V CSK 497/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 497/12 POSTANOWIENIE Dnia 30 października 2013 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Barbara Myszka‎SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z wniosku T. Dystrybucja S.A. ‎przy uczestnictwie D. G., S. G. oraz Skarbu Państwa - Starosty C.‎o zasiedzenie służebności,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 października 2013 r.,‎skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w C.‎z dnia 24 maja 2012 r., uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w C., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy w C. w sprawie z wniosku T. Dystrybucja S.A., przy uczestnictwie D. G., S. G. oraz Skarbu Państwa - Starosty C. stwierdził, że Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie służebność gruntową obciążającą nieruchomość położoną w S., gm. J., przy ul. P. 5, polegającą na prawie korzystania, obsługi, eksploatacji i dostępu do linii napowietrznej 15 kV w niezbędnym zakresie.Z ustaleń wynika, że działka gruntu objęta wnioskiem wchodzi w skład większej nieruchomości, stanowiącej własność D. i S. małż.

G. Przez działkę przebiega przesyłowa linia napowietrzna 15 kV, istniejąca od 1962 r. Oględziny linii odbywają się co pięć lat, w razie stwierdzenia usterek dokonywane są naprawy doraźne, co pięć lat wykonywano oględziny. Właścicielem linii przesyłowej jest obecnie wnioskodawca.Sąd Rejonowy uznał, że spełnione zostały przesłanki pozwalające na stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu na rzecz Skarbu Państwa, który był posiadaczem samoistnym nieruchomości. Dwudziestoletni termin do zasiedzenia upłynął z dniem wskazanym w sentencji.Postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r.

Sąd Okręgowy w C. zmienił powyższe postanowienie i oddalił wniosek. Uznał, że konieczne do uwzględnienia wniosku było istnienie elementów konstrukcyjnych służebności gruntowej, w tymże przede wszystkim dotyczących nieruchomości władnącej. Przed dniem 3 sierpnia 2008 r., tj. przed wprowadzeniem instytucji służebności przesyłu do kodeksu cywilnego ustawą z dnia 30 maja 2008 r., w systemie prawnym nie było takiej służebności. Ewentualna służebność, polegająca na korzystaniu z nieruchomości obciążonej w celu eksploatacji urządzeń przesyłowych, musiała mieć, zdaniem Sądu, charakter służebności gruntowej ze wszystkimi wymogami wynikającymi z treści art. 285 k.c. Służebność taka powinna zatem obciążać nieruchomość na rzecz właściciela innej wyraźnie wskazanej nieruchomości, tj. nieruchomości władnącej.

Ciężar jej wskazania i wykazania, że jej użyteczność ulega zwiększeniu w związku z posadowieniem urządzeń przesyłowych na gruncie obciążonym spoczywa na wnioskodawcy, czego ten w niniejszej sprawie nie uczynił.W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt. 1 k.p.c.), wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 285 oraz 292 k.c. poprzez przyjęcie, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania nieruchomości władnącej i wykazania, że jej użyteczność uległa zwiększeniu w związku z posadowieniem urządzeń przesyłowych na gruncie obciążonym, podczas gdy nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu następuje przez przedsiębiorcę, a nie właściciela nieruchomości władnącej.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:U podstaw zaskarżonego postanowienia leży przeświadczenie Sądu Okręgowego o niezbędności wskazania przez wnioskodawcę i wyraźnego określenia w orzeczeniu nieruchomości władnącej, skoro przed wprowadzeniem do kodeksu cywilnego art. 3051, co nastąpiło z dniem 3 sierpnia 2008 r., możliwość zasiedzenia służebności gruntowej istniała jedynie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości.

Pogląd Sądu Okręgowego stanowi przejaw sporu, jaki w tym zakresie zarysował się w doktrynie i w orzecznictwie. O ile bowiem obecnie przyjmowane jest jednolicie, że jest możliwe nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, to nie ma zgodności poglądów odnośnie do tego, czy przed dniem 3 sierpnia 2008 r. mogło to nastąpić na rzecz przedsiębiorstwa, czy wyłącznie na rzecz właściciela konkretnie określonej nieruchomości władnącej. Zgodnie z jednym stanowiskiem, podzielanym przez Sąd Okręgowy, stwierdzenie nabycia służebności gruntowej wymaga istnienia dwóch nieruchomości, tj. nieruchomości obciążonej i nieruchomości władnącej, nie było bowiem możliwe istnienie służebności gruntowej bez nieruchomości, którą służebność obciąża.

Pogląd taki zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 września 2009 r., II CSK 103/09 (nie publ.). Zwolennicy przeciwnego poglądu dopuszczają taką możliwość z uwagi na cel służebności przesyłu, a więc ze względu na zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa i specyfikę sieci przesyłowych. Uwzględnia się również pojęcie przedsiębiorstwa i oczywistość dysponowania przez przedsiębiorstwo nieruchomościami wchodzącymi w jego skład, a także fakt, że ułatwienie funkcjonowania przedsiębiorstwa zwiększa użyteczność wchodzących w jego skład nieruchomości, przy czym określenie konkretnej nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa nie jest konieczne.

Stanowisko to, obecnie dominujące, zostało wyrażone przez Sąd Najwyższy w szeregu orzeczeń, w tym w postanowieniu z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06 (M. Prawn. 2006, nr 19), uchwale z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08 (Biul. SN 2008, nr 10, poz. 7, wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r., II CSK 389/2008 (nie publ.),postanowieniach z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08 (nie publ.), z dnia 22 lipca 2010 r. I CSK 606/09 (nie publ.), z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 606/11 (nie publ.), z dnia 19 grudnia 2012 r., II CSK 218/12 (nie publ.), z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK 289/12 (nie publ.), czy z dnia 6 lutego 2013 r., V CSK 129/12 (nie publ.), uchwale z dnia 22 maja 2013 r., III CZP 18/2013, Biul.

SN z 2013 r., nr 6, w której wyraźnie kwestię tę ponownie wyjaśniono). Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w obecnie rozpoznawanej sprawie podziela argumenty przywoływane w powyższych orzeczeniach. Trzeba zwrócić uwagę, że w skład przedsiębiorstwa przesyłowego wchodzą zarówno nieruchomości, jak i sieci oraz inne urządzenia przesyłowe. Linie energetyczne stanowią zatem składnik przedsiębiorstwa i stają się elementem połączonego z nim systemu sieci, mają więc oczywisty funkcjonalny związek z innymi urządzeniami tej samej sieci, posadowionymi na innej nieruchomości, bez względu na jej usadowienie względem nieruchomości obciążonej.

Właśnie ten funkcjonalny związek urządzeń przesyłowych z siecią przesyłową, wchodzącą w skład przedsiębiorstwa, a tym samym z nieruchomością wchodzącą również w skład przedsiębiorstwa, pozwala na stosowanie - w stanie prawnym poprzedzającym wejście w życie art. 3051 k.c. - przepisów art. 285 i 292 k.c. przez analogię, umożliwiającą ustanowienie służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu, na rzecz przedsiębiorstwa, bez potrzeby wskazywania i określania w orzeczeniu nieruchomości władnącej. Podkreślić należy bowiem, że celem ustanowienia takiej służebności jest zwiększenie użyteczności właśnie przedsiębiorstwa, a nie jego konkretnie oznaczonej nieruchomości.Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815 w związku z art. 13 § 2 k.c. jw