V CSK 67/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 67/07

POSTANOWIENIE

Dnia 24 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku I.R.

przy uczestnictwie R.Z. i BankuG.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 maja 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego

w W. z dnia 14 czerwca 2006 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy, rozpoznając skargę na wpis w księdze wieczystej, dokonany

przez referendarza, postanowieniem z dnia 8 marca 2006 r. zmienił zaskarżony

wpis w dziale IV księgi wieczystej Kw nr [...] przez jego wykreślenie i wpisanie w to

miejsce tego, że ujawniona zostaje „hipoteka umowna dla zabezpieczenia pożyczki

na remont lokalu mieszkalnego po powodzi na udziale R.Z. w kwocie 50 000 zł

z odsetkami 2% w stosunku rocznym na rzecz BankuG”. Apelacja wnioskodawczyni

I.R. została oddalona. Podstawą rozstrzygnięcia obu Sądów były następujące

ustalenia faktyczne.

W dniu 22 lutego 1999 r. w dziale IV księgi wieczystej KW nr [...] wpisano

hipotekę umowną w kwocie 50.000 zł z odsetkami 2% w stosunku rocznym na

rzecz BankuG dla zabezpieczenia pożyczki na remont lokalu mieszkalnego po

powodzi. Hipotekę ustanowiono na udziale R.Z. Udział

wynoszący ¼ we

współwłasności zabudowań, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności

(usytuowanych na działkach nr 247/1 i 247/2), R.Z. nabył od innych osób na

podstawie umowy sprzedaży z dnia 24 marca 2004 r. W 2004 r. doszło do

sądowego

zniesienia

współwłasności

nieruchomości,

obejmującej

obie

wspomniane działki w ten sposób, że wydzielono z niej dwie nieruchomości

lokalowe, tj. lokal nr 1 i 2 wraz z odpowiednimi udziałami we współwłasności gruntu

oraz części budynku (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 2 września 2004 r.).

Lokal nr 1 przypadł na własność uczestnikowi postępowania R.Z., natomiast lokal

nr 2 – wnioskodawczyni I.R. Na podstawie wspomnianego postanowienia o

podziale Sąd Rejonowy wyodrębnił z księgi wieczystej KW nr [...] lokal nr 2, dla

którego założono nową księgę wieczystą Kw nr [...] z wpisem prawa własności I.R.

Ustalono,

że

w

chwili

powstania

hipoteki

(w

1999

r.)

R.Z.

był

współwłaścicielem nieruchomości w ½ części i hipoteka obciążała tenże udział.

W ocenie Sądu Okręgowego, mimo późniejszego nabycia przez uczestnika

postępowania udziału w ¼ we współwłasności zabudowań stanowiących odrębny

od gruntu przedmiot własności, wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, zawartym

w zaskarżonym apelacją postanowieniu, nie zmienił się zakres hipoteki, ponieważ

ustanowiona hipoteka w dalszym ciągu obciążała udział we współwłasności

wynoszący ½. Wyodrębnienie lokalów mieszkalnych nr 1 i 2 nastąpiło w wyniku

fizycznego podziału nieruchomości zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 ze

zm.). W takiej sytuacji doszło do pojawienia się na rzecz wierzyciela hipotecznego

(BankuG) hipoteki łącznej na nowo powstałych nieruchomościach (lokalach

mieszkalnych oraz nieruchomości obejmującej grunt oraz części wspólne budynku)

w takiej części, w jakiej była obciążona nieruchomość podzielona, tj. w ½ części.

W tym zakresie Sąd Okręgowy, podobnie jak sąd pierwszej instancji, powołał się na

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2003 r., III CP 1/03, (OSNC 2004,

z. 1, poz. 3).

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni powoływano się jedynie na

naruszenie art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1952 r. o księgach wieczystych

i hipotece (Dz.U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 ze zm., cyt. dalej jako „ustawa

z 6 lipca 1982 r.”). Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia

oraz postanowienia Sądu pierwszej instancji w punkcie I przez wykreślenie

wpisanej hipoteki z działu IV KW nr [...] (prowadzonej dla nieruchomości lokalowej

nr 2).

Sad Najwyższy zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej skarżąca nie kwestionowała ustaleń faktycznych

dokonanych przez oba Sądy, a podnosiła tylko zarzut naruszenia art. 76 ust. 1

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. w wyniku błędnej jego wykładni. Oznacza to, że Sąd

Najwyższy związany jest wspomnianymi ustaleniami (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r., w razie podziału

nieruchomości hipoteka obciążająca dotychczas nieruchomość obciąża wszystkie

nieruchomości

utworzone przez podział (hipoteka łączna). W rozpoznawanej

sprawie pojawiło się zagadnienie czy wspomniany przepis ma zastosowanie także

wówczas, gdy doszło do podziału nieruchomości po ustanowieniu hipoteki umową

na

współudziale

we

własności

ze współwłaścicieli tej nieruchomości.

nieruchomości,

przysługującemu

jednemu

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w literaturze zarysowały się w tym

zakresie dwa odmienne stanowiska. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia

4 listopada 1997 r., I CKN (nieopubl.) stwierdzono, że obciążanie hipoteką łączną

wszystkich nieruchomości powstałych w wyniku zniesienia współwłasności

nieruchomości przez jej podział w naturze może nastąpić, w świetle art. 76 ust. 1

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, tylko wtedy, gdy

przed podziałem hipoteka obciążała nieruchomość jako całość, a nie tylko część

ułamkową nieruchomości stanowiącą udział właściciela. W uchwale z dnia

1 grudnia 1969 r. III CZP 51/59 (OSNC 1970, z. 4, poz. 59) natomiast przyjęto, że

w razie zniesienia współwłasności nieruchomości przez jej podział fizyczny

hipoteka, ciążąca dotychczas na udziale współwłaściciela, ciąży w dalszym ciągu

na nowo powstałych nieruchomościach w takiej części, w jakiej była obciążona

nieruchomość podzielona. Podobne stanowisko wyrażono w dwóch dalszych

orzeczeniach Sądu Najwyższego. W uchwale Sąd Najwyższego z dnia 20 marca

2003 r., III CZP 1/03 (OSNC 2004, z. 1, poz. 3) wyjaśniono, że po zniesieniu

współwłasności nieruchomości przez umowny podział fizyczny hipoteka na udziale

współwłaściciela obciąża nowo powstałe nieruchomości w części odpowiadającej

pierwotnie obciążonemu udziałowi. W uzasadnieniu tej uchwały znalazło się m. in.

twierdzenie, że wprawdzie de lege lata nie uregulowano wprost prawnych

konsekwencji podziału nieruchomości w odniesieniu do hipoteki obciążającej udział

jednego ze współwłaścicieli tej nieruchomości, jednakże konsekwencje takie dadzą

się określić przy odpowiedniej wykładni przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

Kontynuację tej linii orzecznictwa potwierdza postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 8 lipca 2003 r., IV CK 422/02 (nieopublik.), w którym stwierdzono, że w razie

zniesienia współwłasności przez ustanowienie odrębnego prawa do lokalu,

hipoteka ciążąca dotychczas na udziale współwłaściciela, obciąża także nowo

powstałą

nieruchomość

w części odpowiadającej pierwotnie

obciążonemu

udziałowi.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela argumentację prawną, która

leży u podstaw rozwiązania, że przepis art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

ma również zastosowanie w razie ustanowienia hipoteki na udziale we

współwłasności jednego ze współwłaścicieli nieruchomości i w konsekwencji

podział tej nieruchomości, także w postaci wyodrębnienia samodzielnych lokali

mieszkalnych, prowadzi do obciążenia istniejącą hipoteką nowo powstałych

w wyniku podziału nieruchomości w części odpowiadającej pierwotnie obciążonemu

udziałowi. Powstanie takiej hipoteki łącznej nie stanowi zasadniczej zmiany treści

hipoteki już istniejącej, ale jej przekształcenie prawne, polegające na prawnym

przystosowaniu

zabezpieczenia

do

nowej

sytuacji,

jaka

wytworzyła

się

w konsekwencji podziału nieruchomości obciążonej (por. też uzasadnienie uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1994 r., III CZP 85/94, OSNC 1995, z. 1, poz. 3).

Z przedstawionych względów nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 76

ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. Oznaczało to konieczność oddalenia skargi

kasacyjnej wnioskodawczyni jako nieuzasadnionej (art. 39814 k.p.c.).