V CZ 100/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 100/12

POSTANOWIENIE

Dnia 27 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa H. G.

przeciwko J. Spółce Węglowej Spółce Akcyjnej

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 marca 2013 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 23 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Powódka domagała się zasądzenia na jej rzecz od pozwanej kwoty

396.700 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za szkody górnicze

w budynkach mieszkalnym i gospodarczym, ewentualnie zobowiązania pozwanej

do przywrócenia tych budynków do stanu poprzedniego.

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 16 stycznia 2012 r. uwzględnił

żądanie powódki zgłoszone na drugim miejscu i nakazał pozwanej wykonanie

konkretnie wskazanych czynności.

Powódka zaskarżyła powyższy wyrok apelacją w zakresie nakazania

pozwanej

rektyfikacji budynku mieszkalnego i wniosła o zmianę tego orzeczenia

przez zasądzenia na jej rzecz od pozwanej odszkodowania w kwocie 349.000 zł

wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 lipca 2010 r.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 23 maja 2012 r. odrzucił apelację

powódki uznając, że została ona wniesiona od nieistniejącego orzeczenia, skoro

Sąd pierwszej instancji nie oddalił żądania zapłaty odszkodowania. Jako podstawę

rozstrzygnięcia wskazał art. 373 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powódka wniosła o jego

uchylenie, podnosząc, że osoba poszkodowana ruchem zakładu górniczego nie

ma prawa wyboru sposoby naprawienia szkody; ma jednak interes prawny

w żądaniu

poddania

kontroli

rozstrzygnięcia

sądu,

określającego

sposób

naprawienia szkody.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażaleniu nie można odmówić słuszności.

Z godnie z ogólną zasadą prawa cywilnego, przewidzianą w art. 363 § 1

zdanie pierwsze k.c., w razie wyrządzenia szkody jej naprawienie powinno

nastąpić, według wyboru poszkodowanego, albo przez przywrócenie stanu

poprzedniego, albo przez zapłatę odszkodowania pieniężnego. Wybór sposobu

naprawienia szkody należy zatem do poszkodowanego. Gdyby jednak wybrane

przez poszkodowanego przywrócenie stanu poprzedniego okazało się niemożliwe

albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty,

roszczenie poszkodowanego zostaje ograniczone do świadczenia w pieniądzu

(art. 363 § 1 zdanie drugie k.c.).

W ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn.

Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947ze zm.; dalej: „p.g.g.”), mającej zastosowanie w

rozpoznawanej sprawie, kwestia ta została uregulowana w sposób odmienny. I tak

naprawienie szkody przez przedsiębiorcę (zakład górniczy), będącego sprawcą

szkody, powinno nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego (art. 94 ust. 1 i 4

p.g.g.). Jeżeli zaś nie jest możliwe przywrócenie stanu poprzedniego lub jego

koszty rażąco przekraczałyby wielkość poniesionej szkody, naprawienie szkody

następuje przez zapłatę odszkodowania 95 p.g.g.

W doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że powołane przepisy

stanowią lex specialis wobec ogólnych zasad naprawienia szkody sformułowanych

w kodeksie cywilnym. W świetle tego zapatrywania, podzielanego przez skład

orzekający, poszkodowany wskutek szkody górniczej nie jest uprawniony do

określania w pozwie o naprawienie szkody, jaki wybiera sposób tego naprawienia.

Pomijając sytuacje, w których wskazanie jednego z wymienionych świadczeń jest

możliwe już na etapie wniesienia pozwu ( przywrócenie do stanu poprzedniego jest

niemożliwe lub nieopłacalne, gdy np. budynek wskutek ruchu zakładu górniczego

zawalił się), z reguły wybór właściwego sposobu naprawienia szkody następuje

dopiero po przeprowadzeniu przez sąd

postępowania dowodowego i wydaniu

orzeczenia. Dopiero zatem wtedy, gdy okaże się w toku postępowania sądowego,

że z przyczyn, o których mowa w art. 95 p.g.g., nie może być przywrócony stan

poprzedni, a naprawienie szkody wymaga zapłacenia odszkodowania pieniężnego,

można mówić o powstaniu roszczenia o świadczenie pieniężne. Określenie przez

powoda wysokości należnego mu odszkodowania stanowi żądanie jego zapłaty,

aktualizujące się w

że naprawienie

przypadku, gdy w wyniku postępowania

szkody

nie

będzie

polegało

na

przywróceniu

okaże się,

do

stanu

poprzedniego. (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 września

2012 r., V CSK 379/11, niepubl.).

Sąd Okręgowy, zobowiązując pozwaną do naprawienia szkody przez

przywrócenie stanu poprzedniego (art. 94 ust. 1 p.g.g.), orzekł niezgodnie

z oczekiwaniem powódki, według której właściwym sposobem wyrównania

doznanego przez nią uszczerbku majątkowego powinna być zapłata stosownego

odszkodowania. Oczywistym jest zatem, że powódka - wbrew stanowisku

wyrażonemu przez Sąd Apelacyjny - ma interes prawny w poddaniu kontroli

instancyjnej takiego rozstrzygnięcia. Tym samym wniesiona przez nią apelacja nie

została skierowana przeciwko orzeczeniu nieistniejącemu.

Na marginesie wypada zauważyć, że gdyby nawet Sąd pierwszej instancji,

podejmując zaskarżone rozstrzygniecie, jednocześnie oddalił żądanie zasądzenia

odszkodowania – do czego z wyłuszczonych wyżej przyczyn nie było podstaw – to

powódka nie mogłaby zrealizować swojego interesu przez

wniesienie apelacji

wyłącznie przeciwko orzeczeniu oddalającemu powyższe żądanie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 w związku

z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

es