V CSK 89/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 89/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Gminy B.

przeciwko J.M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 września 2009 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 października 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

powodowej Gminy B. kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset)

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy K. wyrokiem z dnia 20 marca 2008 r. zasądził od pozwanego,

prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Zakład Usług na rzecz

powodowej Gminy B. kwotę 63.483,10 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7

października 2004 r. tytułem odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy o

roboty budowlane.

Sąd ten ustalił, że strony łączyła zawarta w dniu 20 sierpnia 2003 r. umowa

o roboty

budowlane,

której

przedmiotem

było

przeprowadzenie

remontu

i modernizacji skrzyżowania ul. F. i N. w B. Na jej podstawie pozwany zobowiązał

się do wykonania przedmiotowych prac do dnia 30 listopada 2003 r. zgodnie z

kosztorysem

ofertowym

oraz

przepisami

prawa,

przy

użyciu

materiałów

odpowiedniej jakości, zaś powód zobowiązał się do przekazania placu budowy,

dostarczenia projektu oraz finansowania inwestycji. Pozwany udzielił Gminie

gwarancji na wykonane prace i zobowiązał się do dokonania robót poprawkowych

w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości wykonanych prac. W toku realizacji

inwestycji, po protokolarnym przejęciu terenu, pozwany zgłaszał powódce

zastrzeżenia dotyczące jej realizacji. Informował między innymi, że na placu

budowy równocześnie prowadzone są prace wykonywane przez inne podmioty, co

uniemożliwia prawidłowe wykonanie inwestycji. W związku z tym w dniu 10

września 2003 r. odbyło się spotkanie z udziałem wykonawców, na którym ustalono

terminy, w jakich poszczególne podmioty mają wykonywać prace. Pozwany

zgłaszał także, że realizacja niektórych prac zgodnie z projektem jest niemożliwa.

Spowodowało to decyzję o odstąpieniu od dokumentacji projektowej, co znalazło

wyraz we wpisie do dziennika budowy z dnia 18 listopada 2003 r. W przypadku

niektórych prac pozwany, dostrzegając brak możliwości ich prawidłowego

wykonania zgodnie z projektem, nie informował o tym strony powodowej, lecz

samodzielnie zmieniał ich wykonanie. Podnosił, że pofalowanie kostki jest wynikiem

tego, że asfalt pracuje i wystąpił z propozycją przerwania prac i rozpoczęcia ich

ponownie na wiosnę 2004 r., na co inwestor nie wyraził zgody, z uwagi na

konieczność wykorzystania środków finansowych przeznaczonych na inwestycję do

końca 2003 r. W dniu 5 grudnia 2003 r. nastąpił protokolarny odbiór prac, podczas

którego inwestor nie zgłaszał zastrzeżeń, co do prawidłowości ich

wykonania.

Podczas kontroli wyremontowanego skrzyżowania dokonanej przez inwestora w

dniu 12 stycznia 2004 r. stwierdzono rozkruszenia i liczne ubytki nawierzchni przy

ul. F. Pozwanego wezwano do wykonania poprawek w zakresie ustalonym przez

strony. Po wykonaniu części prac poprawkowych pozwany odmówił wykonania

robót gwarancyjnych w pozostałym zakresie. Stan skrzyżowania w dniu 6 kwietnia

2005 r. wskazywał na liczne jego uszkodzenia. W oparciu o opinię biegłego J.S.,

Sąd Okręgowy ustalił, że uszkodzenia spowodowane były źle przygotowanym

procesem inwestycyjnym, tak w fazie przedinwestycyjnej, jak i wykonawczej.

Możliwa jest jedynie nowa naprawa skrzyżowania

wykonana

w

oparciu

o

wykonawczą dokumentację dostosowawczą. Koszt dokumentacji wynosi 22.700 zł,

zaś koszt robót 361.540 zł brutto.

W tym stanie faktycznym uznał Sąd Okręgowy, że pozwany nie informując

inwestora o nieprawidłowościach w zakresie przygotowania i realizacji procesu

inwestycyjnego i wykonując prace niezgodnie z projektem przyczynił się do

powstania szkody. Powinność pozwanego w tym zakresie analizował na tle art. 651

k.c., nakładającego na wykonawcę obowiązek niezwłocznego powiadomienia

inwestora o okolicznościach, które mogą przeszkodzić w prawidłowym wykonaniu

robót. Uznał przy tym, że stwierdzenie tych nieprawidłowości w dostarczonej

pozwanemu dokumentacji projektowej nie wymagało specjalistycznej wiedzy

z dziedziny projektowania. W konsekwencji tego przyjął, że zachodzą przesłanki

uzasadniające

przypisanie

pozwanemu

odpowiedzialności

odszkodowawczej

na podstawie art. 471 k.c. Wysokość szkody oraz stopień przyczynienia się

pozwanego do jej powstania określił w oparciu o dane zawarte w kosztorysie

wskaźnikowym

robót

naprawczych

uczestników

procesu

inwestycyjnego,

sporządzonym przez biegłego z zakresu projektowania i wykonawstwa robót

budowlanych.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego

od powyższego wyroku, podzielając przyjęte w nim ustalenia faktyczne i ich ocenę

prawną. Odnosząc się do zarzutów apelacji wskazał, że powód podając podstawę

prawną dochodzonego roszczenia w postaci art. 471 k.c. określił granice

rozpoznania sprawy i w tych granicach Sąd Okręgowy prawidłowo badał

podniesione przez pozwanego zarzuty i okoliczności mające wyłączać jego

odpowiedzialność, uwzględniając przy tym treść art. 651 k.c.

W skardze kasacyjnej pozwany powołał obie ustawowe podstawy kasacyjne

zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 471, 647 i 651 k.c. oraz

art. 321 k.p.c. Wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania przez S.A.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że zawarta w skardze

kasacyjnej argumentacja wskazująca na naruszenie art. 321 k.p.c. jest wewnętrznie

sprzeczna, co w sposób istotny utrudnia ustalenie, jakie jest stanowisko skarżącego

w tym przedmiocie. Skarżący wskazuje bowiem, że sąd drugiej instancji orzekł

ponad żądanie pozwu wskutek oparcia wyroku o niepodniesione przez powoda

zarzuty nie dopełnienia przez pozwanego obowiązków wynikających z art. 651 k.c.,

a jednocześnie w tym samym miejscu, formułując zarzut naruszenia tego przepisu

przyznaje, że powód w toku postępowania podnosił zarzut nie zbadania i nie

poinformowania go przez pozwanego w wadach dostarczonej mu dokumentacji

projektowej.

Przepis art. 321 § 1 k.p.c. stanowi wyraz funkcjonującej na gruncie

postępowania cywilnego zasady dyspozycyjności. Wynikający z niego zakaz

orzekania ponad żądanie oznacza, że sąd jest związany granicami powództwa i nie

może dysponować przedmiotem procesu niezależnie od określonego w pozwie

żądania ochrony prawnej powoda (wyrok SN z dnia 18 marca 2005 r., II CK 556/04,

nie publ.). Sąd nie może zatem orzec o czymś innym niż strona żądała, o czymś

więcej niż żądała oraz na innej podstawie faktycznej niż żądała.

Powodowa Gmina dochodziła w pozwie zasądzenia od pozwanego kwoty

264.512,89 zł tytułem naprawienia szkody powstałej na skutek nienależytego

wykonania łączącej strony umowy o roboty budowlane, wskazując jako podstawę

roszczenia art. 471 k.c. Tak skonstruowane żądanie oraz uzasadniające

je okoliczności faktyczne zostały zawarte w pozwie zgodnie z dyspozycją art. 187

§ 2 k.p.c. i nie zostały zmienione w toku procesu. Powódka określając okoliczności

faktyczne, z których wywodziła żądanie, wskazała na łączący strony umowy

stosunek obligacyjny, poniesioną szkodę oraz związek kauzalny zachodzący

między przyczyna sprawczą szkody, w postaci nienależytego wykonania umowy,

a tą szkodą. Powołała także okoliczności, które w jej przekonaniu miały wskazywać

na nienależyte wypełnienie przez pozwanego obowiązków wynikających z łączącej

strony umowy, opierając się w tym zakresie na ustaleniach zawartych, m. innymi,

w załączonej do pozwu opinii biegłego M.M. i zarzucała pozwanemu zlecenie prac

podwykonawcom bez jej zgody, samodzielne odstąpienie od projektu oraz

uchybienie w zakresie obowiązków informacyjnych, o których jest mowa w art. 651

k.c. W toku postępowania powódka przedstawiła dowody na poparcie zgłaszanych

twierdzeń, które poddane zostały ocenie Sądów orzekających i stanowiły podstawę

dokonania przyjętych w sprawie ustaleń faktycznych.

W tej sytuacji słusznie Sądy obu instancji odwołały się przy ocenie żądania

powoda do przepisu art. 651 k.c.

W ramach obowiązków stron wynikających z umowy o roboty budowlane,

wykonawca lub osoby działające w jego imieniu, posiadające niezbędne

kwalifikacje,

wiedzę

oraz

doświadczenie

w

zakresie

realizacji

inwestycji

budowlanych powinny podejmować wszelkie niezbędne działania zmierzające do

osiągnięcia zamierzonego celu w postaci wykonania określonego w umowie dzieła

(obiektu budowlanego). Obowiązkiem wykonawcy jest więc także umiejętne

dokonanie oceny dostarczonego przez inwestora projektu, placu budowy, maszyn,

materiałów pod względem możliwości prawidłowego wykonania prac przy ich

użyciu. W przypadku stwierdzenia wad wykonawca jest zobowiązany niezwłocznie

poinformować o tym inwestora, który powinien podjąć działania zmierzające do ich

usunięcia, umożliwiając w ten sposób prawidłowe wykonanie prac. Nie dopełnienie

przez wykonawcę tego obowiązku ma taki skutek, że jego odpowiedzialność będzie

się rozciągać także na te wady obiektu, które powstały z przyczyn wskazanych

w art. 651 k.c.

Przepis

art.

k.c.

nie

stanowi

samodzielnej

podstawy

odpowiedzialności wykonawcy, zasadnie więc Sądy orzekające stwierdzając

istnienie obowiązku odszkodowawczego pozwanego o odwołały się do ogólnych

zasad odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c.).

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 647 k.c. Zgodzić można się ze

skarżącym, że podpisanie przez inwestora protokołu odbioru stanowi swego

rodzaju pokwitowanie spełnienia świadczenia ze strony wykonawcy, wskazujące na

prawidłowość wykonanych prac. Jednakże, jak wskazuje się w orzecznictwie,

przyjęcie przez strony umowy o roboty budowlane protokołu odbioru kreuje

domniemanie faktyczne, że roboty zostały wykonane zgodnie z umową, które

jednak może być obalone poprzez wykazanie, że umowa została wykonana

nienależycie (wyrok SN z dnia 1 grudnia 2006 r., I CSK 276/06, nie publ.). Nie ma

natomiast podstaw do przyjęcia, że dokonanie protokolarnego odbioru pozbawia

inwestora możliwości dochodzenia naprawienia szkody z tytułu nienależytego

wykonania umowy przez wykonawcę.

Jako niedopuszczalne, z uwagi na przepis art. 398 3 § 3 k.p.c., nie podlegają

rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy podniesione przez skarżącego zarzuty

naruszenia art. 471 i art. 651 k.c. w zakresie, w jakim zmierzają bezpośrednio do

zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych w podstawie zaskarżonego

wyroku.

Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c., a w przedmiocie kosztów

postępowania na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 398 21

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.