V CSK 535/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 535/10

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSA Roman Dziczek

w sprawie z wniosku Gundy N. przy uczestnictwie Gminy Z.

o założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w O.

z dnia 12 lipca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 12 lipca 2010 r., Sąd Okręgowy oddalił apelację

Gminy Z. od wpisu dokonanego przez Sąd Rejonowy w K. w dniu 14 kwietnia

2010 r., Dz.Kw /.../, polegającego na założeniu Księgi wieczystej nr

/.../

dla

nieruchomości położonej w Z., stanowiącej działkę nr 774 uwidocznioną na arkuszu

mapy nr 4, o powierzchni 0,0902 ha oraz na ujawnieniu w dziale II tej księgi

wieczystej Gundy N.

jako właściciela tej nieruchomości na podstawie

postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 11 grudnia 2006 r., stwierdzającego

nabycie przez nią spadku po Richardzie N. i Klaudine N. odnośnie do tej

nieruchomości.

Orzeczenie Sądu Okręgowego oparte zostało na następujących ustaleniach

i wnioskach.

Postanowieniem z dnia 24 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek

Gundy N. o założenie księgi wieczystej dla opisanej wyżej nieruchomości

i ujawnienie w dziale II tej księgi wnioskodawczyni jako właściciela. Apelację

wnioskodawczyni od tego postanowienia Sąd Okręgowy oddalił postanowieniem

z dnia 9 września 2008 r. uznając, że nie wykazała ona dostatecznie swego prawa

własności. W ocenie Sądu Okręgowego, jeśli prawo własności ma zostać

ujawnione w zakładanej księdze wieczystej, spadkobierca, podający się za

właściciela nieruchomości z tytułu dziedziczenia, obowiązany jest przedstawić

dokumenty potwierdzające, że spadkodawca był właścicielem nieruchomości, dla

której księga wieczysta ma zostać założona. Natomiast wnioskodawczyni,

przedstawiając postanowienie stwierdzające nabycie przez nią spadku po

Richardzie i Klaudine małżonkach N. oraz dokumenty pochodzące z ewidencji

gruntów i budynków, nie wykazała, aby własność wspomnianej nieruchomości

przysługiwała Richardowi i Klaudine małżonkom N. Od postanowienia Sądu

Okręgowego wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie

§ 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w

sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz.

1122 ze zm. – dalej „rozporządzenie w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych”)

polegające na przyjęciu, że dokumenty w postaci wypisu i wyrysu z ewidencji oraz

wyciągu z wykazu zmian danych ewidencyjnych, wydane na podstawie matrykuły,

stanowiącej urzędowy odpis dawnej księgi wieczystej tom XVII k. 537 R., która była

prowadzona dla wspomnianej nieruchomości, nie stanowią „innych dowodów”

stwierdzających nabycie własności tej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 9

września 2009 r. (sygn. akt V CSK 8/09 ) Sąd Najwyższy uchylił postanowienie

Sądu Okręgowego i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy uznał, że

z ustaleń stanowiących podstawę postanowienia Sądu Okręgowego nie wynika, czy

dokument stwierdzający nabycie własności wspomnianej nieruchomości przez

Richarda

i Klaudine

małżonków

N. zaginął

lub

uległ

zniszczeniu,

a wnioskodawczyni nie ma poświadczonego odpisu tego dokumentu, i w związku

z tym czy § 20 ust. 2 rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych

znajduje zastosowanie. Z ustaleń tych nie wynika również, na jakiej podstawie

utraciła moc dawna księga wieczysta tom XVII k. 537 R., bowiem Sąd Okręgowy

jedynie ogólnie wskazał, że dawne księgi wieczyste z obszaru właściwości Sądu

Rejonowego utraciły moc prawną i w 1997 r. po powodzi przekazane zostały do

archiwum państwowego. Natomiast dopiero ustalenie podstawy utraty mocy

obowiązującej księgi wieczystej tom XVII k. 537 R. pozwoli na stwierdzenie, czy

założenie księgi wieczystej dla wspomnianej nieruchomości powinno nastąpić

w sposób przewidziany przy zakładaniu ksiąg dla nieruchomości, których księgi

zaginęły. Okoliczność ta z kolei ma znaczenie ze względu na wynikający z § 23 ust.

1 tego rozporządzenia obowiązek przeprowadzenia dowodów z urzędu. Ponadto

Sąd Najwyższy wskazał, że przedłożone przez wnioskodawczynię postanowienie

stwierdzające nabycie przez nią spadku jest nietypowe, bowiem dotyczy nabycia

spadku po Richardzie i Klaudine małżonkach N., zmarłych w Stanach

Zjednoczonych Ameryki Północnej, w odniesieniu do części majątku spadkowego,

a mianowicie nieruchomości szczegółowo określonej w sentencji postanowienia.

Opis tej nieruchomości wskazuje, że chodzi o nieruchomość objętą żądaniem

wniosku, szczegółowo oznaczoną w dołączonych do wniosku dokumentach

pochodzących z ewidencji gruntów i budynków. Po ponownym rozpoznaniu sprawy

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 15 grudnia 2009 r. uchylił wskazane wyżej

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 24 lipca 2008 r. i przekazał sprawę temu

sądowi do ponownego rozpoznania. Wpisem z dnia 14 kwietnia 2010 r. Sąd

Rejonowy założył dla wyżej opisanej nieruchomości Księgę wieczystą nr /..../ i w jej

dziale II ujawnił wnioskodawczynię jako właściciela. Wpis ten zaskarżyła apelacją

Gmina Z., zarzucając: naruszenie przepisów postępowania polegające na

umożliwieniu

działania

nienależycie

umocowanemu

pełnomocnikowi

wnioskodawczyni; naruszenie § 19-23 oraz § 28-30 rozporządzenia w sprawie

prowadzenia ksiąg wieczystych polegające na przyjęciu, że wnioskodawczyni

wykazała tytuł prawny umożliwiający ujawnienie jej w księdze wieczystej jako

właściciela; naruszenie art. 6262 § 3 k.p.c. polegające na niewyegzekwowaniu od

wnioskodawczyni obowiązku przedłożenia dokumentów stanowiących podstawę

wpisu, naruszenie art. 34 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.; dalej – „u.k.w.h.”)

polegające na przyjęciu, że wnioskodawczyni przysługuje następstwo prawne oraz

naruszenie art. 233 k.p.c. polegające na dokonaniu istotnych ustaleń wbrew treści

zebranego materiału dowodowego. Według Gminy Z. wnioskodawczyni nie

przedłożyła sporządzonego w stosownej formie dokumentu stwierdzającego, że

własność opisanej wyżej nieruchomości przysługiwała spadkodawcom. Jedynym

takim dokumentem mogłoby być pochodzące z archiwum zaświadczenie

stwierdzające, że spadkodawcy byli ujawnieni w dawnej księdze wieczystej jako

ostatni właściciele tej nieruchomości. Ponadto Gmina Z. podniosła, że zgodnie z

art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich

(Dz. U. Nr 13, poz. 87; dalej – „dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich”)

własność tej nieruchomości nabył Skarb Państwa. Oddalając apelację Gminy Sąd

Okręgowy przyjął, że dawna księga wieczysta tom XVII k. 537 R., stanowiąca

dokument mający stwierdzać nabycie własności wspomnianej nieruchomości przez

poprzedników prawnych wnioskodawczyni, uległa zniszczeniu. Z odpowiedzi

Archiwum Państwowego wynika bowiem, że w zasobach tego archiwum nie

odnaleziono tej księgi. W tym stanie rzeczy – wobec zaginięcia tytułu własności –

zachodzi sytuacja szczególna w stosunku do wymogów przewidzianych w art. 34

u.k.w.h. i dopuszczalne jest wykazanie nabycia własności za pomocą „innych

dowodów”. Wskazując na § 20 ust. 2 rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych Sąd Okręgowy przyjął, że wpis mógł być dokonany nie tylko w oparciu

o pochodzące z archiwum zaświadczenie stwierdzające, że poprzednicy prawni

wnioskodawczyni byli ujawnieni w dawnej księdze wieczystej jako ostatni

właściciele tej nieruchomości, ale w oparciu o wszelkie środki dowodowe

przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu

dowodowym.

Wnioskodawczyni,

oprócz

określonego

wyżej

postanowienia

stwierdzającego nabycie spadku, do wniosku dołączyła wypis z rejestru gruntów,

wyrys z mapy ewidencyjnej i wyciąg z wykazu zmian danych ewidencyjnych.

Ponadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy przedłożyła sporządzony przez

Starostę K. odpis matrykuły, będącej dokumentem ewidencjonującym dane zawarte

w dawnej księdze wieczystej tom XVII k. 537 R., z której wyraźnie wynika, że

poprzednicy

prawni

wnioskodawczyni

byli

właścicielami

wspomnianej

nieruchomości. W ocenie Sądu Okręgowego analiza tych dokumentów, mających

moc dokumentów urzędowych, tworzących korespondującą ze sobą całość,

jednoznacznie wskazuje, że Richard i Klaudine małżonkowie N. byli właścicielami

tej nieruchomości. Ponadto dowodem nabycia własności jest również wskazane

wyżej postanowienie stwierdzające nabycie spadku po Richardzie i Klaudine N.,

odnoszące

się

do

nieruchomości

szczegółowo

opisanej w sentencji

tego

postanowienia. Opis ten znajduje potwierdzenie w przedłożonych dokumentach

geodezyjnych. W ocenie Sądu Okręgowego Gmina Z. w żaden sposób nie

podważyła mocy dowodowej powyższych dokumentów i nie przedstawiła dowodów

stwierdzających nabycie własności tej nieruchomości na swoją rzecz. Sąd

Okręgowy uznał, że za oddaleniem wniosku nie przemawiało to, że Gmina Z.

wystąpiła o wydanie zaświadczenia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o

majątkach opuszczonych i poniemieckich, bowiem jego uzyskanie nie miało

znaczenia dla rozstrzygnięcia. Wskazał, że dokument tego rodzaju nie ma

charakteru wiążącego i podlega weryfikacji w postępowaniu sądowym, a mając na

względzie jego treść, nie zawierającą istotnych informacji, jego wartość dowodowa

jest znikoma. Sąd Okręgowy podniósł również, że w sprawie o sygn. I Ns …/08

został prawomocnie oddalony wniosek Gminy Z. o stwierdzenie nabycia własności

tej nieruchomości przez zasiedzenie. Wreszcie Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu

apelacji dotyczącego nienależytego umocowania pełnomocnika wnioskodawczyni.

Uznał, że chociaż pisownia nazwiska pełnomocnika została poprawiona przez

wnioskodawczynię na dokumencie obejmującym pełnomocnictwo, to nie zachodzą

wątpliwości co do tożsamości osoby umocowanej do działania w imieniu

wnioskodawczyni oraz co do zgodności działań tej osoby z wolą wnioskodawczyni.

Ponadto Sąd Okręgowy przyjął, że zarzut ten jest sprzeczny z kierunkiem

zaskarżenia apelacji Gminy, która nie może wywodzić korzystnych dla siebie

skutków procesowych z ewentualnych uchybień naruszających wyłącznie prawa

wnioskodawczyni i przez nią niekwestionowanych.

Od

postanowienia

Sądu

Okręgowego

skargę

kasacyjną

wniosła

uczestniczka, zaskarżając je w całości. W ramach podstawy przewidzianej w art.

3983 § 1 pkt 1 k.p.c. zarzuciła naruszenie art. 34 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o księgach wieczystych i hipotece tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze

zm. dalej jako u.k.w.h.) polegające na przyjęciu, że wnioskodawczyni przysługuje

własność wspomnianej nieruchomości i że w sprawie nie znajdują zastosowania

przepisy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Natomiast w ramach

podstawy przewidzianej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. wnioskodawczyni zarzuciła

naruszenie art. 379 pkt 2 k.p.c. polegające na umożliwieniu działania nienależycie

umocowanemu pełnomocnikowi wnioskodawczyni, art. 6262 § 3 k.p.c. polegające

na

niewyegzekwowaniu

obowiązku

przedłożenia

przez

wnioskodawczynię

dokumentów stanowiących podstawę wpisu, art. 233 § 1 w zw. z art. 328 § 2 i art.

382 k.p.c. polegające na pominięciu części materiału zebranego w sprawie i braku

ustaleń uzasadniających zastosowanie przepisów dekretu oraz art. 177 § 1 pkt 3

k.p.c. polegające na nieuwzględnieniu wniosku o zawieszenie niniejszego

postępowania do czasu zakończenia postępowania administracyjnego o wydanie

zaświadczenia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b., ewentualnie art. 34 dekretu z dnia

8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87

ze zm. - dalej jako dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich). W oparciu

o te podstawy wnioskodawczyni żądała uchylenia zaskarżonego postanowienia

i przekazania

sprawy

Sądowi

Okręgowemu

do

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

ponownego

rozpoznania

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie

z zarzutów podniesionych w podstawach skargi okazały się zasadne.

Odnosząc się do najistotniejszego z punktu widzenia ważności postępowania przed

sądem drugiej instancji zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 379 pkt 2

k.p.c. należy przede wszystkim podzielić stanowisko tego sądu, że nie istnieją

wątpliwości

co

do

tożsamości

osoby

uprawnionej

do

reprezentowania

wnioskodawczyni w postępowaniu przed sądem, które stara się wykazać

uczestniczka tylko w związku z pisownią i korektą nazwiska pełnomocnika na

dokumencie pełnomocnictwa. Poza tym, jak słusznie przyjmuje się w judykaturze

Sądu Najwyższego na nienależyte umocowanie pełnomocnika jako przyczynę

nieważności postępowania skutecznie powoływać się może jedynie ta strona, która

posługiwała

się

tym

pełnomocnikiem.

Rygor

nieważności

postępowania

przewidziany został bowiem jedynie w jej interesie. Natomiast inna strona może

skutecznie podnosić uchybienia z tym związane jedynie wówczas, gdy wykaże, że

miały one istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

10 lutego 2011 r., IV CSK 263/10, niepubl.; z dnia 17 stycznia 2008 r., III CSK

182/07, niepubl.; z dnia 9 marca 2005 r. III CK 263/04, niepubl.; z dnia 7 kwietnia

2004 r., IV CK 661/03, niepubl.; z dnia 21 grudnia 2000 r., IV CKN 209/00,

niepubl.; z 17 marca 1998 r., II CKN 209/98, niepubl.). W niniejszej sprawie

skarżąca, podnosząc zarzut dotyczący nienależytego umocowania pełnomocnika

działającego w imieniu wnioskodawczyni, nie podjęła jednak nawet próby

wykazania wpływu tego uchybienia na wynik sprawy.

Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 626 2 § 3 k.p.c., polegający

zdaniem skarżącej na niewyegzekwowaniu przez sąd od wnioskodawczyni

obowiązku przedłożenia dokumentów stanowiących podstawę wpisu. Zgodnie z art.

6262 § 3 k.p.c. do wniosku o dokonanie wpisu należy dołączyć dokumenty

stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej. Norma ta reguluje jeden

z formalnych wymogów wniosku i mogłaby zostać naruszona wówczas, gdyby

w danej sprawie do wniosku nie zostały dołączone dokumenty powołane przez

wnioskodawcę w jego treści. Tymczasem w niniejszej sprawie jako podstawę wpisu

dokonanego w dziale II księgi wieczystej założonej dla wyżej opisanej

nieruchomości, uznanego przez Sąd Okręgowy za prawidłowy, wskazano

postanowienie

stwierdzające

nabycie

przez

wnioskodawczynię

spadku

po

Richardzie i Klaudine małżonkach N. Wątpliwości zaś nie budzi to, że odpis tego

postanowienia

dołączony

został

do

wniosku,

po

uprzednim

wezwaniu

wnioskodawczyni do uzupełnienia jego braków formalnych. Ponadto wywód

zawarty w uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej jednoznacznie wskazuje,

że skarżąca

kwestionuje

ocenę

Sądu

Okręgowego

jakoby

dokumenty

przedstawione przez wnioskodawczynię stanowiły wystarczającą podstawę do

ujawnienia jej jako właściciela w dziale II księgi wieczystej. Tymczasem kwestia ta

wchodzi w zakres merytorycznej oceny wniosku i nie dotyczy formalnego wymogu

przewidzianego w art. 6262 § 3 k.p.c.

Kwestię braku wystarczającej podstawy do ujawnienia wnioskodawczyni

w dziale II księgi wieczystej skarżąca wiązała również z naruszeniem przez Sąd

Okręgowy art. 34 u.k.w.h., polegającym w jej ocenie na wadliwym przyjęciu, że

własność

wspomnianej

nieruchomości

przysługuje

wnioskodawczyni

i

że

w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy dekretu o majątkach

opuszczonych i poniemieckich. Jednakże wskazać należy, że art. 34 u.k.w.h.,

formułujący warunki, po spełnieniu których wpis do księgi wieczystej może

nastąpić, nie przewiduje jakiegokolwiek zdarzenia prawnego skutkującego

nabyciem własności nieruchomości i dlatego nie może być naruszony przez

przyjęcie, iż własność danej nieruchomości przysługuje określonemu podmiotowi.

Regulacja art. 34 u.k.w.h., mająca na celu realizację tzw. zasady nieprzerwanego

ciągu następstwa prawnego podmiotów ujawnionych w księdze wieczystej, oznacza

w odniesieniu do sądu wieczystoksięgowego jedynie nakaz przyjęcia, że

uprawnionym z danego prawa ujawnionego w księdze wieczystej jest podmiot

wpisany w stosownym dziale tej księgi. Regulacja ta zakłada więc istnienie księgi

wieczystej prowadzonej dla danej nieruchomości. Natomiast w sprawie niniejszej,

aby żądany przez wnioskodawczynię wpis mógł być dokonany, niezbędne jest

dopiero założenie księgi wieczystej dla nieruchomości objętej żądaniem wniosku.

Zgodnie z § 20 ust. 1 rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych do wniosku o założenie księgi wieczystej powinny być dołączone

dokumenty stwierdzające nabycie własności nieruchomości określonej we wniosku.

Według § 20 ust. 2 tego rozporządzenia jeżeli dokument stwierdzający nabycie

własności zaginął lub uległ zniszczeniu, a wnioskodawca nie ma urzędowo

poświadczonego odpisu tego dokumentu, powinien powołać inne dowody na

stwierdzenie

nabycia

własności

nieruchomości

określonej

we

wniosku.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd Okręgowy przyjął,

iż dokumentem stwierdzającym nabycie własności nieruchomości przez Richarda

i Klaudine małżonków N., będących poprzednikami prawnymi wnioskodawczyni,

była dawna księga wieczysta tom XVII k. 537 R., a ponieważ uległa ona

zniszczeniu, do ustalenia jej treści w zakresie osoby właściciela doszło w oparciu

o odpis dawnej matrykuły odnoszącej się do tej księgi. Dokonane w ten sposób

ustalenie nabycia własności nieruchomości przez poprzedników prawnych

wnioskodawczyni uznać trzeba za prawidłowe. Jakkolwiek Sąd Okręgowy pominął

kwestię utraty mocy prawnej tej księgi, nie została ona objęta podstawami skargi

kasacyjnej. Niemniej jednak, niezależnie od podstawy prawnej ewentualnej utraty

mocy prawnej dawnej księgi wieczystej tom XVII k. 537 R. – w rachubę wchodziło

zastosowanie art. 1 ust. 1 lub 2 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy

prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta

Gdańska (Dz. U. Nr 66, poz. 410, ze zm.) albo § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych

założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych

takich ksiąg (Dz. U. Nr 28, poz. 141, ze zm.) – księga ta zachowałaby znaczenie

dokumentu z mocy art. 1 ust. 3 tego dekretu albo § 6 ust. 1 tego rozporządzenia i to

dokumentu urzędowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada

2008 r., III CSK 153/08, niepubl.). Wówczas zakładanie nowej księgi wieczystej –

czy to na podstawie art. 2 ust. 2 wspomnianego dekretu z dnia 28 października

1947 r., czy § 7 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia z dnia 14 lipca 1986 r. –

następowałoby w oparciu o przepisy dotyczące zakładania ksiąg wieczystych dla

nieruchomości, których księgi zaginęły. W obecnie obowiązującym stanie prawnym

przepisem takim jest zaś § 23 ust. 1 rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych, który reguluje zakładanie księgi wieczystej dla nieruchomości, która

nie miała księgi wieczystej albo której księga wieczysta zaginęła lub uległa

zniszczeniu. Wynika z tego, że § 23 ust. 1 tego rozporządzenia znajduje

zastosowanie również w przypadku, gdyby dawna księga wieczysta tom XVII k.

537 R. nie utraciła mocy prawnej – czego nie można wykluczyć w świetle § 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 listopada 1946 r. o prowadzeniu

dotychczasowych ksiąg hipotecznych (gruntowych, wieczystych) po dniu 31 grudnia

1946 r. (Dz. U. Nr 66, poz. 367, ze zm.) w zw. z § 5 ust. 1 wspomnianego

rozporządzenia z dnia 14 lipca 1986 r. albo § 1 tego rozporządzenia – ale uległa

zniszczeniu, co ustalił Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie.

W przypadkach przewidzianych w § 23 ust. 1 rozporządzenia w sprawie

prowadzenia ksiąg wieczystych sąd wieczystoksięgowy obowiązany jest brać

z urzędu pod uwagę w szczególności zbiory dokumentów, dokumenty należące do

zaginionej lub zniszczonej księgi wieczystej oraz zachowane części takiej księgi,

a także dane z ewidencji gruntów i budynków. W judykaturze Sąd Najwyższego

przyjmuje się, że oznacza to, iż wówczas kognicja sądu wieczystoksięgowego jest

szersza niż to wynika z art. 6268 § 2 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 28 stycznia 2010 r., I CSK 222/09, OSNC 2010, nr C, poz. 93 a także

postanowienie sądu Najwyższego z dnia 9 września 2009 r. wydane w niniejszej

sprawie). Sąd wieczystoksięgowy obowiązany jest zatem wziąć pod uwagę nie

tylko materiał dowodowy dostarczony przez wnioskodawcę, ale także – gdy

wymagają tego okoliczności sprawy – przeprowadzić stosowne postępowanie

dowodowe

z

urzędu.

Zważyć

bowiem

należy,

że

celem

postępowania

przewidzianego w § 23 ust. 1 tego rozporządzenia jest założenie księgi wieczystej

ujawniającej erga omnes prawa dotyczące danej nieruchomości, którym właśnie

z uwagi na ich ujawnienie w księdze wieczystej przysługiwać ma domniemanie

prawdziwości przewidziane w art. 3 u.k.w.h., będące z kolei fundamentem rękojmi

wiary publicznej ksiąg wieczystych określonej w art. 5 u.k.w.h. Co prawda według

art. 8 u.k.w.h. rękojmię wyłączyć może ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego

ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości,

które według art. 62613 § 1 k.p.c. może być wpisane przez sąd wieczystoksięgowy

z urzędu. Jednakże w obecnym stanie prawnym brak jest normy będącej

odpowiednikiem poprzednio obowiązującego § 58 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1992 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy

o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 29, poz. 128, ze zm.), według której

jeśli w toku postępowania przy założeniu księgi wieczystej wyniknie spór o prawo

własności, sąd założy księgę wieczystą i dokona w niej wpisów na rzecz tego, czyje

prawo własności uzna za dostatecznie wykazane, wpisując równocześnie

ostrzeżenie na rzecz tego, kto rości sobie prawo własności (podstawie § 59 i § 60

ust. 4 tego rozporządzenia rozwiązanie to miało odpowiednie zastosowanie również

w odniesieniu do spornych ograniczonych praw rzeczowych, ich pierwszeństwa

oraz ograniczenia w rozporządzaniu nieruchomością). Jednocześnie zważyć

należy, że odesłanie uczestników postępowania wieczystoksięgowego celem

rozstrzygnięcia zaistniałego sporu na drogę procesu, mającego za przedmiot

roszczenie przewidziane w art. 10 ust. 1 uk.w.h., podlegające zabezpieczeniu przez

ostrzeżenie na podstawie art. 10 ust. 2 u.k.w.h., nie wchodzi w rachubę

w przypadku, gdy księga wieczysta dla danej nieruchomości nie zostanie założona.

Prowadzi to do wniosku, że jeśli sąd wieczystoksięgowy poweźmie wątpliwość co

do zgodności stanu prawnego nieruchomości, który ma być ujawniony w zakładanej

księdze wieczystej, ze stanem rzeczywistym, to powinien rozstrzygnąć zaistniały

spór, jeśli jest on istotny z punktu widzenia żądania objętego wnioskiem o założenie

księgi wieczystej i dokonanie w niej wpisu. Wówczas w razie uznania, iż istnieje

przeszkoda do założenia księgi wieczystej sąd oddali wniosek, a w razie

uwzględniania wniosku i założenia księgi wieczystej, ten, kto kwestionuje istnienie

wpisanego w niej prawa może wystąpić z roszczeniem przewidzianym w art. 10 ust.

1 u.k.w.h.

W niniejszej sprawie, po jej ponownym rozpoznaniu przez Sąd Rejonowy,

w apelacji od dokonanego wpisu skarżąca podniosła, że w odniesieniu do

nieruchomości objętej wnioskiem zastosowanie znajdowały przepisy dekretu

o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a na poparcie tych twierdzeń dołączyła

odpis postanowienia w sprawie o sygn. I Ns …/08 oraz odpis protokołu rozprawy

zawierające dane, które w jej ocenie uzasadniać miały zastosowanie art. 34 tego

dekretu. Ponadto podniosła, że wystąpiła do organu administracji o wydanie

zaświadczenia stwierdzającego nabycie własności tej nieruchomości przez Skarb

Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b tego dekretu.

W związku z tym trzeba podkreślić, że są to nowe okoliczności

i zagadnienia, które ze względu na sposób rozstrzygnięcia i podmiot wnoszący

poprzednią skargę kasacyjną od orzeczenia sądu drugiej instancji, nie mogły być

wcześniej przedmiotem oceny Sądu Najwyższego. Mają one istotne znaczenie przy

zakładaniu księgi wieczystej dla nieruchomości albowiem w postępowaniu tym

decyduje aktualne uprawnienia podmiotu ubiegającego o założenie księgi

wieczystej i wpis prawa własności nieruchomości. Nie wystarczy zatem ustalenie na

podstawie innych dowodów, że była prowadzona księga wieczysta dla tej

nieruchomości, która zaginęła lub została zniszczona a także, że rodzice

wnioskodawczyni, która nabyła po nich spadek, byli w niej wpisani jako właściciele

tej nieruchomości. Sąd powinien także uwzględnić, czy po założeniu zniszczonej

lub zaginionej księgi wieczystej nie nastąpiły zdarzenia, których skutkiem była

utrata własności przez dotychczasowych właścicieli nieruchomości. Sąd Okręgowy,

w związku z podnoszonymi w postępowaniu apelacyjnym zarzutami uczestniczki

postępowania, powinien zatem rozważyć istnienie przesłanek nabycia własności

nieruchomości przez Skarb Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b.

albo art. 34 tego dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich tym bardziej,

że rozstrzygnięcie tej kwestii może zniweczyć prawidłowość ustalenia aktualnego

stanu prawnego nieruchomości w oparciu o treść dawnej księgi wieczystej tom XVII

k. 537 R., urządzonej przed wejściem w życie przepisów tego dekretu. Jakkolwiek

dekret ten utracił moc z dniem 1 sierpnia 1985 r. na podstawie art. 100 pkt 1 ustawy

z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

(Dz. U. Nr 22 poz. 99), to pozostały w mocy skutki nabycia własności na podstawie

art. 2 i 34 tego dekretu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1987 r.,

III CZP 2/87, OSNCP 1988, nr 4, poz. 46). Wobec tego słusznie w skardze

kasacyjnej zarzuca się Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 382 k.p.c. polegające

na nieuwzględnieniu materiału części materiału dowodowego i niedokonaniu

ustaleń stanowiących podstawę zastosowania dekretu o majątkach opuszczonych i

poniemieckich zwłaszcza jego art. 2 ust. 1 lit. b.

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 177 § 1 pkt

3 k.p.c. polegający na niezawieszeniu niniejszego postępowania do czasu

zakończenia

postępowania

administracyjnego

o

wydanie

stosownego

zaświadczenia stwierdzającego nabycie własności na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b.

tego dekretu. Podstawa zawieszenia przewidziana w art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.

dotyczyć może jedynie decyzji administracyjnej, wiążącej co do zasady sąd

w postępowaniu cywilnym. Trafnie Sąd Okręgowy podniósł, że zaświadczenie

starosty (wydawane na podstawie art. 7 wymienionego wyżej dekretu z dnia

28 października 1947 r.), które jest jedynie oświadczeniem wiedzy potwierdzającym

istnienie

określonego

stanu

faktycznego,

nie

ma

wiążącego

charakteru.

Nie oznacza to jednak, że nie może ono stanowić źródła informacji istotnych dla

rozstrzygnięcia. Sąd Najwyższy podzielając ten pogląd w postanowieniu z dnia

14 lipca 2010 r. w sprawie sygn. akt V CSK 33/10, (nie publ.), odniósł się

jednocześnie do konkretnego, przedstawionego w tej sprawie zaświadczenia

i ocenił jego moc dowodową za znikomą z uwagi na niewskazanie konkretnej

przesłanki nabycia własności przez Skarb Państwa. Tej oceny nie można jednak –

tak jak uczynił to Sąd Okręgowy – rozszerzać z góry na każde inne zaświadczenie,

niezależnie od jego zawartości.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 39815 § 1 zd. pierwsze w zw. z art. 13 § 2

k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji, rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego pozostawiając Sądowi Okręgowemu w myśl art. 108 § 2

w zw. z art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c.

db