V CZ 104/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 104/07

POSTANOWIENIE

Dnia 28 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSA Michał Kłos

w sprawie z powództwa I.S. i R.S.

przeciwko M.S. i D.S. - "K." Spółce Cywilnej,

z udziałem Rzecznika Ochrony Konsumentów działającego w imieniu i na rzecz

powodów

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 28 listopada 2007 r.,

zażalenia Rzecznika Ochrony Konsumentów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. akt [...],

1)

uchyla punkt II zaskarżonego postanowienia, orzekający

o odrzuceniu zażalenia;

2)

odrzuca zażalenie w pozostałej części.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2007 r. Sąd Apelacyjny zarządził zwrot

wniosku o zwolnienie powodów od kosztów sądowych i odrzucił zażalenie

powodów na postanowienie tego Sądu z dnia 27 marca 2007 r. o odrzuceniu

zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej.

Uzasadniając swoje orzeczenie Sąd Apelacyjny stwierdził między innymi,

że profesjonalny pełnomocnik powodów nie załączył stosownego oświadczenia

o stanie rodzinnym i dochodach do zawartego w zażaleniu wniosku o zwolnienie

powodów od kosztów sądowych, co spowodowało niezaskarżalny zwrot tego

wniosku na podstawie art. 102 ust. 4 u.k.s.c., a konsekwencją tego było

jednoczesne odrzucenie zażalenia na podstawie art. 130 2 § 3 k.p.c., jako nie

opłaconego.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł uczestniczący w sprawie

Rzecznik Ochrony Konsumentów działający na rzecz powodów wskazując, że jest

on z ustawy zwolniony od kosztów sądowych, zaś powodowie wielokrotnie już

składali

stosowne

oświadczenia

o

ich

stanie

rodzinnym

i

dochodach.

Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uwagi na to, że zażaleniem objęto całe postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 czerwca 2007 r., a więc także niezaskarżalne orzeczenie o zwrocie

wniosku o zwolnienie powodów od kosztów sądowych (art. 394 § 1 pkt 1 oraz art.

3941 § 1 i 2 k.p.c.), zażalenie w tej części należało odrzucić, jako niedopuszczalne

(art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 394 § 3 k.p.c.).

W pozostałej części zażalenie jest skuteczne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego należy uznać za już utrwalone

stanowisko, że mimo istotnej zmiany przepisów o kosztach sądowych nie stracił

aktualności pogląd, iż obowiązek uiszczenia opłaty przy wniesieniu pisma do sądu

nie ogranicza prawa żądania zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem

niedopuszczalne

jest

odrzucenie

nie

opłaconego

środka

odwoławczego

wniesionego przez zawodowego pełnomocnika, jeżeli domagał się on jednocześnie

w imieniu strony zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie obejmującym ten

środek, nawet jeżeli wniosek ten został prawomocnie oddalony. W tej sytuacji

konieczne jest wezwanie pełnomocnika do uiszczenia należnej opłaty w trybie art.

130 § 1 k.p.c. (porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 26

lutego 1976 r. III CZP11/76, OSNC z 1976 r., nr 7-8, poz. 162, z dnia 21 kwietnia

1999 r. I CKN 1461/98, OSNC z 1999 r., nr 11, poz.196, z dnia 31 maja 2006 r.

IV CZ 40/06, i z dnia 6 października 2006 r. V CZ 66/06, nie publ.).

Takie samo stanowisko zajął Sąd Najwyższy w odniesieniu do sytuacji, gdy

zawodowy pełnomocnik w złożonym środku odwoławczym zawarł wniosek

o zwolnienie strony od kosztów sądowych, jednak nie dołączył do niego

stosownego

oświadczenia

o

stanie

rodzinnym

i

majątkowym

strony,

co spowodowało niezaskarżalny zwrot wniosku na podstawie art. 102 ust. 4

u.k.s.c. (porównaj między innymi postanowienia z dnia 7 listopada 2006 r. I CZ

69/06 i z dnia 10 stycznia 2007 r. I CZ 123/06, nie publ.). Sąd Najwyższy

w obecnym składzie podziela argumentację prawną zawartą w powyższych

orzeczeniach. O nie opłaceniu środka odwoławczego można bowiem mówić

jedynie wówczas, gdy w chwili jego wniesienia istnieje obowiązek uiszczenia opłaty.

Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyłącza obowiązek

uiszczenia opłaty od pisma objętego wnioskiem. Nie ma podstaw do uzależnienia

takiego skutku od dalszych losów wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych,

bowiem w konsekwencji prowadziłoby to do rozszerzającej wykładni art. 1302 § 3

k.p.c., co jest niedopuszczalne ze względu na jego wyjątkowy charakter.

Powodowałoby to także skutki nie do przyjęcia, gdyż w sytuacji niezaskarżalnego

zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, strona nie miałaby już żadnej

możliwości uiszczenia takiej opłaty, skoro jednocześnie Sąd odrzucałby środek

odwoławczy. Na niedopuszczalność wykładni prowadzącej do takich rezultatów

zwrócił już uwagę Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia 26 lutego 1976 r.

II CZ 11/76.

W konsekwencji za nietrafne należy uznać stanowisko Sądu Apelacyjnego

zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że podlega odrzuceniu na podstawie art.

1302 § 3 k.p.c., jako nie opłacone, zażalenie wniesione przez zawodowego

pełnomocnika, zawierające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet

jeżeli wniosek ten został zwrócony z uwagi na nie dołączenie do niego

oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c. W takiej sytuacji

przewodniczący powinien wezwać pełnomocnika do uiszczenia opłaty w terminie

tygodniowym.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie o odrzuceniu zażalenia.