V CZ 104/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 104/10

POSTANOWIENIE

Dnia 23 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Bankowi Gospodarki Żywnościowej S.A. o pozbawienie tytułu

wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 lutego 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 27 września 2010 r.,

1) oddala zażalenie;

2) przyznaje adw. K. H. od Skarbu Państwa – Sądu

Apelacyjnego kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset),

powiekszoną o stosowną stawkę podatku od towarów i

usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej J. B. z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

W dniu 13 października 2009 r. J. B.

postępowania

zakończonego

prawomocnym

wniósł skargę o wznowienie

wyrokiem

wydanym w dniu 7 kwietnia 2000 r. z powództwa J. B.

Sądu

Okręgowego

przeciwko Bankowi

Gospodarki Żywnościowej S.A. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.

Podstawę skargi stanowiły zarzuty oparcia wyroku na dokumentach

podrobionych i przerobionych, uzyskania wyroku za pomocą przestępstwa,

wykrycia nowych faktów i dowodów oraz nieważności postępowania w wyniku

pozbawienia powoda możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa i nie

przyznania mu pełnomocnika z urzędu.

Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2009 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

jako spóźnioną.

W wyniku zażalenia skarżącego Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia

24 marca 2010 r. w sprawie V CZ 16/10 uchylił postanowienie Sądu Apelacyjnego

i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że powołane

w skardze podstawy wznowienia przewidziane w art. 403 § 1 i 2 k.p.c. były

spóźnione, natomiast co do podstawy przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c. wskazał,

iż skarżący jako argument na uzasadnienie twierdzenia o pozbawieniu go możności

działania w wyniku odmowy przyznania mu pełnomocnika z urzędu, powołał wyrok

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 17 czerwca 2008 r.

stwierdzający naruszenie jego prawa do sądu i rzetelnego procesu, a dochowanie

terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania odniósł do daty

doręczenia mu odpisu tego wyroku z uzasadnieniem. Sąd Apelacyjny nie zbadał tej

podstawy wznowienia przy uwzględnieniu treści powyższego wyroku oraz

wypowiedzi doktryny i judykatury, w tym postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

17 kwietnia 2007 r. I PZ 5/07 (OSNP 2008/13-14/196), dotyczących wpływu

orzeczenia stwierdzającego naruszenie art. 6 ust.1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności sporządzonej dnia 4 listopada 1950 r.

w Rzymie (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz.284 ze zm. – dalej: „Konwencja o ochronie

praw człowieka”) na sytuację strony i postępowanie sądowe. Sąd Najwyższy

stwierdził, że wymagało rozważenia, czy przedstawione okoliczności wypełniają

powołaną podstawę wznowienia, czy podstawa ta rzeczywiście istnieje oraz czy

dochowany został termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania, stosownie

do art. 410 § 1 k.p.c.

Po

ponownym

rozpoznaniu

sprawy

Sąd

Apelacyjny

zaskarżonym

postanowieniem z dnia 27 września 2010 r. odrzucił skargę.

Stwierdzając,

że

jest

związany

oceną

prawną

Sądu

Najwyższego

przedstawioną w postanowieniu z dnia 24 marca 2010 r. przyjął za podstawę

rozstrzygnięcia stanowisko tego Sądu zajęte w postanowieniu z dnia 17 kwietnia

2007 r. I PZ 5/07, w myśl którego wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

uznający, że doszło do naruszenia prawa strony do rzetelnego procesu sądowego,

gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka, może

stanowić

okoliczność

uzasadniającą

wznowienie

postępowania

z

powodu

nieważności (art. 401 pkt 2 k.p.c.) także wtedy, gdy postępowanie nie zakończyło

się wyrokiem, lecz postanowieniem o charakterze formalnym.

Sąd Apelacyjny uznał, że w sytuacji, gdy okolicznością uzasadniającą

wznowienie postępowania z powodu pozbawienia strony możności działania jest

wyrok ETPCz, skarga powinna być wniesiona w terminie 3 miesięcy od daty

powzięcia przez skarżącego wiadomości o tym wyroku. Wskazał, że zgodnie

z twierdzeniami J. B., powziął on informację o wyroku ETPCz z dnia 17 czerwca

2008 r. od swojego adwokata w końcu lipca 2008 r. Przed dniem 4 sierpnia 2008 r.

skarżący dokonał skróconego tłumaczenia tego wyroku i dalsze jego czynności

zmierzały do zaskarżenia wyroku ETPCz do Izby Wyższej Trybunału oraz do

uzyskania tłumaczenia wyroku z uzasadnieniem, którego dokonanie zlecił we

wrześniu 2009 r., a uzyskał w dniu 19 września 2009 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w takiej sytuacji przewidziany w art. 407 § 1

k.p.c. trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania

rozpoczął bieg najpóźniej od początku sierpnia 2008 r. i upłynął przed wniesieniem

skargi. W ocenie tego Sądu nie ma podstaw do przyjęcia za skarżącym, że termin

ten rozpoczął bieg dopiero od dnia 19 września 2009 r. tj. od dnia uzyskania przez

skarżącego odpisu wyroku ETPCz z uzasadnieniem, bowiem niedopuszczalne jest

subiektywizowanie terminu do wniesienia skargi w zależności od aktywności strony.

Niezależnie od tego Sąd Apelacyjny wskazał, że stwierdzone przez ETPCz

w wyroku z dnia 17 czerwca 2008 r. naruszenie art. 6 Konwencji o ochronie praw

człowieka polegało na nie uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 4 września

2000 r. o odmowie przyznania skarżącemu pełnomocnika z urzędu, co nie jest,

zdaniem

Sądu,

tożsame

z pozbawieniem

skarżącego

prawa

do

obrony

w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c. i w konsekwencji uznał, że nie istnieje także

podana przez skarżącego podstawa wznowienia.

W zażaleniu skarżący podniósł, że dopiero we wrześniu 2009 r., po

otrzymaniu tłumaczenia wyroku z uzasadnieniem ETPCz, powziął wiadomość

o merytorycznej

podstawie

wznowienia

postępowania,

przedtem

nie

miał

świadomości w tym przedmiocie ze względu na zły stan zdrowia kardiologicznego

i psychicznego oraz leczenie, co wynika z jego oświadczenia złożonego w sprawie.

Stwierdził też, że wskazana przez niego podstawa wznowienia istnieje, bowiem

zgodnie ze stanowiskiem zajętym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

17 kwietnia 200 7r. I PZ 5/07 wyrok ETPCz stwierdzający naruszenie art. 6

Konwencji o ochronie praw człowieka może stanowić okoliczność uzasadniającą

wznowienie postępowania także wówczas, gdy postępowanie zakończyło się nie

wyrokiem lecz postanowieniem o charakterze formalnym. W oparciu o te zarzuty

wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39820 k.p.c. także Sąd Najwyższy przy ponownym

rozpoznaniu sprawy jest związany wykładnią prawa dokonaną przez ten Sąd

w orzeczeniu uchylającym poprzednie orzeczenie Sądu drugiej instancji, a zatem

rozpoznając obecnie zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego odrzucające

skargę, Sąd Najwyższy jest związany wykładnią art. 401 pkt 2 i art. 407 § 1 k.p.c.

dokonaną w postanowieniu z dnia 24 marca 2010 r. V CZ 16/10. Z tych przyczyn

przy rozstrzyganiu zażalenia nie może być uwzględnione stanowisko Sądu

Najwyższego zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 listopada 2010 r.

III CZP 16/10, przyjmujące, że ostateczny wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka,

w

którym

stwierdzono

naruszenie

prawa

do

sprawiedliwego

rozpoznania sprawy przez sąd, zagwarantowanego w art. 6 Konwencji o ochronie

prawa człowieka nie stanowi podstawy wznowienia postępowania cywilnego.

Wobec powyższego należy uznać, że powołany przez skarżącego wyrok

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 17 czerwca 2008 r.,

stwierdzający naruszenie art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka przez

naruszenie

prawa

skarżącego

do

sprawiedliwego

rozpoznania

sprawy

w postępowaniu sądowym, w wyniku nie uzasadnienia postanowienia Sądu z dnia

4 września 2000 r. odmawiającego przyznania skarżącemu pełnomocnika z urzędu,

może stanowić okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania na podstawie

art. 401 pkt 2 k.p.c. Odmienne stanowisko Sądu Apelacyjnego zajęte w tym

przedmiocie w zaskarżonym postanowieniu narusza art. 39820 k.p.c.8

Naruszenie to jednak nie miało ostatecznie wpływu na rozstrzygnięcie

sprawy, bowiem prawidłowo skarga została odrzucona jako wniesiona po terminie

przewidzianym w art. 407 § 1 k.p.c. Trafne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, iż

w sytuacji, gdy podstawę wznowienia postępowania stanowi zarzut nieważności

postępowania z powodu pozbawienia strony możności działania (art. 401 pkt 2

k.p.c.), oparty na wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stwierdzającym

naruszenie prawa strony do rzetelnego procesu sądowego, zagwarantowanego

w art. 6 ust 1 Konwencji o ochronie praw człowieka, przewidziany w art. 407 § 1

k.p.c. trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania

należy liczyć od dnia, w którym strona dowiedziała się o wyroku Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka stwierdzającego naruszenie jej prawa do rzetelnego

procesu. Przy badaniu tej okoliczności decydujące znaczenie ma to, kiedy strona

rzeczywiście dowiedziała się o treści wyroku ETPCz., a więc o tym, że Trybunał

z określonych przyczyn stwierdził naruszenie jej prawa do sprawiedliwego

rozpatrzenia sprawy przez polski sąd. Dopiero bowiem wtedy strona, znając

przyczynę nieprawidłowego postępowania sądu, pozbawiającego ją możności

działania, ma rzeczywistą możliwość wniesienia skargi wskazującej tę podstawę

wznowienia.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny zbadał tę okoliczność w oparciu

o twierdzenia skarżącego i słusznie uznał, że o treści wyroku Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z dnia 17 czerwca 2008 r. oraz o stwierdzonej przez

Trybunał przyczynie pozbawienia skarżącego możności obrony, dowiedział się on

najpóźniej z końcem lipca 2008 r., gdy uzyskał skróconą wersję tłumaczenia tego

wyroku i uzasadnienia. O tym, że to tłumaczenie w wystarczający sposób

informowało o stanowisku Trybunału co do naruszenia prawa skarżącego do

rzetelnego procesu i wskazywało przyczynę tego naruszenia świadczy fakt, że

w oparciu o nie skarżący w dniu 4 sierpnia 2008 r. złożył odwołanie od tego wyroku

Trybunału do Wielkiej Izby. Niewątpliwie zatem znał już wówczas okoliczności,

które w ocenie Trybunału, stanowiły nieprawidłowe działanie sądu polskiego

naruszające prawo skarżącego do rzetelnego procesu, a zatem znał naruszenie

prawa pozbawiające go możności działania przed sądem polskim. Miał zatem

możliwość wniesienia skargi o wznowienie postępowania opartej na przewidzianej

w art. 401 pkt 2 k.p.c. podstawie pozbawienia go możności działania.

Trafne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, że w tej sytuacji trzymiesięczny

termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania rozpoczął bieg od sierpnia

2008 r. i upłynął z dniem 1 listopada 2008 r. Wbrew twierdzeniom skarżącego

zawartym w zażaleniu, nie wykazał on, że w tym czasie, aż do września 2009 r.,

z powodu złego stanu zdrowia nie miał świadomości istnienia podstawy

wznowienia. Ze złożonych przez niego w sprawie oświadczeń wynika, że czuł się

źle z przyczyn kardiologicznych w czerwcu i lipcu 2008 r., przebywał na zwolnieniu

lekarskim od 16 czerwca do 7 lipca 2008 r. oraz od 18 lipca 2009 r. do 5 sierpnia

2009 r. Brak zatem jakichkolwiek dowodów na to, że w czasie biegu terminu do

złożenia skargi o wznowienie postępowania tj. od 1 sierpnia do 1 listopada 2008 r.

istniały obiektywne przeszkody nie pozwalające na zapoznanie się przez

skarżącego z treścią wyroku z dnia 17 czerwca 2008 r. Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka, który posiadał i ze stwierdzonymi przez Trybunał naruszeniami

art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie. Na wniosek pełnomocnika powoda z urzędu

Sąd Najwyższy przyznał mu od Skarbu Państwa zwrot kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym

(§ 19 i 20 w zw. z § 6 pkt 7, § 13 ust. 2 pkt 2 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

md