V CSK 482/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 482/08

POSTANOWIENIE

Dnia 23 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa A. Spółki z o.o. w C.

przeciwko T. J.- M.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 kwietnia 2009 r.,

na skutek skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w […]

z dnia 28 kwietnia 2008 r.,

odrzuca skargę kasacyjną pozwanej i zasądza od pozwanej na

rzecz powódki kwotę 1.200 zł (jeden tysiąc dwieście złotych)

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Pozwana T. J.-M. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w

[…] z dnia 28 kwietnia 2008 r., zaskarżając go w części zmieniającej wyrok Sądu

Okręgowego w C. poprzez obniżenie zasądzonej od pozwanej na rzecz powoda

kary umownej z 147.197,04 zł do 112.457,68 zł i kosztów procesu z 10.977 zł do

6.709 zł (pkt 1) oraz w części orzekającej o kosztach procesu (pkt 3). Sąd I instancji

uwzględnił niemal w całości

(z wyjątkiem części roszczenia odsetkowego)

powództwo powódki A. Sp. z o.o. o zapłatę przez pozwaną kar umownych z tytułu

zwłoki w wykonaniu robót budowlanych na podstawie dwóch umów o modernizację

stacji paliwowych. Sąd ten przyjął, że umowy przewidywały odpowiedzialność

pozwanej za opóźnienie w wykonaniu umowy na zasadzie ryzyka, opóźnienie takie

wystąpiło i obejmowało nawet dłuższy okres, niż objęty żądaniem powódki. Sąd

Okręgowy odmówił rozważania podstaw miarkowania kary umownej, przyjął

bowiem, że pozwana nie złożyła stosownego wniosku, a działanie w tym zakresie

przez sąd z urzędu naruszyłoby równowagę procesową stron.

W wyniku apelacji pozwanej, która domagała się oddalenia powództwa,

Sąd Apelacyjny obniżył zasądzone kary do 112.457,68 zł, przyjmując, że pozwana

odpowiada za niewykonanie zobowiązania na zasadzie winy, a nie ryzyka, zatem

nie było zasadne obciążenie jej karami za okres, w którym nie mogła wejść na plac

budowy. Sąd Apelacyjny nie zgodził się natomiast z poglądem pozwanej o istnieniu

podstaw do miarkowania kar, podzielił bowiem stanowisko – powołując

odpowiednie orzecznictwo i piśmiennictwo, że z żądania oddalenia powództwa nie

można odczytać implicite wniosku strony o miarkowanie kary, lecz konieczne jest

złożenie przez nią wyraźnego wniosku, który ma formę zarzutu, wymaga wykazania

określonych okoliczności faktycznych i objęty jest prekluzją procesową. W ocenie

tego

Sądu

za

takim

poglądem

przemawia

różnica

w

przesłankach

odpowiedzialności z tytułu kar umownych i podstawach miarkowania tych kar,

zasada kontradyktoryjności postępowania cywilnego oraz obowiązki przedsiębiorcy

wiodącego spór, objęte prekluzją procesową.

W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła naruszenie prawa procesowego –

art. 233 k.p.c. oraz art. 47914 § 2 k.p.c., a ponadto naruszenie prawa materialnego

– art. 362 k.c. w zw. z art. 471 k.c. i art. 484 § 2 k.c. (błędnie oznaczonego jako

k.p.c.). i wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części.

Analiza tak sformułowanej skargi kasacyjnej prowadzi jednak do wniosku,

że została ona skierowana przeciwko orzeczeniu korzystnemu dla pozwanej.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zawiera bowiem dwa zasadnicze elementy. W punkcie

1. (zaskarżonym przez pozwaną) w uwzględnieniu jej apelacji zmniejsza zasądzone

od niej świadczenie i oddala powództwo o tą jego część, którą Sąd II instancji uznał

za nieuzasadnioną. W tym punkcie nie ma merytorycznego rozstrzygnięcia

o pozostałej części zawartych w apelacji żądań pozwanej. Zawiera je punkt 2.

wyroku, w którym Sąd II instancji oddalił apelację w pozostałym zakresie.

Zważywszy,

że

przedmiotem

apelacji

była

całość

rozstrzygnięcia

Sądu

Okręgowego, oddalenie ujęte w punkcie 2 obejmuje tą część wniosku apelacyjnego

pozwanej, w której domagała się ona oddalenia powództwa o zapłatę kwoty

112.458 zł.

Uzasadnienie skargi kasacyjnej i motywy mające wykazać potrzebę przyjęcia

tej skargi do rozpoznania wskazują, że zamiarem pozwanej było podważenie tej

ostatniej części rozstrzygnięcia, jednak zamiar ten nie został zrealizowany, skoro

granice zaskarżenia zostały wyraźnie wyznaczone i nie mieści się w nich punkt 2.

wyroku Sądu Apelacyjnego, a tylko skierowanie skargi przeciwko temu orzeczeniu

dawałoby widoki na poddanie kontroli zasadności obciążenia pozwanej karami

w wysokości 112.458 zł. Przypisanie skardze odmiennych granic zaskarżenia, niż

te, które wyznaczyła strona skarżąca w jej treści byłoby niedopuszczalną ingerencją

sądu w przedmiot tego środka prawnego.

Skutki wskazanego przez pozwaną zakresu zaskarżenia są dwa – wniesiony

przez nią środek został w rzeczywistości skierowany przeciwko rozstrzygnięciu

merytorycznemu korzystnemu dla skarżącej, a wskazana wartość przedmiotu

zaskarżenia jest nieadekwatna do rzeczywistej wartości roszczenia, o którym

orzeczono w punkcie 1 wyroku Sądu Apelacyjnego, wynoszącej 34.740 zł

(147.197,04 – 112.457,68 = 34.739,36). Zaskarżone orzeczenie o kosztach

postępowania

apelacyjnego

nie

ma

znaczenia,

ponieważ

jest

tylko

rozstrzygnięciem akcesoryjnym, związanym z merytorycznym wynikiem sprawy

i nie rzutującym na wartość przedmiotu skargi. W rezultacie skarga pozwanej

okazała się niedopuszczalna. O ile niedopuszczalność z powodu niewystąpienia

przesłanki pokrzywdzenia skarżącej kwestionowanym przez nią rozstrzygnięciem

(tzw. gravamen) budziła wątpliwości w orzecznictwie, (por. np. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 16 grudnia 1971 r., III CZP 79/71, OSNCP 1972/6/101), o tyle

po zmianie modelu procesu cywilnego

zyskuje na znaczeniu (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1997 r., III CKN 152/97, nie

publ.; z 8 kwietnia 1997 r., I CKN 57/97, OSNC1997/11/166, czy z dnia 23 marca

2006 r., II CZ 22/06, nie publ.). Natomiast niedopuszczalność z powodu zbyt niskiej

wartości przedmiotu zaskarżenia znajduje jednoznaczne źródło w treści art. 3982

§ 1 k.p.c. Wartość ta nie osiąga bowiem granicy 75.000 zł, wymaganej w sprawie

gospodarczej.

W rezultacie skarga kasacyjna pozwanej podlegała odrzuceniu jako

niedopuszczalna na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 398 21

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c.

jz