V CSK 65/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 65/10

POSTANOWIENIE

Dnia 15 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku K. Z.

przy uczestnictwie R. Ś., B. Z., Z. Z. i J. Z.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 października 2010

r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w C. z dnia 15

grudnia 2009 r., sygn. akt VI Ca (…),

oddala skargę kasacyjną i orzeka, że wnioskodawca i uczestnik postępowania R.

Ś. ponoszą koszty postępowania kasacyjnego związane ze swym udziałem

w sprawie.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia, uznając, że

wnioskodawca był samoistnym posiadaczem w złej wierze działek objętych wnioskiem

od daty zawarcia nieformalnej umowy z C. Ś. w dniu 8 maja 1992 r. Wobec powyższego

Sąd ten uznał, że nie upłynął termin trzydziestoletniego samoistnego posiadania

przedmiotowych nieruchomości przez wnioskodawcę, określony w art. 172 k.c. W

ocenie tego Sądu nie zaszły też przesłanki do zaliczenia wnioskodawcy okresu

posiadania jego ojca, bowiem Z. Z. nie był samoistnym posiadaczem nieruchomości

opisanych we wniosku. Sąd Rejonowy stwierdził, że nawet gdyby przyjąć za wiarygodne

zeznania, iż wnioskodawca postawił budynek gospodarczy i garaż w latach 1989-1992,

to okoliczność ta nie ma wpływu na początek biegu samoistnego posiadania

wnioskodawcy w świetle jego zeznań złożonych w sprawie IV K (…) i I C (…).

Apelację wnioskodawcy ocenioną jako niezasadną oddalił Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 15 grudnia 2009 r., aprobując i uznając za prawidłowe ustalenia

okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, dokonane w wyniku

niezakwestionowanej oceny dowodów.

Sąd drugiej instancji podzielił również ocenę prawną dokonaną przez Sąd

pierwszej instancji oraz jego argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia, uznając ją za wyczerpującą.

W ocenie Sądu odwoławczego, zasadnie Sąd I instancji przypisał istotne

znaczenie pisemnej umowie kupna – sprzedaży nieruchomości z dnia 8 maja 1992 r.,

ponieważ oznacza ona, że wcześniej taka nieformalna umowa sprzedaży przedmiotowej

nieruchomości nie została zawarta. Sąd ten uznał, że nie byłoby bowiem potrzeby ani

sensu powtórne jej nabywanie z takim samym skutkiem, a wiec nieformalnie. Powołane

w apelacji orzecznictwo Sądu Najwyższego, a zwłaszcza postanowienie SN z dnia 28

kwietnia 1999 r., ocenił Sąd odwoławczy jako zapadłe na tle innego stanu faktycznego.

Za próbę formalnego uregulowania przez wnioskodawcę swojego stanu posiadania

nieruchomości nie uznał Sąd Okręgowy umowy z dnia 8 maja 1992 r. z uwagi na jej

nieformalny charakter.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy, zaskarżająca w całości orzeczenie Sądu

drugiej instancji, oparta została wyłącznie na zarzutach mieszczących się w ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej. Skarżący zarzucił naruszenie art. 172 § 2 k.c. przez jego

błędną wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że wniosek samoistnego posiadacza

nieruchomości do jej właściciela o zawarcie umowy sprzedaży, a następnie zawarcie

nieformalnej umowy sprzedaży przesądza o braku samoistności posiadania i woli

posiadania jak właściciel przez samoistnego posiadacza, co w konsekwencji wyklucza

spełnienie przez samoistnego posiadacza tych przesłanek zasiedzenia.

Zarzut naruszenia art. 336 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skarżący

uzasadnił wadliwym uznaniem Sądu, że wykonywanie przez wnioskodawcę i jego ojca

samoistnie czynności właścicielskich i korzystanie przez nich z całej nieruchomości nie

może być uznane za posiadanie samoistne prowadzące do zasiedzenia, jeżeli w trakcie

posiadania zwrócił się on o zawarcie nieformalnej umowy sprzedaży tej nieruchomości,

a następnie umowę tę zawarł.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie wnosząc o zmianę

zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie wniosku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnioskodawca akcentuje stwierdzenie, że

zawarcie nieformalnej umowy sprzedaży nieruchomości w 1992 r. nie pozbawiało jego

posiadania przymiotu samoistnego posiadania. Skarżący zarzuca Sądowi II instancji, że

nie rozgranicza świadomości wnioskodawcy co do faktu, że nie jest on właścicielem

nieruchomości od kwestii samoistnego posiadania przez tegoż wnioskodawcę.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania R. Ś. wniósł m.in. o

oddalenie „kasacji” i o zasądzenie od wnioskodawców na jego rzecz kosztów

zastępstwa adwokackiego przed Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna.

Oceny zarzutów naruszenia obu przepisów prawa materialnego należało dokonać

z uwzględnieniem stanu faktycznego, który był podstawą orzekania dla Sądu drugiej

instancji. Podstawą tą były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne

ustalone przez Sąd pierwszej instancji, które to ustalenia Sąd drugiej instancji ocenił

jako prawidłowe i w pełni zaaprobował, podzielając zarazem ocenę dowodów, będących

podstawą dokonania tych akceptowanych ustaleń. Zakres tych ustaleń obejmuje m.in.

to, że wnioskodawca był samoistnym posiadaczem w złej wierze działek objętych

wnioskiem od daty zawarcia nieformalnej umowy w dniu 8 maja 1992 r., a zatem trafnie

Sąd uznał, że nie upłynął jeszcze termin 30-letniego samoistnego posiadania tych

nieruchomości przez wnioskodawcę, określony w art. 172 k.c. Nadto elementem ustaleń

będących podstawą orzekania jest to, że ojciec wnioskodawcy Z. Z. nie był wcześniej

samoistnym posiadaczem nieruchomości będących przedmiotem wniosku, a zatem nie

zachodziły przesłanki do zaliczenia wnioskodawcy okresu posiadania jego ojca.

Wbrew stanowisku skarżącego, zarzucającego Sądowi odwoławczemu błędną

wykładnię art. 172 § 2 k.c., Sąd ten nigdzie nie wyraził przypisywanego mu poglądu, iż

zwrócenie się przez samoistnego posiadacza do właściciela nieruchomości z wnioskiem

o zawarcie umowy sprzedaży, a następnie zawarcie nieformalnej umowy sprzedaży tej

nieruchomości przesądza o braku samoistności posiadania i woli posiadania „jak

właściciel”. Gdyby doszło do wyrażenia przez Sąd takiego poglądu to byłby on

oczywiście nietrafny, ale w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie ma żadnych

podstaw do przyjęcia aby Sąd odwoławczy dokonał kwestionowanej w skardze

kasacyjnej

interpretacji.

Ponadto,

uzasadnienie

tego

zarzutu

–

nawet

przy

hipotetycznym tylko założeniu jego prawdziwości – nie przesądzałoby jeszcze o błędnej

wykładni art. 172 § 2 k.c., który to przepis określa wyłącznie długość terminu

niezbędnego do nabycia nieruchomości przez zasiedzenie w wyniku uzyskania

posiadania w złej wierze.

Uzasadnienie skargi kasacyjnej dowodzi więc podjęcia próby zakwestionowania

przyjętych przez Sądy ustaleń faktycznych i wykreowania odmiennych, pożądanych

przez wnioskodawcę, ustaleń, ale taki sposób uzasadniania zarzutu naruszenia przepisu

prawa materialnego przez jego błędną wykładnię nie może odnieść zamierzonego przez

skarżącego skutku.

Również zarzut naruszenia art. 336 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie

okazał się nietrafny. Zarzut nieprawidłowego dokonania aktu subsumcji nie może

skutecznie opierać się na próbie zakwestionowania ustaleń faktycznych, a tak właśnie

czyni skarżący podważając ustalenie przez Sądy początkowego okresu swego

samoistnego posiadania. Przepis art. 336 k.c. określa kto jest posiadaczem, wskazując

przesłanki i wyodrębniając istotę posiadania samoistnego i zależnego. Sąd odwoławczy

zaaprobował fakt, że wnioskodawca był samoistnym posiadaczem nieruchomości w złej

wierze, tyle tylko, że przez zbyt krótki okres w stosunku do wymaganego przez

ustawodawcę dla stwierdzenia nabycia jej własności przez zasiedzenie. Zastosowanie

więc art. 336 k.c. było właściwe wobec przyjętej kwalifikacji charakteru posiadania

nieruchomości przez wnioskodawcę jako posiadania samoistnego. Natomiast próba

skarżącego wykreowania nowego ustalenia co do innego momentu początkowego

posiadania nieruchomości w takim charakterze w stosunku do ustalenia przyjętego

przez Sąd i będącego podstawą orzekania nie uzasadnia zarzutu niewłaściwego

zastosowania art. 336 k.c.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1

k.p.c.