V CSK 62/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 62/07

POSTANOWIENIE

Dnia 24 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Syndyka masy upadłości K.S. prowadzącego działalność

gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowo-Usługowe "S."

przy uczestnictwie K.S. w związku z prowadzoną przez niego osobiście

działalnością gospodarczą pod nazwą Przedsiebiorstwo Wielobranżowo-Usługowe

"S."

o zakaz prowadzenia działalności gospodarczej ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 maja 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego

w W.z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację

uczestnika postępowania K.S. od postanowienia z dnia 25 maja 2006 r., którym

Sąd Rejonowy w W. pozbawił K.S. na okres pięciu lat prawa prowadzenia

działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady

nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie

państwowym, spółdzielczym, fundacji lub stowarzyszeniu.

Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że K.S. prowadził od dnia 15 lutego 1989

r. działalność gospodarczą pod nazwą „S.” Przedsiębiorstwo WielobranżowoUsługowe, wpisaną do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez

Prezydenta Miasta W. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2002 r. Sąd Rejonowy w

W. ogłosił – na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – upadłość K.S.

prowadzącego wymienioną wyżej działalność gospodarczą.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na wniosek syndyka masy

upadłości złożony dnia 30 stycznia 2006 r. Sądy obu instancji zgodnie uznały, że

podstawę orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez K.S.

stanowiło zawinione przez przedsiębiorcę nie złożenie w terminie dwóch tygodni

od dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości wniosku o ogłoszenie

upadłości (art. 373 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.; dalej: Pr.u.n.). Według ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia dłużnik stał się bowiem

niewypłacalny już „co najmniej w sierpniu 2000 r.”.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu apelującego, że postępowanie przed

sądem pierwszej instancji jest dotknięte nieważnością, ponieważ wniosek

o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej został rozpoznany

przez sąd w składzie jednego sędziego. Powołując się na art. 540 Pr.u.n., uznał, że

wniosek syndyka – ze względu na datę jego złożenia (30 stycznia 2006 r.) –

podlegał zgodnie z art. 150 ust. 1 Pr.u.n. rozpoznaniu przez sąd upadłościowy

w

składzie

jednego

sędziego.

Przepisy

rozporządzenia

Prezydenta

Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U

z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm., dalej: Pr. upadł.), przewidujące rozpoznanie

wniosków o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez sąd

w składzie

postępowań

trzech

sędziów,

wszczętych

znajdują

przed

natomiast

wejściem

zastosowanie

w życie

Prawa

jedynie

do

upadłościowego

i naprawczego (1 październik 2003 r.).

W skardze kasacyjnej, opartej na pierwszej podstawie, pełnomocnik

uczestnika postępowania, zarzucając naruszenie art. 373 § 1 p.u.n. przez błędną

jego wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie, wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga podniesiona w uzasadnieniu

skargi kasacyjnej kwestia nieważności postępowania, ponieważ stwierdzenie

nieważności postępowania powoduje najdalej idące konsekwencje procesowe (art.

386 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.). Wprawdzie skarżący, podnosząc tę kwestie,

nie oparł skargi kasacyjnej także na drugiej podstawie z art. 398 3 § 1 k.p.c.,

jednakże przewidziane w art. 39813 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. związanie granicami

podstaw kasacyjnych nie stanowi przeszkody do jej rozważenia. Sąd Najwyższy

w granicach zaskarżenia bierze bowiem nieważność postępowania pod rozwagę

z urzędu (art. 39813 § 1 zdanie drugie k.p.c.).

Podnoszona przez skarżącego nieważność postępowania dotyczy przede

wszystkim postępowania przed Sądem pierwszej instancji i polega – jego zdaniem

–na rozpoznaniu sprawy przez ten sąd w składzie jednego sędziego, zamiast

trzech sędziów zawodowych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wzięcie przez Sąd

kasacyjny z urzędu pod rozwagę nieważności postępowania dotyczy tylko

postępowania przed sądem drugiej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, nr 5, poz. 81). Skarga kasacyjna

jest bowiem środkiem zaskarżenia od orzeczeń sądu drugiej instancji (art. 398 1 § 1

k.p.c.). Oznacza to, że dokonywana przez Sąd Najwyższy kontrola kasacyjna

obejmuje stosowanie prawa – procesowego i materialnego – przez sąd drugiej

instancji, jeśli zaś chodzi o naruszenia prawa popełnione przez sąd pierwszej

instancji, to mogą one być podnoszone w apelacji (por. też orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 17 września 1946 r., C. III. 719/45, OSN 1948, nr 2, poz. 34).

Tej zasady nie zmienia fakt, że niektóre uchybienia, a mianowicie te, które w myśl

art. 379 k.p.c. powodują nieważność postępowania, są brane pod rozwagę

z urzędu. Również bowiem w tym wypadku kontroli podlegają – odpowiednio –

w postępowaniu kasacyjnym postępowanie przed sądem drugiej instancji,

a w postępowaniu apelacyjnym – postępowanie przed sądem pierwszej instancji

(art. 386 § 2 i art. 39813 § 1 k.p.c.).

Rozpoznając skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy nie jest zatem uprawniony

do badania – w ramach bezpośredniej kontroli – nieważności postępowania przed

sądem pierwszej instancji. Takie badanie – mające jednak charakter kontroli

pośredniej – byłoby natomiast możliwe w sytuacji, w której skarżący w ramach

drugiej postawy z art. 3983 § 1 k.p.c. zarzuciłby sądowi drugiej instancji naruszenie

art. 386 § 2 k.p.c. przez nie uwzględnienie nieważności postępowania przed sądem

pierwszej instancji.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi jednak taka sytuacja, ponieważ

skarga kasacyjna, oparta wyłącznie na pierwszej podstawie z art. 398 3 § 1 k.p.c.,

nie zawiera zarzutu naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 386 § 2 k.p.c. Kwestia

nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym uchyla się zatem spod

kontroli kasacyjnej.

Wskazana

przez

skarżącego

przyczyna

nieważności

postępowania,

polegająca na rozpoznaniu sprawy przez sąd w niewłaściwym składzie, nie dotyczy

natomiast postępowania przed sądem drugiej instancji. Apelację Sąd odwoławczy

rozpoznał bowiem w składzie trzech sędziów. Nie ma również podstaw do

stwierdzenia nieważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym na skutek

pozbawienia

powoda

możności

obrany

swych

praw.

Skarżący

działał

w postępowaniu przed Sądem odwoławczym z profesjonalnym pełnomocnikiem

procesowym i nie doszło do sytuacji, w której na skutek wadliwości procesowych

sądu lub strony przeciwnej, będących rezultatem naruszenia konkretnych

przepisów kodeksu postępowania cywilnego, zostałby rzeczywiście pozbawiony

możliwości obrany swych praw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

6 marca 1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. 1999, nr 5, poz. 41).

Naruszenie art. 373 § 1 Pr.u.n. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie polega – zdaniem skarżącego – na tym, że Sąd Rejonowy rozpoznał

sprawę w składzie jednego sędziego, zamiast trzech sędziów, a Sąd Okręgowy nie

uchylił postanowienia z tego powodu i nie przekazał sprawy do ponownego

rozpoznania.

Przepis art. 373 ust. 1 Pr.u.n. (przytoczenie przez skarżącego § 1 należało

uznać za omyłkę) reguluje trzy kwestie, a mianowicie: kto ma być pozbawiony praw

wymienionych w tym przepisie, podstawy pozbawienia tych praw, oparte na winie

osoby, która ma być ich pozbawiona, oraz zakres przedmiotowy i czasowy

pozbawienia tych praw. Przytoczony przepis nie reguluje natomiast kwestii składu

sądu orzekającego o pozbawieniu praw wymienionych w art. 373 ust. 1 Pr.u.n.

Podstawę prawną ustalenia składu sądu w sprawach, o których mowa w art. 373

Pr.u.n. stanowi bowiem – jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 lutego

2005 r., III CZP 87/04 (OSNC 2006, nr 2, poz. 19) – art. 509 k.p.c. w związku z art.

376 ust. 1 zdanie drugie Pr.u.n. Przepis art. 373 ust. 1 Pr.u.n. nie zawiera także

normy prawnej, z której wynikałaby kompetencja sądu drugiej instancji do uchylenia

wydanego w sprawach uregulowanych w tym przepisie wadliwego orzeczenia. Tę

kwestię reguluje bowiem art. 386 § 2 i § 4 k.p.c. Również art. 17 2 § 1 Pr. upadł. nie

normował kwestii składu sądu orzekającego w przedmiocie pozbawienia praw

wskazanych w tym przepisie. Podstawę ustalenia składu sądu w tych sprawach

stanowił bowiem art. 67 § 3 Pr. upadł. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia

8 maja 2001 r., III CZP 15/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 1).

Z powyższego

wynika, że zarzut skarżącego, iż zakwestionowane

postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 373 ust. 1 Pr.u.n. jest

nieuzasadniony, ponieważ – w sposób wskazany w uzasadnieniu podstawy skargi

kasacyjnej – nie mogło dojść do naruszenia tego przepisu. Skarga kasacyjna nie

ma zatem usprawiedliwionej podstawy.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39814 k.p.c.).