V CZ 1/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 1/06

POSTANOWIENIE

Dnia 9 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa W.T., A.V., A.T., R.P., S.T. i R.T.

przeciwko Skarbowi Państwa - Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu "L." o wydanie nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 9 lutego 2006 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 listopada 2005 r., Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 lipca 2005 r. W

uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny podkreślił, że w postanowieniu z dnia

2 kwietnia 1998 r., II UZ 24/98 (OSNP 1999, nr 9, poz. 291) Sąd Najwyższy wyraził

pogląd, iż Sąd, do którego wniesiono kasację, jest obowiązany do kontroli jej

dopuszczalności, w związku z czym może z urzędu sprawdzić podaną wartość

przedmiotu zaskarżenia (art. 25 § 1 w zw. z art. 393 pkt 1 k.p.c.). Badanie wartości

zaskarżenia wymienionej w art. 393 pkt 1 k.p.c. nie może być utożsamiane ze

sprawdzeniem wartości przedmiotu sporu w rozumieniu art. 25 § 1 i 2 k.p.c. (por.

postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 71/97 (Wokanda 1997, nr 7,

poz. 4), a ocena dopuszczalności kasacji przez Sąd Najwyższy nie jest ograniczona

żadnym terminem (tak SN w postanowieniu z dnia 22 lipca 1997 r., I CKN 202/97,

niepubl.). Zdaniem Sądu Apelacyjnego powyższe poglądy zachowują aktualność na

gruncie aktualnie obowiązujących przepisów dotyczących skargi kasacyjnej i mają

zastosowanie także do badania dopuszczalności skargi kasacyjnej przez Sąd

II instancji.

Przechodząc do badania dopuszczalności skargi kasacyjnej w niniejszej

sprawie Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie art. 398 2 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna

jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy zł. Powodowie,

powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 1997 r., I CZ

87/97 (OSN 1998, nr 1, poz. 15), oznaczyli wartość przedmiotu sporu na kwotę

150.000 zł jako wartość nieruchomości, której wydania domagają się. W tym

miejscu wskazać należy, iż zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w

uzasadnieniu powołanego już postanowienia z dnia 22 lipca 1997 r., I CKN 202/97

(niepubl.) „art. 7 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz art. 23

k.p.c. decydują o określeniu wysokości przedmiotu sporu w sprawach o eksmisję

(wydanie) nieruchomości lub lokalu. O takim charakterze przepisu art. 7 ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przesądza art. 6 tej ustawy mówiący

o sposobie określenia wartości przedmiotu sporu na użytek ustalenia wpisu.

W każdej sprawie występuje tylko jedna wartość przedmiotu sporu i wartość

przedmiotu zaskarżenia, co uzasadnia konkluzję, że przepisy art. 6 i 7 ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych uzupełniają przepisy kodeksu

postępowania

cywilnego

o

wartości

przedmiotu

sporu”.

W

konsekwencji

w rozpoznawanej sprawie, której przedmiotem jest świadczenie polegające na

wydaniu nieruchomości zajmowanej bez tytułu prawnego, wartością zaskarżenia

będzie trzymiesięczna wartość wynagrodzenia za korzystanie z tej nieruchomości.

Wartość ta została określona w pozwie przez powódkę na kwotę 1.000 zł

miesięcznie, co w sumie daje kwotę 3.000 zł i ta kwota musi zostać uznana za

wartość przedmiotu zaskarżenia. Za takim rozstrzygnięciem przemawia także

uzasadnienie powołanego przez powódkę postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

13 sierpnia 1997 r., I CZ 87/97 (OSN 1998, nr 1, poz. 15), zgodnie z którym

„kodeks postępowania cywilnego w oddziale o wartości przedmiotu sporu (art. 1926) nie zawiera przepisów pozwalających wprost na podstawie któregoś z nich

oznaczyć wartość przedmiotu sporu w każdej sprawie majątkowej. Postanowienia

zawarte w art. 20-24 dotyczą kwestii ogólnych (art. 20-22) oraz wskazują sposób

ustalenia wartości przedmiotu sporu tylko w pewnych rodzajach spraw (art. 23 i 24).

Nakładając na powoda w sprawie majątkowej obowiązek oznaczenia w pozwie

wartości przedmiotu sporu (art. 19 § 2) kodeks postępowania cywilnego nakazuje

jedynie dokonanie tego oznaczenia kwotą pieniężną, przy uwzględnieniu

postanowień zawartych w art. 20-24. Takie unormowanie, z którego wynikają

pewne zasady oznaczenia wartości przedmiotu sporu we wszystkich sprawach

majątkowych, pozwala na wykorzystanie postanowień szczególnych, dotyczących

określonych rodzajów spraw (art. 23 i 24), do spraw podobnych, bezpośrednio nie

wymienionych w tych przepisach”. W ocenie Sądu Apelacyjnego, który podziela

pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 22 lipca 1997 r.,

I CKN 202/97 (niepubl.), takim postanowieniem szczególnym jest art. 7 ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz art. 23 k.p.c. Dlatego

w

niniejszej

sprawie

wartość

przedmiotu

zaskarżenia

odpowiada

trzymiesięcznemu wynagrodzeniu za korzystanie z nieruchomości i wynosi 3.000 zł.

To zaś, z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia wymaganą w art. 398 2 § 1

k.p.c., oznacza, iż skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie przysługuje i jako

niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c.

Powodowie w zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego zarzucili

naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy,

mianowicie art. 3982 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c. (przez przyjęcie, że

wartość przedmiotu zaskarżenia jest zbyt niska i powoduje, iż skarga kasacyjna jest

niedopuszczalna, podczas gdy wartość przedmiotu zaskarżenia określona na kwotę

150.000 zł i niekwestionowana zarówno w I, jak i II instancji przed Sądem

Okręgowym i Sądem Apelacyjnym jako wartość przedmiotu sporu, a następnie

wartość przedmiotu zaskarżenia pozwala na uznanie za dopuszczalną skargi

kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie), art. 328 § 2 k.p.c. (przez nie wskazanie

w zaskarżonym postanowieniu, czy podstawą prawną odrzucenia skargi był przepis

art. 7 ustawy z dnia 13 czerwca 1997 roku o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych, Dz. U. z 2002 r., Nr 9; poz. 88; ze zm., czy też stosowany odpowiednio

art. 23 k.p.c., a w związku z powyższym niewskazanie, jaki stan faktyczny był

podstawą

wydania

zaskarżonego

rozstrzygnięcia,

zwłaszcza,

że

Sąd

w zaskarżonym postanowieniu posługuje się w treści uzasadnienia zaskarżonego

postanowienia zarówno określeniem „powodowie”, zgodnie z rzeczywistym stanem,

jak również pojęciem „powódka”, co uniemożliwia określenie, czy stan faktyczny

stanowiący podstawę rozstrzygnięcia był tym, który został ustalony przez Sąd

Apelacyjny w niniejszym postępowaniu, czy też w innym, nieznany powodom

postępowaniu) art. 7 ustawy o kosztach sądowych i art. 23 k.p.c. (przez błędną ich

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż powołane przepisy

stosuje się do ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia, podczas gdy wprost

odnoszą się one do innej sytuacji, tj. art. 7 ustawy o kosztach sądowych stosuje się

do ustalania wysokości wpisu sądowego, a nie wartości przedmiotu sporu, a art. 23

k.p.c. pozwala na ustalenie wartości przedmiotu sporu w innej wysokości niż

rzeczywista wartość objętego postępowaniem roszczenia, lecz przy istnieniu

odmiennego niż w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie wniesione przez powodów zasługuje na uwzględnienie.

Należy podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym powołane

przezeń orzeczenia Sądu Najwyższego, wydane w okresie obowiązywania

przepisów kodeksu postępowania cywilnego o kasacji (mianowicie postanowienie

z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 71/97, postanowienie z dnia 22 lipca 1997 r.,

I CKN 202/97, postanowienie z dnia 13 sierpnia 1997 r., I CZ 87/97, oraz

postanowienie z dnia 2 kwietnia 1998 r., II UZ 24/98), są aktualne również w

obecnie obowiązującym stanie prawnym. Nie jest natomiast trafne odwołanie się do

tych orzeczeń Sądu Najwyższego jako rzekomo uzasadniających odrzucenie

kasacji w niniejszej sprawie. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie

zawierają regulacji określających wartość przedmiotu zaskarżenia, o której mowa

w art. 3982 § 1 k.p.c. Konieczne jest w tej sytuacji odwołanie się do przepisów tego

kodeksu określających wartość przedmiotu sporu. Przepisy te, w szczególności zaś

art. 23, nie mają bezpośredniego odniesienia do niniejszej sprawy, dotyczą bowiem

spraw o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub dzierżawy oraz

o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy. Orzeczenia zaś Sądu

Najwyższego, odwołujące się posiłkowo do stosowania w rozważanym zakresie art.

7 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w każdym wypadku

odnoszą się wyłącznie do takich sytuacji, w których osoba pozwana w procesie

windykacyjnym bądź o eksmisję z lokalu miała uprzednio tytuł prawny do władania

nieruchomością (lokalem). Takim tytułem mógł być przy tym nie tylko stosunek

najmu lub dzierżawy, ale także stosunek użyczenia, który ze swej istoty jest

nieodpłatny. Artykuł 7 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88) nie ma natomiast

zastosowania do określenia wartości przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną

w sprawie o wydanie nieruchomości w sytuacji, gdy stron nigdy nie łączył stosunek

prawny uprawniający jedną z nich do używania nieruchomości.

Zaskarżone postanowienie należało więc uchylić na podstawie art. 39815

k.p.c. w zw. z art. 3941 § 2 i 3 k.p.c.