V CSK 503/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 503/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa T. Huta Szkła W. Spółki Akcyjnej

w W.

przeciwko ING Bank Śląski Spółce Akcyjnej w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 1 sierpnia 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę

(trzy tysiące

sześćset)

zł

postępowania kasacyjnego.

tytułem

zwrotu

3 600

kosztów

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 27 maja 2011 r. odrzucił pozew

powoda – T. Huta Szkła W. SA, złożony przeciwko ING Bank Śląski SA z tego

powodu, że strony dokonały w łączącej je Umowie ramowej z dnia 5 lipca 2007 r.

skutecznego zapisu na sąd polubowny - Sąd Polubowny przy Związku Banków

Polskich. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie powoda na to postanowienie, nie

podzielając stanowiska powoda o prawnej nieskuteczności tego zapisu z powodu

naruszenia zasady równości stron (art. 1161 § 2 k.p.c.).

W skardze kasacyjnej powoda (w jej wersji podstawowej i w uzupełnieniu)

skarżący zarzucał naruszenie art. 1165 § 1 k.p.c., art. 1165 § 2 k.p.c. w związku

z art. 11261 § 2 k.p.c. Skarżący domagał się m.in. uchylenia zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z § 48 Umowy ramowej z dnia 5 lipca 2007 r., spory, które

powstaną

w

związku

z

realizacją

niniejszej

umowy

rozstrzygać

będzie

Sąd Polubowny przy Związku Banków Polskich; Sąd ten będzie rozstrzygał

spór na podstawie regulaminu tego Sądu w składzie 3 arbitrów. Odesłanie do

regulaminu

SP

jako

sądu

stałego

powoduje

to,

że

w

razie

złożenia

pozwu arbitrażowego będą miały zastosowanie m.in. przepisy o powołaniu arbitra,

przewidziane w § 14 -16, w tym - o powołaniu arbitra - przewodniczącego (§ 15

regulaminu). Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, wiąże je także regulamin

stałego sądu, obowiązujący w dacie zawarcia zapisu na sąd polubowny (art. 1161

§ 3 k.p.c.).

W uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada

2010 r., II CSK 291/10 (Monitor Prawa Bankowego 2011, z. 10, s. 40) trafnie

przyjęto, że naruszenie zasady równości stron może nastąpić także przy przyjęciu

określonej treści regulaminu sądu polubownego

(art.

1161 § 3

k.p.c.).

Nie przesądzono jednak w tym orzeczeniu tego, czy i jakie postanowienia

regulaminu Sądu Polubownego przy ZBP prowadzić mogą do naruszenia tej

fundamentalnej zasady wyznaczającej dopuszczalną treść klauzuli arbitrażowej.

Sąd Najwyższy uznał jedynie ocenę Sądu Apelacyjnego dotyczącą wyboru jednego

z arbitrów (§ 15 regulaminu) za niedostateczną w ustalonym stanie faktycznym.

W ocenie skarżącego, niezależnie od utrudnień w zakresie wyboru arbitra –

przewodniczącego, każde działanie Prezydium Sądu Polubownego przy ZBP może

być dla powoda - kontrahenta banku rozpatrywane pod kątem ukrytego

i niesprawdzalnego naruszenia jego praw procesowych, choćby pośrednio

związanych z orzekaniem, toteż zapis na Sąd Polubowny z dnia 5 lipca 2007 r.

”trwale i organicznie narusza zasadę równości stron, co oznacza jego nieważność

eo ipso i ex lege”. Skarżący nie kwestionował tego, że klauzula arbitrażowa,

zawarta w § 48 Umowy ramowej, obejmuje roszczenie powoda objęte pozwem.

W art. 1161 k.p.c. nie sformułowano wprost

„zasady

prawnych

równości

stron”

umowy

zasadniczych kryteriów

arbitrażowej,

przesądzających

o skuteczności prawnej takiej umowy. Wspomniano jedynie o naruszeniu tej reguły

w postaci przyznania tylko jednej ze stron uprawnienia do wytoczenia powództwa

przed sądem polubownym albo przed sądem państwowym (art. 1161 § 2 k.p.c.).

W art. 1169 § 3 k.p.c. stwierdza się ponadto, że postanowienia umowy przyznające

jednej ze stron więcej uprawnień przy powołaniu sądu polubownego są

bezskuteczne. Regulacja taka upoważnia do stwierdzenia, że równość stron

w rozumieniu przepisów k.p.c. o sądzie polubownym oznacza - mówiąc ogólnie przyznanie im równych uprawnień ,zarówno w samym podstawowym zapisie na

sąd polubowny, jak i w regulaminie sądu stałego, tworzących równe szanse dla

tych stron w definitywnym rozstrzygnięciu sporu objętego umową.

Przy ocenie przestrzegania omawianej zasady w umowie arbitrażowej

trzeba wyraźnie odróżnić treść samej umowy arbitrażowej (obejmującej także

postanowienia regulaminu sądu stałego) i ogólne reguły funkcjonowania sądu

stałego. Reguły takie tworzone są przez odpowiednie organizacje (korporacje, izby

gospodarcze) określonych grup profesjonalistów i utrzymywane przez nie, mają

z reguły charakter uniwersalny podmiotowo (służą bowiem też do rozstrzygania

sporów

z

udziałem

podmiotów

niebędących

członkami

wspomnianych

organizacji),organy statutowe tych organizacji tworzą strukturę organizacyjną sądu

stałego, opracowują odpowiednie regulaminy tego sądu, ustalają listy arbitrów

o odpowiednim przygotowaniu merytorycznym i tym samym umożliwiają ich wybór

przez strony. Należy podkreślić, że zasada równości stron w rozumieniu art. 1161

k.p.c. powinna być odnoszona do samej treści umowy arbitrażowej, a nie do

wspomnianych elementów natury organizacyjnej, tworzących jedynie stosowną

,niezbędną

infrastrukturę

organizacyjno-prawną

dla

zapewnienia

stronom

możliwości ukonstytuowania się odpowiedniego składu arbitrów w indywidualnym

sporze prawnym. Takie wnioski wynikają także z uzasadnienia postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 18 czerwca 2010 r., V CSK 434/09 (nie publ.), w którym

stwierdzono m. in., że wskazywane przez stronę powiązania organizacyjne sądów

stałych z różnymi korporacjami zawodowymi lub związkami przedsiębiorców nie

mogą przesądzać o ich określonej zależności od tych organizacji, przy których

działają, ani także o braku bezstronności poszczególnych arbitrów.

Skoro zatem w skardze kasacyjnej powoda powołuje się właśnie wskazane

wcześniej elementy funkcjonowania Sądu Polubownego przez ZBP jako mające

podważać zasadę równości stron w rozumieniu art. 1161 k.p.c., wynikającej

z zapisu na sąd polubowny z dnia 5 lipca 2007 r., to argumentację taką

należy uznać za nieuzasadnioną. Są to bowiem jedynie elementy natury

heteronomicznej w odniesieniu do wspomnianej zawady. Według podobnych reguł

jak Sąd Polubowny przy ZBP działa

sądów „korporacyjnych”

Problem naruszenia

o

uznanej

zasady

bowiem w kraju sporo innych stałych

renomie

równości

stron

organizacyjnej

można

i

orzeczniczej.

natomiast

wiązać

z postanowieniami § 15 regulaminu Sądu Polubownego, przewidującego określony

sposób kształtowania składu osobowego

zespołu arbitrów sądu arbitrażowego,

ponieważ istotnie chodzi tu o materię prawną relewantną z punktu widzenia zasady

równości stron. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że w § 15 ust. 2 regulaminu

wyraźnie eksponuje się element woli stron jako decydujący o ukształtowaniu składu

orzeczniczego sądu. Powołanie arbitra-przewodniczącego przez Prezesa Sądu

Polubownego następuje bowiem wówczas, gdy strony wcześniej nie dokonały

wyboru takiego arbitra, a obie strony nie mają przecież wpływu na ostateczną

decyzję Prezesa jako reprezentanta struktury organizacyjnej niezwiązanej z żadną

ze stron sporu arbitrażowego. Nie sposób zatem zasadnie twierdzić o istniejącej

jakoby „systemowej nierówności w wyborze arbitrów” omawianego sądu stałego.

Warto też podkreślić, że w skardze kasacyjnej nie wskazano na odpowiednie

ustalenia

faktyczne

Sądów

dotychczasowej praktyki

w

meriti,

które

dotyczyłyby

zakresie

podejmowania

jakieś

określonej,

wspomnianych

decyzji

przez Prezesa Sądu Polubownego przy ZBP, mogącej wywoływać zastrzeżenia

z punktu widzenia przestrzegania regulaminowej procedury formowania składów

orzeczniczych w omawianym zakresie.

Z przedstawionych względów za nietrafne należało uznać zarzuty naruszenia

art.1165 § 1 k.p.c. w zw. z art. 1161 § 2 k.p.c. Skargę kasacyjną powoda należało

zatem oddalić (art. 39814 k.p.c. i orzec o kosztach postępowania kasacyjnego

(art. 98 k.c. i art. 108 § 1 k.p.c.).