V CZ 1/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 1/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Jan Katner

SSN Dariusz Dończyk

w sprawie z powództwa R.(…) Spółki z o.o. w W.

przeciwko M. T.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 10 lutego 2010 r.,

zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego

zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w L.

z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt VI Ga (…),

uchyla zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie III wyroku Sądu Okręgowego

w L. z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt VI Ga (…) i przekazuje temu Sądowi

do ponownego rozpoznania orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego,

pozostawiając mu rozstrzygniecie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy w L. uwzględnił w całości

powództwo R.(…) spółki z o.o. w W. i zasądził na jej rzecz od pozwanej M. T. kwotę

4 395,05 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 30 listopada 2008 r. do dnia zapłaty

oraz kwotę 717 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska pozwanej, że doszło do zmiany

terminu płatności bezspornej należności dochodzonej pozwem i stwierdził, że

zgodnie z żądaniem strony powodowej pozwana miała obowiązek uiścić kwotę

4 395,05 zł do dnia 29 listopada 2008 r. Dlatego powódce należą się ustawowe

odsetki zgodnie z jej żądaniem od dnia 30 listopada 2008 r. do dnia 2 czerwca

2009 r., kiedy pozwana zapłaciła należność, oraz zwrot w pełnej wysokości kosztów

procesu, zgodnie z art. 98 k.p.c. Jednocześnie Sąd Rejonowy stwierdził, że błędnie

zasądził od pozwanej na rzecz powódki należność główną, która została zapłacona w

toku procesu w dniu 2 czerwca 2009 r.

Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana w części zasądzającej

kwotę 4 395,05 zł oraz w zakresie zasądzonych kosztów procesu i wniosła o zmianę

wyroku w zaskarżonej części przez oddalenie powództwa co do należności głównej

oraz zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów procesu za obie instancje.

Powódka w odpowiedzi na apelację wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie na jej

rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 30 października 2009 r. zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji w punkcie I w ten sposób, że umorzył postępowanie co do

zasądzonej nim kwoty 4 395,05 zł a nadto zasądził od pozwanej na rzecz strony

powodowej odsetki ustawowe od kwoty 4 395,05 zł od dnia 30 listopada 2008 r. do

dnia 2 czerwca 2009 r., oddalił apelację w pozostałej części i zasądził od strony

powodowej na rzecz pozwanej kwotę 400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego.

Sąd drugiej instancji uznał za trafny zarzut nie uwzględnienia przez Sąd

pierwszej instancji faktu zapłaty przez pozwaną w toku procesu należności głównej i

stwierdził, że wobec stanowiska strony powodowej, która w związku z tym

podtrzymała tylko żądanie zasądzenia ustawowych odsetek od należności głównej za

okres od dnia 30 listopada 2008 r. do dnia 2 czerwca 2009 r. oraz kosztów procesu,

należało umorzyć postępowanie co do należności głównej na podstawie art. 355

k.p.c. Natomiast Sąd Okręgowy nie uwzględnił apelacji w pozostałej części, tj. w

zakresie żądania zmiany rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za pierwszą

instancję uznając, że nie ma ku temu podstaw skoro pozwana w toku procesu

spełniła świadczenie co do należności głównej, a powódka w związku z tym

ograniczyła o tę należność swoje żądanie.

Jako podstawę prawną zasądzenia od strony powodowej na rzecz pozwanej

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy wskazał art. 100 k.p.c. i

stwierdził, iż takie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego było

uzasadnione tym, że apelacja pozwanej jedynie w nieznacznym zakresie – co do

kosztów procesu za pierwszą instancję – została oddalona jako niezasadna. W

pozostałym zakresie apelacja była uzasadniona i konieczna i w jej wyniku nastąpiła

zmiana orzeczenia Sądu pierwszej instancji co do należności głównej, a zatem

pozwanej

należy

się

zwrot

poniesionych

przez

nią

kosztów

postępowania

apelacyjnego.

W zażaleniu na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego

zawarte w punkcie III wyroku Sądu drugiej instancji strona powodowa zarzuciła

naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. w wyniku błędnego uznania, że pozwana, a nie strona

powodowa jest stroną wygrywającą postępowanie apelacyjne.

Wnosiła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia o kosztach postępowania

apelacyjnego i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego

rozpoznania

i

zasądzenia

na

jej

rzecz

kosztów

postępowania

zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia

praw i celowej obrony (koszty procesu). Utrwalona jest w orzecznictwie Sądu

Najwyższego wykładnia tego przepisu, zgodnie z którą obowiązek zwrotu kosztów

procesu zależy od ostatecznego wyniku całej sprawy, a nie od wyniku postępowania

w poszczególnych instancjach. Dlatego oceny, czy i w jakim stopniu strona wygrała

lub przegrała sprawę, należy dokonać porównując roszczenia dochodzone i

ostatecznie uwzględnione, a nie wyniki postępowania w poszczególnych instancjach

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 1965r. I CZ 80/65, OSNC

1966/3/47, z dnia 8 lipca 1971r. I CZ 103/71, niepubl. oraz z dnia 10 października

2007r. II PZ 36/07, OSNP 2008/21-22/319). Z tych względów rację ma skarżąca, że

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego wymagało ustalenia i oceny

przez Sąd drugiej instancji, która strona jest stroną wygrywającą cały proces, a nie

tylko postępowanie apelacyjne.

Trafne jest także stanowisko strony powodowej, że w sytuacji, gdy pozwany w

toku procesu spełnił dochodzone od niego świadczenie, czym zaspokoił roszczenie

powoda wymagalne w chwili wytoczenia powództwa, należy pozwanego uznać za

stronę przegrywającą sprawę, w rozumieniu przepisów o kosztach procesu (por.

między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1984 r. IV CZ

196/84, niepubl.). Jeżeli zatem roszczenie strony powodowej w chwili wytoczenia

powództwa było wymagalne, podjęła ona przed wniesieniem sprawy wszystkie

niezbędne czynności w celu uzyskania od pozwanej należnego świadczenia bez

konieczności wytaczania procesu, zaś pozwana nie uiściła należności w terminie, a

dopiero w toku procesu, choć nie kwestionowała swojego obowiązku świadczenia,

należy uznać ją za stronę przegrywającą proces w rozumieniu przepisów o kosztach

procesu.

Takie rozumienie wygrania i przegrania sprawy przez stronę odnosi się

zarówno do regulacji zawartej w art. 98 k.p.c. jak i w art. 100 k.p.c. dotyczącym

sytuacji częściowego tylko uwzględnienia żądań.

Z uwagi na to, że Sąd Okręgowy rozstrzygając o kosztach postępowania

apelacyjnego pominął powyższą utrwaloną wykładnię zastosowanych przepisów, Sąd

Najwyższy na podstawie art. 398 15 w zw. z art. 394 1 § 3 i art. 39821 w zw. z art. 108 §

2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego,

pozostawiając mu także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.