V CSK 56/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 56/15 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 października 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Anna Kozłowska‎SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z powództwa K. H.‎przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w W.‎o zapłatę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 października 2015 r.,‎skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego ‎z dnia 24 lipca 2014 r., oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Pozwana zarzuciła w apelacji, że Sąd I instancji uwzględnił roszczenie powoda w wysokości przewyższającej zakres zaskarżenia wskazany we wniesionej uprzednio przez powoda skardze kasacyjnej, a więc że orzekł w zakresie, w którym roszczenie zostało już prawomocnie oddalone orzeczeniami poprzedzającymi wniesienie skargi kasacyjnej.Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony pozwanej wyrokiem z dnia 24 lipca 2014 r., uznając, że ograniczenie wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej do kwoty odszkodowania 108.000 zł ponad prawomocnie zasądzoną kwotę 283.797,58 zł nie stanowiło częściowego cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia.Wobec powyższego Sąd odwoławczy uznał, że orzeczenia Sądu Najwyższego i Sądu Apelacyjnego, uchylające wyrok Sądu Okręgowego w części oddalającej powództwo, uprawniały ponownie rozpoznający sprawę Sąd I instancji do orzekania w granicach różnicy między żądaniem pozwu (596.085 zł) a kwotą prawomocnie zasądzoną (283.797,58 zł), gdy w granicach tej różnicy mieści się zasądzona kwota 259.668,52 zł.W tej sytuacji Sąd odwoławczy ocenił jako niezasadny zarzut obrazy art. 321 k.p.c., uznając, że podobnie rzecz ma się z zarzutem nieważności postępowania z art. 379 pkt 3 k.p.c., gdy w stanie faktycznym sprawy nie mieści się hipoteza przedmiotowej regulacji.Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok w całości zarzucając naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 3 k.p.c. i art. 386 § 2 i 3 k.p.c. uzasadniono pominięciem przez Sąd odwoławczy nieważności postępowania przed Sądem I instancji polegającej na uwzględnieniu roszczenia powoda w zakresie, w którym sprawa została już prawomocnie osądzona przez oddalenie w tym zakresie powództwa.Naruszenie art. 39813 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c. uzasadniła strona skarżąca błędnym uznaniem, że Sąd Najwyższy może rozpoznać skargę kasacyjną ponad zakres zaskarżenia i w przypadku ograniczenia przez powoda zakresu zaskarżenia uchylić wyrok Sądu drugiej instancji w niezaskarżonej części.Z kolei zarzut naruszenia art. 363 § 3 k.p.c. i art. 366 k.p.c. uzasadniono błędnym uznaniem, że wyrok Sądu w niezaskarżonej części nie uprawomacnia się oraz nie korzysta w tym zakresie w powagi rzeczy osądzonej.Pozwana wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu I instancji w części pkt 1 ponad kwotę 108.000 zł i umorzenie postępowania w zaskarżonej części na podstawie art. 39819 k.p.c.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Z mocy art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania apelacyjnego.Skarga kasacyjna strony pozwanej oparta została na trzech zarzutach mieszczących się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, co oznacza, że dla jej uwzględnienia niezbędnym byłoby przesądzenie zarówno o naruszeniu wskazanych w skardze przepisów postępowania, jak i uznaniu przez Sąd Najwyższy, że którekolwiek z zarzucanych w skardze kasacyjnej uchybień procesowych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. uzasadniony pominięciem przez Sąd odwoławczy nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, spowodowanej wydaniem orzeczenia w zakresie prawomocnie już osądzonym, nie może być uznany za trafny.

Przepis art. 378 § 1 k.p.c. zostaje naruszony wówczas, gdy Sąd odwoławczy nie weźmie z urzędu pod uwagę nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego, a nie wówczas, gdy Sąd ten weźmie tę przesłankę pod uwagę i dokona jej oceny, ale uczyni to w sposób merytorycznie nieaprobowany przez stronę skarżącą. Ta ostatnia sytuacja nastąpiła właśnie w niniejszej sprawie. Sąd Apelacyjny najpierw uznał za niezasadny zarzut obrazy art. 321 k.p.c., a następnie stwierdził, że podobnie rzecz się ma z zarzutem nieważności postępowania z art. 379 pkt 3 k.p.c., gdyż w stanie faktycznym sprawy nie mieści się hipoteza przedmiotowej regulacji (s. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).Sąd drugiej instancji wziął więc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania przed Sądem I instancji, co przesądza o bezzasadności zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Okoliczność, że swoją ocenę w tym zakresie Sąd Apelacyjny uzasadnił nader zwięźle mogłaby ewentualnie stanowić podstawę do sformułowania zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., ale strona skarżąca nie podniosła tego zarzutu w skardze kasacyjnej, a kognicja Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym ograniczona jest do ram zakreślonych w art. 39813 § 1 k.p.c.Nie okazał się również trafny zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 39813 § 1 k.p.c. przez błędne uznanie, że Sąd Najwyższy może rozpoznać skargę kasacyjną ponad zakres zaskarżenia i uchylić wyrok Sądu drugiej instancji w niezaskarżonej części.Po pierwsze, art. 39813 § 1 k.p.c. jest źródłem obowiązków procesowych Sądu Najwyższego i ten ostatni mógłby ewentualnie dopuścić się jego naruszenia.

Po wtóre, sformułowany w skardze kasacyjnej pod adresem Sądu Apelacyjnego zarzut dokonania w istocie błędnej wykładni tego przepisu nie może być uznany za trafny, ponieważ w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest przypisywanego Sądowi odwoławczemu uznania, że Sąd Najwyższy może rozpoznać skargę kasacyjną ponad zakres zaskarżenia i uchylić wyrok Sądu drugiej instancji w niezaskarżonej części. Takiej wykładni art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie dokonał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i to także przy dokonywaniu oceny zarzutu wyrokowania przez Sąd I instancji w zakresie wykraczającym poza granice żądania (s. 8-9 uzasadnienia).Również zarzuty naruszenia art. 363 § 3 k.p.c. i art. 366 k.p.c. nie zasługiwały na uwzględnienie, ponieważ Sąd Apelacyjny nie dokonał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przypisywanej mu interpretacji, że wyrok Sądu w niezaskarżonej części nie uprawomacnia się i nie korzysta w tym zakresie z powagi rzeczy osądzonej.

Jeśli jednak w ocenie strony skarżącej takie są skutki prawne zaskarżonego wyroku, to zwięzła w tym zakresie ocena prawna zawarta w jego uzasadnieniu, co do braku w stanie faktycznym sprawy elementów hipotezy normy art. 379 pkt 3 k.p.c., wymagała zakwestionowania w skardze kasacyjnej adekwatnym zarzutem procesowym odnośnie do braku spełnienia ustawowych wymogów uzasadnienia orzeczenia. Takiego zarzutu strona skarżąca jednak nie sformułowała, a Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach określonych w art. 39813 § 1 k.p.c.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c. eb