V CSK 483/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 483/18 POSTANOWIENIE Dnia 24 kwietnia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Zawada w sprawie z powództwa Skarbu Państwa-Naczelnika […] Urzędu Skarbowego w S.‎przeciwko J. M., M. M. i D. M. M.‎o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 kwietnia 2019 r.,‎na skutek skarg kasacyjnych pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego […]‎z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt I ACa […], 1) odmawia przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania, 2) zasądza od pozwanych na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Tak ujęta instytucja tzw. przedsądu jest zgodna z normami konstytucyjnymi, a także ze sformułowanymi przez Radę Europy zaleceniami dopuszczającymi wprowadzenie środków eliminujących dostęp do sądu najwyższego szczebla.W sprawie zostały wniesione dwie skargi kasacyjne.

Pozwany D. M. M. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi Sądu Apelacyjnego […] z dnia 12 kwietnia 2018 r. naruszenie art. 1 i 2 § 1 k.p.c. w zw. z art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 527 § 1 k.c. i art. 379 pkt 1 k.p.c.Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany uzasadnił tym, że, w orzecznictwie występuje rozbieżność poglądów w kwestii dopuszczalności stosowania cywilnoprawnej instytucji skargi pauliańskiej do ochrony wierzytelności publicznoprawnych (przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej określona w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).Pozwani J.

M. i M. M. zarzucili zaskarżonemu wyrokowi Sądu Apelacyjnego […] z dnia 12 kwietnia 2018 r. naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 363 § 3 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c., art. 1001 § 4 k.p.c., art. 531 § 1 k.c., art. 527 § 1 k.c. w zw. z art. 888 i 889 k.c. w zw. z art. 908 § 2 k.c. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwani uzasadnili oczywistą jej zasadnością (przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W motywach wniosku wskazali, że art. 531 § 1 i 2 k.c. zakreśla krąg podmiotów legitymowanych biernie w procesie o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Biernie legitymowanym w sprawie żądania, którego dotyczy art. 531 § 1 k.c. jest tylko osoba trzecia, a w sprawie żądania, którego dotyczy art. 531 § 2 k.c. - tylko wskazany w tym przepisie następca prawny osoby trzeciej. Skarżący podkreślili, że pozwanym w procesie pauliańskim nigdy nie jest dłużnik niezaspokojonej wierzytelności.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwany D. M. M. nie wykazał powołanej we wniosku przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Potrzeba wykładni przepisów nie występuje, jeżeli Sąd Najwyższy w pewnej kwestii wyraził pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu.W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest zapatrywanie, że wierzytelność publicznoprawna jest objęta cywilistyczną konstrukcją skargi pauliańskiej, stosowaną w drodze analogii legis.

Do spraw cywilnych zalicza się bowiem sprawy, w których przedmiotem sporu są cywilnoprawne skutki zdarzeń niemających charakteru cywilnoprawnego. Uzasadnia to wykorzystanie skargi pauliańskiej jako merytorycznego środka ochrony wierzytelności publicznoprawnych (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 85/02, a z późniejszego orzecznictwa np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2005 r., I CK 677/04, 28 października 2010 r., II CSK 227/10, 1 czerwca 2011 r., II CSK 513/10)Według utrwalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 §1 pkt 4 k.p.c. tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa albo wydane zostało w wyniku dostrzegalnej w sposób pewny i niewątpliwy bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2011 r., I PK 237/10, 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, 24 lutego 2012 r., V CSK 225/11, 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15).

Przytoczone okoliczności powinny jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CZ 89/2005, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 2004/06, i z dnia 24 lutego 2006 r., IV CSK 8/06).Pozwani J. M. i M. M. nie przedstawili przekonujących argumentów świadczących o występowaniu w sprawie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. W wyroku z dnia 14 listopada 2012 r., II CSK 206/12, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że jeżeli przeniesienie prawa własności nieruchomości nastąpiło w zamian za ustanowienie służebności osobistej, to z punktu widzenia instytucji skargi pauliańskiej nie można „rozszczepiać” tych czynności i traktować ich jako dwóch niezależnych od siebie czynności w postaci umowy darowizny i ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego.

Ocena podstawy prawnej przeniesienia własności nie może być w tym przypadku przeprowadzana w oderwaniu od ustanowienia służebności osobistej na rzecz zbywców. Czynność prawna objęta skargą pauliańską prowadzi bowiem do pokrzywdzenia strony powodowej (wierzyciela) nie tylko z powodu wyzbycia się przez dłużników składnika majątkowego, z którego mogłaby ona uzyskać zaspokojenie, ale także z racji obciążenia nieruchomości służebnością osobistą skuteczną erga omnes (por. art. 1000 § 3 k.p.c.).Mając to na względzie, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zgodnie z art. 98 w związku z art. 108 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w związku z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2016.2261) i art. 99 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). jw