V CZ 107/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 107/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa T. R.

przeciwko A. R.

o rozwód,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie drugim

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 kwietnia 2012 r.,

1) zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że

a) nie obciąża pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego

b) przyznaje adw. A. K.-M. od Skarbu Państwa (Sądu

Okręgowego) kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł

podwyższoną o należny podatek od towarów i usług

tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi

z urzędu w postępowaniu apelacyjnym

2) nie

obciąża

pozwanego

kosztami

postępowania

zażaleniowego

3) przyznaje pełnomocnikom stron adw. A. K.-M. i adw. A. L.

od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego) kwoty po 120 (sto

dwadzieścia) zł podwyższone o należną stawkę podatku od

towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej stronom z urzędu.

Uzasadnienie

Pozwana

A.

R. wniosła

zażalenie

na

postanowienie

o

kosztach

postępowania apelacyjnego zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13

kwietnia 2012 r. Postanowieniem tym Sąd Apelacyjny zasądził od niej na rzecz

powoda kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego na

podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 108 ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych. W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie art.

102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i wniosła o zmianę zaskarżonego

orzeczenia

przez

odstąpienie

od

obciążania

jej

kosztami

postępowania

apelacyjnego oraz zażaleniowego, jak również o zasądzenie na rzecz jej

pełnomocnika kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym

według norm przepisanych z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

pozwanej z urzędu. W odpowiedzi na zażalenie pozwanej powód wniósł o jego

oddalenie oraz zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów procesu, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto powód wniósł

o nieobciążanie go kosztami postępowania zażaleniowego oraz o przyznanie jego

pełnomocnikowi wynagrodzenia oraz zwrotu kosztów według norm przepisanych

i podwyższenie wynagrodzenia o stawkę podatku od towaru i usług.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawę do zastosowania art. 102 k.p.c. stanowią okoliczności sprawy

przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej

kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne. Art. 102 k.p.c.

nie konkretyzuje

tych

okoliczności,

pozostawiając swobodę oceny sądowi

orzekającemu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2012 r.,

IV CZ 155/11). Mogą nimi być zarówno fakty związane z samym procesem,

jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej czy stanu majątkowego stron.

Okoliczności

te

podlegają

ocenie

przede

wszystkim

z

uwzględnieniem

zasad współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

14 września 2012 r., I UZ 86/12, LEX nr 1228427). Zastosowania art. 102 k.p.c. nie

wyłącza bezzasadność złożonego środka zaskarżenia (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 10 maja 2012 r., IV CZ 155/11, LEX nr 1238137), ponieważ

realizuje on zasadę słuszności, będąc odstępstwem od przewidzianej w art. 98 § 1

k.p.c. zasady orzekania o kosztach procesu zgodnie z jego wynikiem.

Decydując się na skorzystanie z tej wyjątkowej możliwości Sąd Apelacyjny miał

na uwadze położenie pozwanej. Pozwana znajduje się w wyjątkowo trudnej

sytuacji majątkowej oraz osobistej, spowodowanej ciężką chorobą dziecka, które

pozostaje pod jej opieką oraz własną niepełnosprawnością, ograniczającą nie tylko

możliwość zarobkowania, ale nawet wykonywania obowiązków rodzinnych.

Otrzymywane przez nią świadczenia są na minimalnym poziomie w porównaniu

z potrzebami i nie ma widoków na poprawę tego stanu rzeczy. Okoliczności

te w pełni uzasadniają zastosowanie art. 102 k.p.c.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 102 k.p.c. oraz art.

3941 § 3 w związku z art. 39816 k.p.c., zmienił zaskarżone postanowienie,

odstępując od obciążenia pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego.

Mimo uwzględnienia zażalenia pozwanej Sąd Najwyższy nie obciążył

powoda

kosztami postępowania

zażaleniowego,

którego

sytuacja

życiowa

i materialna również jest bardzo trudna.

Ponieważ obie strony korzystają w procesie z pomocy udzielonej przez

fachowych pełnomocników z urzędu, należało na podstawie § 19 i § 20 w związku

z § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163,

poz. 1348) przyznać pełnomocnikom stosowne wynagrodzenie za udzieloną pomoc

prawną. Rozmiar tego wynagrodzenia ustalony został przy uwzględnieniu

przedmiotu postępowania przed Sądem Apelacyjnym, którym były jedynie kwestie

opiekuńcze.

jw