V CZ 1/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 1/09

POSTANOWIENIE

Dnia 29 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W.M.

przeciwko Bank S.A.

o ustalenie nieważności umowy kredytowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 stycznia 2009 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Pozew w niniejszej sprawie został odrzucony postanowieniem Sądu

Okręgowego w W. z dnia 29 maja 2008 r., a zażalenie powoda na to postanowienie

Sąd Apelacyjny oddalił 11 sierpnia 2008 r. Powód w toku postępowania przed

sądami powszechnymi korzystał z całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego powód w zaskarżył skargą kasacyjną, od

której uiścił opłatę w wysokości 30 zł. Złożenie skargi kasacyjnej poprzedziło

ustanowienie dla powoda w dniu 20 października 2008 r. adwokata z urzędu przez

Sąd Apelacyjny.

Wniesioną skargę Sąd Apelacyjny odrzucił postanowieniem z dnia

24 listopada 2008 r., wskazując jako podstawę art. 398 6 § 2 k.p.c. i wyjaśniając, że

skarga nie została należycie opłacona, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych

przyznane

w

postępowaniu

przed

sądem

powszechnym

nie

obejmuje

postępowania kasacyjnego, wobec czego uiszczenie opłaty podstawowej, bez

wcześniejszego uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu

kasacyjnym, jest niewystarczające. Sąd Apelacyjny powołał się na pogląd wyrażony

przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2008 r.

(III CZP 142/07, OSNC 2008/11/122).

Powód zaskarżył postanowienie odrzucające jego skargę kasacyjną,

domagając się jego uchylenia. Zarzucił błędne ustalenie, jakoby nie został

zwolniony od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym, gdy tymczasem

udzielenie takiego zwolnienia było warunkiem ustanowienia dla niego pełnomocnika

z urzędu, a analiza językowa wniosku o ustanowienie pełnomocnika wskazuje, że

intencją powoda było również uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, złożony przez powoda w dniu

18 października 2008 r. wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie

zawiera sformułowań pozwalających przypisać mu także rolę wniosku o zwolnienie

od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym. Zawarte w tym piśmie zdania

„Podstawy zwolnienia od kosztów sądowych wskazałem we wniosku o to

zwolnienie, który został przez Sąd Okręgowy uwzględniony w całości. Powołuję się

na treść tego wniosku i dokumenty do niego załączone.” nawiązują do treści art.

117 k.p.c. i wskazują na spełnienie przez powoda przesłanek wymienionych w tym

przepisie. Po wejściu w życie wyroku Trybunały Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca

2008 r. (P 37/07, Dz.U. Nr 110, poz. 706), mocą którego art. 117 § 1 k.p.c. w części

obejmującej zwrot „zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub

w części” uznany został za niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 i art. 32

ust. 1 Konstytucji – przesłanki te, to spełnienie przez stronę ubiegającą się

o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu wymagań określonych w art. 117

§ 6 k.p.c. Osoba taka musi zatem wykazać za pomocą stosownego oświadczenia,

zawartego we wniosku i obejmującego szczegółowe dane o stanie rodzinnym,

majątku, dochodach i źródłach utrzymania, że nie może, bez uszczerbku

utrzymania swojego i rodziny, ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy

prawnego (por. uzasadnienie wyroku Trybunału pkt 9.3).

W konsekwencji, ani złożenie przez powoda wniosku o ustanowienie dla

niego pełnomocnika po wydaniu prawomocnego orzeczenia przez Sąd II instancji,

ani też fakt uwzględnienia tego wniosku nie mogą być uznane jednocześnie za

złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dorozumiane przyznanie

tego zwolnienia w postępowaniu kasacyjnym. Z drugiej strony skuteczność

ustanowienia przez sąd pełnomocnika nie może być podważana odwoływaniem się

do niekorzystania przez stronę ze zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie

zwolnienia od kosztów sądowych nie stanowi już koniecznego warunku

ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu. Aby ubiegać się o takie zwolnienie

strona musi złożyć stosowny wniosek, czego powód nie uczynił, a sąd obowiązany

jest odrębnie orzec o tym przedmiocie. Takie postanowienie nie zostało jednak

wydane.

W rezultacie Sąd Apelacyjny słusznie przyjął, opierając się na mającej moc

zasady prawnej (a zatem wiążącej inne składy Sądu Najwyższego) uchwale z dnia

5 czerwca 2008 r., że powodowi w postępowaniu kasacyjnym nie przysługuje

zwolnienie od kosztów sądowych, a w rezultacie, że uiszczenie opłaty

podstawowej zamiast opłaty stosunkowej było wadliwe. Uiszczenie nieprawidłowej

(zbyt niskiej) opłaty od skargi kasacyjnej przez stronę zastępowaną przez adwokata

uzasadniało odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 130 2 § 3 k.p.c. w zw.

z art. 3986 § 2 k.p.c.

Zażalenie powoda podlegało zatem oddaleniu na podstawie art. 3941 § 3

w zw. z art. 39814 k.p.c.