V CSK 53/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 53/05

POSTANOWIENIE

Dnia 26 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa L. D.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej przy ul. K. 2 w J.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 stycznia

2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w J.

z dnia 31 marca 2005 r.,

odrzuca skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w J. oddalił apelację pozwanej

Wspólnoty Mieszkaniowej od wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia 15 grudnia

2004 r. ustalającego nieważność uchwały Wspólnoty z dnia 29 kwietnia 2004 r. o

odwołaniu powoda ze składu zarządu. Nie podzielił zarzutu skarżącej, że właściwy

rzeczowo do rozpoznania sprawy był Sąd Okręgowy z uwagi na niemajątkowy

charakter żądania powoda. Stwierdził, że roszczenie powoda o ustalenie

nieważności

uchwały

miało

charakter

majątkowy.

Ponadto,

zaaprobował

stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w świetle art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 24

czerwca 1994 r. o własności lokali do przyjęcia uchwały jest wymagane aby głosów

oddanych „za” było więcej niż połowa głosów wszystkich właścicieli przy czym głosy

właścicieli wstrzymujących się od głosowania lub niebiorących udziału w

głosowaniu należy traktować jako głosy przeciwne uchwale. Uznał też za trafną

ocenę, iż z powodu niezachowania powyższego sposobu ustalania liczby głosów

oddanych „za” w rozpoznawanej sprawie uchwał Wspólnoty z dnia 29 kwietnia

2004 r. była nieistniejącą i przez to nieważna, oraz, że dopuszczalne było

wystąpienie przez powoda odnośnie do tej uchwały w trybie art. 189 k.p.c. po tym

jak bezskutecznie upłynął termin z art. 25 ust 1 „a” ustawy o własności lokali.

W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła powyższemu wyrokowi nieważność

postępowania w związku z orzekaniem przez Sąd Rejonowy w sprawie, w której

właściwy jest sąd okręgowy bez względu na wartość przedmiotu sporu (art. 379 pkt

6 k.p.c.) oraz naruszenie prawa materialnego art. 23 i 25 ustawy o własności lokali

art. 58 k.c. i art. 189 k.p.c. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz

poprzedzającego

go

wyroku

Sądu

Rejonowego,

zniesienie

postępowania

w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut nieważności postępowania skarżąca opierała na twierdzeniu, że roszczenie

powoda dotyczyło praw niemajątkowych. Wcześniej taki zarzut podniosła

w apelacji, w której jednak na wezwanie Sądu oznaczyła wartość przedmiotu

zaskarżenia na 1.000,- zł. Wymagało zatem rozważenia, czy sprawa o ustalenie

nieważności uchwały Wspólnoty Mieszkaniowej o odwołaniu powoda ze składu

Zarządu była sprawą o prawo niemajątkowe, czy też o prawo majątkowe i to nie

tylko w aspekcie nieważności dotychczasowego postępowania lecz w pierwszym

rzędzie z uwagi na problem dopuszczalności skargi kasacyjnej.

Generalnie problematyka charakteru sprawy mającej za swój przedmiot

uchwałę wspólnoty mieszkaniowej w kontekście oceny charakteru samego

uprawnienia do zakwestionowania uchwały bez odwoływania się do konkretnego

przedmiotu uchwały, względnie przyjęcia, że przesądzające znaczenie ma

przedmiot uchwały, została w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięta

jednolicie na korzyść poglądu, że o majątkowym lub niemajątkowym charakterze

takiej sprawy decyduje przedmiot uchwały (por. postanowienie z dnia 27 lutego

2001 r. V CZ 4/01 – OSNC 2001, nr 7 – 8, poz. 124, postanowienie z dnia 11 lutego

2003 r. V CZ 2 08/02 – nie publ., uchwała z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP 100/03 –

OSNC 2005, nr 2, poz. 29, uchwałą z dnia 9 grudnia 2005 r. III CZP 111/05 –

dotychczas nie publ.). Zgodnie z tym poglądem, nie ma jednego, wspólnego dla

wszystkich

uchwał

wspólnoty

mieszkaniowej,

kryterium

rozstrzygającego

o majątkowym bądź niemajątkowym charakterze spraw dotyczących uchylenia,

uznania za nieistniejące lub ustalenia nieważności tych uchwał lecz w każdym

indywidualnym przypadku należy badać jakich praw podmiotowych uchwała

dotyczy – majątkowych czy niemajątkowych i stosownie do wyniku tego badania

kwalifikować rozpoznawaną sprawę. Kwalifikacja ta ma istotne znaczenie nie tylko

z uwagi na właściwość rzeczową sądu (art. 17 pkt 1 i 4 k.p.c.) i oznaczanie wartości

przedmiotu sporu czy zaskarżenia oraz ustalanie wysokości kosztów zastępstwa

procesowego ale także z uwagi na kwestię dopuszczalności skargi kasacyjnej.

W sprawie dotyczącej uchylenia, ustalenia nieistnienia lub nieważności uchwały

wspólnoty mieszkaniowej skarga kasacyjna przysługuje, jeżeli jest to sprawa

o prawa niemajątkowe lub gdy jest to sprawa o prawa majątkowe, w której wartość

przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa niż 50.000,- złotych (art. 3982 § 1 k.p.c.).

Prawami majątkowymi są prawa wywodzące się bezpośrednio ze stosunków

obejmujących ekonomiczne interesy stron. Zalicza się do nich prawa rzeczowe,

majątkowe prawa małżeńskie i spadkowe uprawnienia z zobowiązań opiewających

na świadczenia materialne. Niemajątkowymi są prawa służące ochronie dóbr

osobistych

oraz

stosunków

rodzinnych

pomiędzy

małżonkami,

krewnymi,

powinowatymi. Niekiedy do praw niemajątkowych zalicza się także tzw. prawa

organizacyjne

wynikające

z

przynależności

do

korporacji

o

charakterze

gospodarczym.

Wspólnotę mieszkaniową tworzy ogół właścicieli, których lokale wchodzą

w skład określonej nieruchomości (art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r.

o własności lokali, jedn. tekst Dz. U. 2000 r., Nr 80, poz. 903). Sprawami wspólnoty

kieruje zarząd, który, w przypadkach wspólnot obejmujących więcej niż 7 lokali, jest

wybierany przez właścicieli w formie podjęcia uchwały. Zarząd lub poszczególni

jego członkowie mogą być w każdej chwili odwołani (art. 20 w/w ustawy).

Przedmiotem zarządu jest wspólna rzecz, do której prawa przysługujące

właścicielom mają oczywisty charakter majątkowy. Także czynności podejmowane

przez zarząd, wymienione w art. 22 ustawy, z natury dotyczą interesu

ekonomicznego właścicieli lokali. Czynności te nie obejmują osobistych praw

członków zarządu lecz zawsze wyrażają interes ogółu właścicieli. Wymaga

podkreślenia, że członkowi zarządu nie przysługuje podmiotowe prawo do bycia

członkiem zarządu; jego status wynika z sytuacji faktycznej ukształtowanej wolą

większości wyrażoną w uchwale. Podejmując swego rodzaju obronę, w postaci

zaskarżenia uchwały, przed wyeliminowaniem konkretnej osoby z grona członków

zarządu występujący z określonym powództwem członek zarządu lub inny

właściciel (art. 25 ust. 1 ustawy o własności lokali, art. 189 k.p.c.) zmierza do

utrzymania dotychczasowego statusu quo przez wzgląd na konkretną osobę

jednakże w aspekcie spełniania przez nią wymogu należytego kierowania sprawami

wspólnoty, a nie w celu dania jej satysfakcji z przynależności do organu wspólnoty.

U podstaw zakwestionowania uchwały o wykluczeniu członka zarządu ze składu

zarządu leży więc interes ekonomiczny ogółu właścicieli lokali i ten interes określa

charakter sprawy o uchylenie, ustalenie nieistnienia lub nieważności uchwały

o wykluczeniu; jest to sprawa o prawa majątkowe. Trzeba się zgodzić, że

w rozważanej sytuacji może powstać trudność w określeniu wartości przedmiotu

sprawy i wartości zaskarżenia. Nie odbiera to jednak dochodzonemu prawu

charakteru majątkowego. W razie niemożności w ogóle ustalenia wartości

przedmiotu sporu (co przewidział ustawodawca w art. 15 ust. 3 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Dz. U. Nr 167, poz.

1398, która wejdzie, w życie dnia 2 marca 2006 r.) może to stwarzać problemy na

tle art. 3982 § 1, 3984 § 2 i 3986 k.p.c. W rozpoznawanej sprawie problemy takie nie

występują ponieważ skarżący oznaczył wartość przedmiotu zaskarżenia w apelacji

na kwotę 1.000,- złotych i ta kwota wyznaczała wartość przedmiotu zaskarżenia

w skardze kasacyjnej. Z przedstawionych względów należało uznać, że skarga

kasacyjna w rozpoznawanej sprawie dotyczyła sprawy o prawa majątkowe

o wartości niższej niż określona w art. 3982 § 1 k.p.c. Skutkowało to odrzuceniem

skargi jako niedopuszczalnej (art. 3986 § 3 k.p.c.).