V CSK 634/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 634/18 POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa J. S.‎przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuratorowi Okręgowemu w K.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 czerwca 2019 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt I ACa […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2) odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania na rzecz pozwanego;

3) przyznaje adwokatowi R. P. od Skarbu Państwa-Sądu Apelacyjnego w […] kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) zł, powiększoną o podatek od towarów i usług we właściwej stawce, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wtedy może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które przedstawił jako pytania:

„1) czy brak działania przedstawicieli strony pozwanej zmierzającej do przedawnienia roszczenia, wyklucza zastosowanie art. 5 k.c. w przypadku powoływania się przez pozwanego na zarzut przedawnienia w kontekście nadużycia prawa podmiotowego? 2) czy podniesienie zarzutu przedawnienia przez gwaranta odszkodowania, jakim jest Skarb Państwa nie stanowi samo w sobie nadużycia prawa podmiotowego w przypadku, gdy dochodzenie roszczenia uniemożliwiało prowadzenie przeciwko uprawnionemu postępowania karnego? 3) czy w sytuacji, gdy powód pozostawał oskarżony w procesie o zabójstwo, od którego to zarzutu został uniewinniony po ponad 8 latach od zdarzenia wywołującego szkodę można uznać, że zachodzi okoliczność uzasadniająca przyjęcie, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na fakt, że powód nie mógł dochodzić swojego roszczenia do czasu prawomocnego uniewinnienia, a następnie prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 552 i nast. k.p.k.?”Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Konieczne jest wyjaśnienie, jakie zagadnienie prawne występuje w sprawie i dlaczego jest ono istotne albo określenie, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności występujących w orzecznictwie sądów.W niniejszej sprawie powód sformułował pytania, do uzyskania odpowiedzi na które miałoby prowadzić rozpoznanie skargi kasacyjnej.

Nie mają one jednak charakteru ogólnego, lecz kazuistyczny, odnoszący się do sposobu zastosowania sformułowanej w art. 5 k.c. klauzuli generalnej nadużycia prawa podmiotowego do okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie. W wyrokach z 29 listopada 2017 r., II CSK 86/17 (nie publ.) i z 28 października 2015 r., II CSK 841/14 (nie publ.), Sąd Najwyższy - w nawiązaniu do ustalonej linii orzeczniczej - wyjaśnił, że zasady współżycia społecznego to pojęcie niedookreślone, nieostre, a powoływanie się na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego powinno wiązać się z wykazaniem, o jakie zasady współżycia społecznego w konkretnym wypadku chodzi, oraz na czym polega sprzeczność danego działania z tymi zasadami.

Taki charakter klauzul generalnych zawartych w art. 5 k.c. nakazuje ostrożne korzystanie z instytucji nadużycia prawa podmiotowego, jako podstawy oddalenia powództwa, a przede wszystkim wymaga wszechstronnego rozważenia okoliczności, aby w ten sposób nie doprowadzić do podważenia pewności obrotu prawnego. Zasadą bowiem jest, że ten kto korzysta ze swego prawa postępuje zgodnie z jego społeczno - gospodarczym przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego. Klauzula generalna ujęta w art. 5 k.c. ma na celu zapobieganie stosowaniu prawa w sposób schematyczny, prowadzący do skutków niemoralnych lub rozmijających się z celem, dla zrealizowania którego dane prawo zostało ustanowione.

Powołany przepis ma wprawdzie charakter wyjątkowy, niemniej przewidziana w nim możliwość odmowy udzielenia ochrony prawnej musi być uzasadniona istnieniem okoliczności rażących i nieakceptowanych w świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości.W świetle art. 117 k.c. za zasadę trzeba uznać przedawnialność roszczeń pieniężnych. Przedawnienie takich roszczeń z upływem określonego w ustawie czasu, pełni funkcję stabilizującą i porządkującą stosunki społeczne. W wyroku z 20 kwietnia 2017 r., II CSK 491/16 (nie publ.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że uznanie zarzutu przedawnienia roszczeń za nadużycie prawa podmiotowego może nastąpić tylko w wyjątkowych sytuacjach, a ocena tego, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa wymaga uwzględnienia okoliczności konkretnego wypadku, mając na uwadze w szczególności charakter roszczenia, sytuację stron, przyczyny opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czasu jego trwania.

Sądy orzekające w niniejszej sprawie oceniły podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia powoda w świetle kryteriów, o jakich mowa w powołanym wyroku. Sądy rozważyły też, czy na bieg terminu do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego pozostającego w związku ze stosowaniem wobec powoda środków zapobiegawczych, którego przesłanki ustabilizowały się w maju 2001 r. mogło wpłynąć przedłużające się postępowanie karne w sprawie, w której powód został oskarżony o popełnienie poważnego przestępstwa.Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. oraz - co do kosztów postępowania - art. 108 § 2 i art. 102 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu.

O wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi reprezentującemu powoda z urzędu w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy orzekł stosownie do § 2, § 8 pkt 7 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 1714),awjw