V CSK 504/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 504/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku W. Z. i H. W.

przy uczestnictwie R. W., Gminy Ł. i Powiatu Ż. - Powiatowego Zarządu Dróg w Ż.

o uwłaszczenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyń

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 14 lipca 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawców H. W. i W. Z. od postanowienia Sądu Rejonowego w Ż.

oddalającego ich wniosek o stwierdzenie, że H. W. oraz jej mąż K. W. nabyli z

dniem 4 listopada 1971 r. do wspólności ustawowej część działki nr 4649 o

powierzchni 0,07 ha, położoną w Ł.

Sąd Okręgowy zaaprobował ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, z których wynikało, że w odległej przeszłości objęta

wnioskiem część działki nr 4649 o powierzchni 0,07 ha w Ł. przylegała do działki nr

4747 i stanowiła z nią jeden obszar w nieformalnym użytkowaniu S. i T. małżonków

M., którzy jednak pozostawili „pas przechodni”, oddzielony płotem od działki nr

4747, umożliwiający dostęp do tej i innych działek sąsiednich. Z tego przejścia

korzystała zwłaszcza rodzina M. – właścicieli sąsiedniej działki nr 4645/2. Przejście

te, przedłużone na inne grunty i częściowo utwardzone asfaltem, służyło

bezkonfliktowo wszystkim zainteresowanym mieszkańcom wsi jako dojście do

kościoła, sklepu i stacji PKP.

Działkę nr 4747 objęła po rodzicach (M.) H. W. z mężem K. W. lat 60-tych

zewidencjonowano pas przechodni pod pozycją „4649”, jako drogę we władaniu

Powiatowego Zarządu Dróg Lokalnych w Ż. W latach 90-tych drodze tej nadano

nazwę „ulica Ż”.

W 1977 r. toczyło się postępowanie uwłaszczeniowe w odniesieniu do działki

nr 4747, nieobejmujące jednak pasa przechodniego, który nie został też ujawniony

w akcie własności ziemi z dnia 16 listopada 1977 r. W postępowaniu tym

uczestniczyli małżonkowie W., ale nie zgłosili uprawnień uwłaszczeniowych do

działki nr 4649.

Sąd Okręgowy potwierdził w związku z tym stanowisko Sądu Rejonowego, iż

wnioskodawcy nie wykazali, że małżonkowie W. byli w dniu 4 listopada 1971 r.

posiadaczami samoistnymi tej działki.

Wnioskodawcy w skardze kasacyjnej domagali się uchylenia postanowienia

odwoławczego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżący powołali się na naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu

własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) oraz art. 336 k.c.

i uznanie, że K. i H. W. nie byli w dniu 4 listopada 1971 r. samoistnymi

posiadaczami części działki nr 4649 położonej w Ł.

Zarzucili również naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. przez niewskazanie podstawy

prawnej wyłączenia samoistnego posiadania tych osób.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności

gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250; dalej: „ustawa uwłaszczeniowa”)

została uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

(Dz.U. Nr 11, poz. 81 ze zm.), ale nie całkowicie, bowiem nadal obowiązuje art. 1

ustawy

uwłaszczeniowej

wskazanych

tam

ograniczający

przesłanek.

Konieczny

uprawnienia

status

wnioskodawców

posiadacza

do

samoistnego

nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego mógł wynikać zarówno

z zawarcia nieformalnej umowy przeniesienia własności nieruchomości (art. 1 ust. 1

ustawy uwłaszczeniowej), jak i z nabycia tego statusu przez rolnika w inny sposób

oraz utrzymania go przez określony czas (art. 1 ust. 2 ustawy uwłaszczeniowej).

Wnioskodawcy nigdy nie twierdzili, że przyczyną objęcia w posiadanie działki

nr 4649 przez ich poprzedników prawnych była nieformalna umowa przeniesienia

własności nieruchomości i takiego faktu nie ujawniło postępowanie dowodowe,

dlatego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy

uwłaszczeniowej jest oczywiście bezzasadny.

Nie jest również uzasadniona skarga kasacyjna w części pozostałej. W tej

mierze decydujące znaczenie mają ustalenia faktyczne dokonane w sposób

miarodajny, umożliwiający rozstrzygnięcie sprawy, którymi Sąd Najwyższy jest

związany w postępowaniu kasacyjnym (por. art. 3983 § 3 k.p.c.). Wnika z nich, że

już w latach 60-tych „pas przechodni” został oddzielony od działki nr 4747 trwałym

ogrodzeniem, służył mieszkańcom wsi w sposób bezkolizyjny, a w końcu lat 60-tych

został zaewidencjonowany geodezyjnie jako działka nr 4649 we władaniu

Powiatowego Zarządu Dróg Lokalnych w Ż. Trafna jest zatem konkluzja, że

małżonkowie Wróblowie nie byli samoistnymi posiadaczami tej działki.

W

1977

r.

zostało

przeprowadzone

postępowanie

uwłaszczeniowe,

obejmujące działkę nr 4747, w którym uczestniczyła m.in. wnioskodawczyni H. W.

nie zgłaszając pretensji do działki nr 4649. Wydany wówczas akt własności ziemi z

dnia 16 listopada 1977 r. nie obejmował tej przyległej działki. Jest oczywiste, że

postępowaniem uwłaszczeniowym powinna być objęta cała nieruchomość rolnika

podlegająca

uwłaszczeniu.

Z

tego

względu

niedopuszczalne

byłoby

„rozczłonkowywanie” zwartej nieruchomości rolnej do różnych postępowań

uwłaszczeniowych, dlatego akt własności ziemi nr … z dnia 16 listopada 1977 r.

autorytatywnie zaświadcza, że nie było podstaw prawnych do uwłaszczenia

małżonków W. na działce nr 4649. W myśl art. 63 ustawy z dnia 19 października

1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 107, poz. 464 ze zm.), decyzje uwłaszczeniowe

stały się niewzruszalne. Ponowny wniosek uwłaszczeniowy złożony po 33 latach,

odnoszący się według wnioskodawców do jednej zwartej nieruchomości rolnej,

zmierza w istocie do niedopuszczalnego podważenia decyzji uwłaszczeniowej z 16

listopada 1977 r. Należało w konsekwencji oddalić skargę kasacyjną (art. 398 14

k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

db