pozwanej, lecz skargi kasacyjnej powodów. Zarzutu tej treści nie dałoby się

oprzeć również na odpowiednio stosowanym przepisie art. 386 § 5 k.p.c. w zw.

z art. 397 § 2 k.p.c.

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 15 § 1

k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., postanowił jak w sentencji.

jz