V CSK 573/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 573/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa A. Sp. z o.o. w W. przeciwko Powszechnemu Zakładowi

Ubezpieczeń S.A. w Warszawie

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 29 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 września 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 7 września 2011 r. oddalił w zasadniczym

zakresie apelację pozwanego Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. w

Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w W., którym zasądzono od pozwanego

na rzecz powodowej A. sp. z o.o. kwotę 491673,69 zł z odsetkami tytułem szkody

powstałej na zabudowanej nieruchomości (kompleks pałacowy) objętej umową

ubezpieczenia od ognia, zawartą przez strony w dniu 20 czerwca 2007 r. U podłoża

tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że wysokość szkody wynikająca z kosztorysu nie

podlegała pomniejszeniu o stopień zużycia technicznego, gdyż został już

uwzględniony przy obliczeniu wartości rzeczywistej pałacu na potrzeby ustalenia

sumy ubezpieczeniowej. Przewidziane zaś w § 13 ust. 1 pkt 2 ogólnych warunków

ubezpieczenia mienia od ognia i innych żywiołów (dalej: „o.w.u.”) pojęcie „zużycie

techniczne” odnosi się jedynie do okresu obowiązywania umowy.

Skarga kasacyjna pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na

podstawie pierwszej z art. 3983 k.p.c.- zawiera zarzut naruszenia art. 65, 805, 8241

k.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku i oddalenia powództwa, bądź przekazania

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest spornym, że strony łączyła umowa ubezpieczenia od ognia i innych

żywiołów budynku pałacu (z wyłączeniem lokalu kawiarni) w wartości rzeczywistej

określonej w § 2 pkt 24 w zw. z § 2 ust. 23 o.w.u. Istota skargi kasacyjnej

sprowadza się do zarzutu, że Sąd Apelacyjny nieprawidłowo wyłożył użyte w § 13

ust. 1 pkt 2 o.w.u. pojęcie „zużycie techniczne”, uznając, iż jest to zużycie budynku

zaistniałe

jedynie

w

okresie

pomiędzy

początkiem

udzielenia

ochrony

ubezpieczeniowej, a zajściem wypadku ubezpieczeniowego. W konsekwencji

wyraził błędny pogląd, że stopień zużycia technicznego budynku (z wyłączeniem

lokalu

kawiarni),

wynoszący

70%,

uwzględniony

przy

określeniu

sumy

ubezpieczenia, nie podlegał zastosowaniu ponownie przy ustaleniu wysokości

szkody i odszkodowania.

Rację ma skarżący, że Sąd Apelacyjny w sposób nieuprawniony założył

istnienie związku pomiędzy postanowieniem § 8 ust. 2 pkt 2 o.w.u. (ustalanie sumy

ubezpieczenia) i postanowieniem § 13 ust. 1 pkt 2 o.w.u. (ustalenie wysokości

szkody), z którego wyprowadził powyższy pogląd. W istocie założył, że określona

w umowie suma ubezpieczenia jest nowego rodzaju zryczałtowanym określeniem

wysokości odszkodowania. Jest zaś zupełnie oczywistym, że to założenie jest

błędne. Strony umowy ubezpieczenia nie umawiają się bowiem o wypłatę sumy

ubezpieczenia, lecz o zapłatę odszkodowania w wysokości odpowiadającej

wysokości powstałej szkody. Natomiast ustalona w umowie suma ubezpieczenia

stanowi tylko górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, a to zgodnie

z art. 824 § 1 k.c.

Zauważyć

postanowień

trzeba,

ogólnych

że

wykładnia

warunków

Sądu

ubezpieczenia

Apelacyjnego

powyższych

prowadzi

istocie

w

do

wyeliminowania z postanowienia § 13 ust. 1 pkt 2 o.w.u. konieczności

uwzględnienie zużycia technicznego ubezpieczonego mienia. W konsekwencji

w razie zajścia wypadku ubezpieczeniowego, którego rezultatem byłoby częściowe

zniszczenie budynku, o znacznym już stopniu zużycia, wypłacone byłoby

odszkodowanie w takiej wysokości, która pozwoli na jego odbudowanie, ale

w stanie nowym.

To oznaczałoby, że odszkodowanie ubezpieczeniowe byłoby

wyższe od szkody poniesionej przez poszkodowanego, a więc sprzeczne z zasadą

przewidzianą w art. 4241 § 1 k.c. stanowiącą, iż odszkodowanie ubezpieczeniowe

nie może wynosić więcej aniżeli szkoda wyrządzona w ubezpieczonym mieniu,

w następstwie wypadku przewidzianego w umowie ubezpieczenia.

Niewątpliwie, wobec względnie obowiązującego charakteru art. 8241 § 1 k.c.

strony stosunku ubezpieczenia mogą wyłączyć ustawowe ograniczenia wysokości

odszkodowania i wprowadzić do umowy ubezpieczenia mienia warunki mające

na celu pokrycie strat związanych z powstaniem przewidzianego w umowie

wypadku

ubezpieczeniowego.

Wówczas

ubezpieczony

może

otrzymać

od ubezpieczyciela kwotę umożliwiającą np. odbudowę zniszczonego obiektu

(tzw. ubezpieczenie w wartości nowej, wartości odbudowy). Koszty takiej odbudowy

są oczywiście wyższe od wartości ubezpieczonego mienia. Podobnie jak wartość

nowego budynku jest wyższa od wartości zużytego technicznie budynku.

Wartość

odtworzeniowa odpowiada bowiem aktualnemu kosztowi nabycia

(wytworzenia)

przedmiotu

o

takich

samych

parametrach,

jak

przedmiot

ubezpieczony, bez uwzględniania stopnia faktycznego zużycia. Wypłacona przez

ubezpieczyciela kwota jest ściśle związana z określonym w umowie zdarzeniem

i służy przywróceniu stanu powstałego na skutek wypadku ubezpieczeniowego do

stanu poprzedniego (restitutio in integrum).

Według

ogólnych

warunków

ubezpieczenia

wiążących

strony

tzw.

ubezpieczeniu w wartości nowej podlegało mienie o zużyciu technicznym na dzień

zawarcia umowy nie przekraczającym 50%. W § 13 ust. 1 pkt 1a o.w.u. przyjęto

bowiem jako wysokość szkody dla budynków i budowli – wartość kosztów

odbudowy

lub

remontu

potwierdzonych

kosztorysem

przedłożonym

przez

poszkodowanego, określonych zgodnie z zasadami kalkulacji i ustalania cen robót

budowlanych stosowanych w budownictwie – przy uwzględnieniu dotychczasowych

wymiarów, konstrukcji, materiałów i wyposażenia budynków. Wobec tego,

że zużycie techniczne budynku pałacu (z wyłączeniem kawiarni) przekraczało 50%

i wynosiło 70%, nie podlegał on ubezpieczeniu na tych zasadach. Podlegał on

ubezpieczeniu w wartości rzeczywistej (także księgowej netto). Przy tym

ubezpieczeniu

jako

wysokość

szkody

przyjęto

wartość

kosztów

powyżej

określonych, z uwzględnieniem stopnia technicznego zużycia do dnia szkody

zniszczonego lub uszkodzonego mienia (§ 13 ust. 1 pkt 2).

Skoro Sąd Apelacyjny rozstrzygając w sprawie wyszedł z odmiennych

założeń zaskarżony wyrok nie mógł się ostać.

Co się zaś tyczy ustalenia wysokości odszkodowania jeżeli odbudowa,

remont, naprawa lub wymiana jest wykonywana we własnym zakresie przez

ubezpieczającego, to według jednoznacznie brzmiącego § 14 ust. 5 pkt 3 o.w.u.

odszkodowanie ustala się w kwocie odpowiadającej wysokości szkody (ustalonej

zgodnie z § 14 ust. 5 pkt 1), z tym, że ubezpieczyciel zwraca udokumentowany

koszt materiałów i płac oraz uzasadnioną kwotę na pokrycie kosztów ogólnych.

Koszt ten nie powinien być wyższy od średniego kosztu, jaki byłby poniesiony

w przypadku odbudowy, remontu, naprawy lub wymiany dokonywanej przez firmę

zewnętrzną.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.

jw