V CSK 54/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 54/06

POSTANOWIENIE

Dnia 12 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

przy uczestnictwie M. J.

o pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 12 maja 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia

Sądu Okręgowego w G.

z dnia 4 listopada 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 20 czerwca 2005 r. oddalił

wniosek o pozbawienie pozwanego prawa prowadzenia działalności gospodarczej,

o którym mowa w art. 373 prawa upadłościowego i naprawczego (p.u.n.).

Sąd ustalił, że M. J. prowadził działalność gospodarczą na własny rachunek

od 1987 r. Polegała ona na świadczeniu usług z zakresu mechaniki precyzyjnej,

głównie na rzecz górnictwa i służby zdrowia. W 1997 r. pozwany – na skutek

zawarcia układu z wierzycielami przez jednego z jego największych kooperantów –

utracił płynność finansowa. Przyczyniła się do tego także zła sytuacja finansowa

górnictwa i służby zdrowia.

Od stycznia 1999 r. pozwany nie płacił składek na Fundusz Ubezpieczeń

Społecznych. Zaległość z tego tytułu, ustalona na dzień 1 lutego 2005 r., wynosiła

50 847,77 zł (bez odsetek). M. J. nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości,

ponieważ uważał, że utrata płynności finansowej miała charakter przejściowy. W

grudniu 2004 r. komornik przeprowadził egzekucję z ruchomości i dłużnik utracił –

na skutek ich sprzedaży – zdolność do prowadzenia działalności gospodarczej.

Niewypłacalność pozwanego, uzasadniająca ogłoszenie upadłości, istniała już w

grudniu 1997 r.

Sąd nie podzielił zarzutu powoda, że niewypłacalność pozwanego jest

następstwem jego celowego działania lub rażącego niedbalstwa. Nie wchodzi

zatem w grę możliwość orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

na podstawie art. 374 p.u.n.

Nie zachodzi także – zdaniem Sądu – możliwość pozbawienia pozwanego

prawa prowadzenia działalności gospodarczej na podstawie art. 373 ust. 1 pkt 1

p.u.n., ponieważ do chwili złożenia wniosku przez powoda o orzeczenie tego

zakazu upłynął roczny termin przewidziany w art. 377 p.u.n., liczony od dnia,

w którym dłużnik był obowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda, podzielając

ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

Sąd odwoławczy podkreślił, że w okolicznościach sprawy roczny termin

przewidziany w art. 377 p.u.n. należy liczyć od daty wejścia w życie prawa

upadłościowego i naprawczego (1 października 2003 r.). Upłynął on zatem dnia

30 września 2004 r., a więc pół roku przed złożeniem przez powoda wniosku

o pozbawienie pozwanego prawa prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd nie

podzielił zarzutu apelującego, że początek biegu terminu przewidzianego w art. 377

p.u.n. należy liczyć od dnia ustania podstawy ogłoszenia upadłości.

W skardze kasacyjnej, opartej na pierwszej podstawie, pełnomocnik powoda

zarzucił naruszenie art. 377 p.u.n. przez błędną jego wykładnię i wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzucone w skardze kasacyjnej naruszenie art. 377 p.u.n. polega –

zdaniem skarżącego – na tym, że Sąd przyjął, iż przewidziany w tym przepisie

termin do wystąpienia z wnioskiem o pozbawienie prawa prowadzenia działalności

gospodarczej należy liczyć – w razie niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości –

od dnia, w którym dłużnik był obowiązany wystąpić o upadłość, a nie od chwili

ustania przyczyny ogłoszenia upadłości.

Wątpliwości dotyczące tej kwestii były przedmiotem zagadnienia prawnego

przedstawionego Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Rozstrzygając ten problem prawny, Sąd Najwyższy w niepublikowanej jeszcze

uchwale z dnia 22 marca 2006 r., III CZP 13/06 stwierdził, że: „Jeżeli nie złożono

wniosku o ogłoszenie upadłości, nie orzeka się zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej, gdy postępowanie w tej sprawie nie zostało wszczęte w terminie

rocznym od dnia, w którym dłużnik był obowiązany wystąpić o upadłość, to jest od

dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości, Termin ten nie może rozpocząć

biegu przed wejściem w życie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U.

Nr 60, poz. 535 ze zm.)”.

W motywach przytoczonej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że z punktu

widzenia początku biegu omawianego terminu można rozważać trzy rozwiązania:

termin rozpoczyna bieg albo w dniu, w którym dłużnik obowiązany był złożyć

wniosek o ogłoszenie upadłości, albo w pierwszym dniu po upływie terminu

dwutygodniowego, określonego w art. 21 ust. 1 p.u.n., albo w pierwszym dniu,

w którym przestała istnieć podstawa do ogłoszenia upadłości.

Z wykładni językowej art. 377 w zw. z art. 21 ust. 1 p.u.n. wynika wyraźnie,

że dłużnik jest obowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w dniu, w którym

powstała podstawa do ogłoszenia upadłości. Konkluzji tej nie zmienia fakt, że

w każdym następnym dniu istnienia tej podstawy dłużnik ma nadal obowiązek

zgłoszenia wniosku o upadłość.

Z gramatyczną wykładnią powołanych przepisów nie można pogodzić

liczenia rocznego terminu od upływu terminu wskazanego w art. 21 ust. 1 p.u.n.

Norma stanowiąca, że dłużnik jest obowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie

upadłości nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła

podstawa do ogłoszenia upadłości, nie oznacza, że w czasie jego biegu nie ma

tego obowiązku. Jej funkcja jest inna. Znaczenie terminu dwutygodniowego polega

na

tym,

że

jego

zachowanie

powoduje

wyłączenie

odpowiedzialności

odszkodowawczej przewidzianej w art. 21 ust. 3 p.u.n., jak również możliwości

orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na podstawie art. 373

ust. pkt 1 p.u.n.

Nie do przyjęcia jest stanowisko, że termin roczny do wystąpienia

z żądaniem

orzeczenia

zakazu

prowadzenia

działalności

gospodarczej

–

w wypadku niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości – miałby biec od dnia,

w którym

przestała istnieć podstawa do ogłoszenia upadłości. Z istoty rzeczy

dłużnik nie ma już wtedy obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładni językowej nie podważają względy

natury funkcjonalnej. Argument, że dłużnik celowo nie wystąpi w z wnioskiem

o ogłoszenie upadłości, aby w ten sposób doprowadzić do upływu terminu

przewidzianego w art. 377 p.u.n., nie uwzględnia tego, że z wnioskiem o ogłoszenie

upadłości może wystąpić – oprócz dłużnika – każdy wierzyciel. Fakt, że dłużnik nie

złożył wniosku o ogłoszenie upadłości w ciągu roku od wystąpienia podstawy do

jego złożenia, nie oznacza – jeżeli nadal istnieje podstawa do ogłoszenia upadłości

– całkowitego wyłączenia możliwości orzeczenia zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej. W takiej sytuacji – na skutek złożenia przez wierzyciela wniosku

o ogłoszenie upadłości – znajdzie zastosowanie inny sposób liczenia terminu

określonego w art. 377 p.u.n. (początek biegu terminu wyznacza wówczas dzień

umorzenia bądź zakończenia postępowania upadłościowego albo oddalenia

wniosku na podstawie art. 13 p.u.n.).

Rozważając kwestię, jak liczyć roczny termin przewidziany w art. 377 p.u.n.

w sytuacji, w której podstawa do ogłoszenia upadłości istniała przed wejściem

w życie prawa upadłościowego i naprawczego, Sąd Najwyższy uznał, że

rozpoczyna on bieg – w razie złożenia wniosku o zakazanie prowadzenia

działalności gospodarczej po wejściu w życie prawa upadłościowego i naprawczego

– najwcześniej z dniem wejścia w życie tego prawa (1 października 2003 r.). Za

takim stanowiskiem przemawiają unormowania z zakresu prawa przejściowego (art.

540 p.u.n.), prekluzyjny charakter terminu określonego w art. 377 p.u.n.

i obowiązująca obecnie zasada orzekania o zakazie prowadzenia działalności

wyłącznie na wniosek uprawnionego podmiotu (zasada skargowości).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną

podziela zawarte w przytoczonej uchwale III CZP 13/06 rozstrzygnięcie i jego

motywy. To oznacza, że skarga kasacyjna jest pozbawiana usprawiedliwionej

podstawy.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39814 k.p.c.).

jc