V CSK 462/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 462/06

POSTANOWIENIE

Dnia 9 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Izabella Janke

w sprawie ze skargi D.K.

o wznowienie postępowania, dotyczącej wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta

Miasta C.

przy uczestnictwie Gminy C., M.C., B.C., D.K. oraz Zakładu Elektroenergetycznego

S.A

o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki D.K. od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla

zaskarżone

postanowienie,

znosząc

postępowanie

związane z jego wydaniem i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w C. wznowił postępowania zakończone postanowieniami

Sądu Powiatowego w C. z dnia 25 i 26 września 1958 r., na mocy których

stwierdzono, że Skarb Państwa, na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o

majątkach opuszczonych i poniemieckich, nabył z dniem 1 stycznia 1956 r. prawo

własności nieruchomości, stanowiących wcześniej własność C.P. i S.P. i

postanowieniem z dnia 24 września 2004 r. uchylił wskazane wyżej orzeczenia oraz

oddalił wniosek Skarbu Państwa.

Sąd ten ustalił, że S.P. i jego córka C.P. byli właścicielami kilku

zabudowanych nieruchomości położonych w C. Byli oni obywatelami polskimi i w

czasie wojny nie złożyli wniosków o wpisanie ich na Volkslistę. Mimo tego zostali

przymusowo wysiedleni do Niemiec w sierpniu 1946 r. Wysiedlenie nastąpiło w

oparciu o decyzję Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa, która w okresie

późniejszym została uznana za pozbawioną podstaw. S.P. starał się o powrót do

Polski, ale nie uzyskał na to zgody. Po wojnie nieruchomości należące do S. i C.P.

były administrowane przez Skarb Państwa, a ich część została oddana w

użytkowanie wieczyste Zakładowi Elektroenergetycznemu S.A. Sąd Rejonowy

uznał, że w tych okolicznościach dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach

opuszczonych i poniemieckich (dalej: dekretu z 1946 r.) nie miał zastosowania,

gdyż dotyczył on wyłącznie nieruchomości należących do osób, które w związku z

wojną rozpoczętą w 1939 r. utraciły te nieruchomości. Przemawiało to za

oddaleniem wniosku Skarbu Państwa.

Sąd Okręgowy w K. po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy, postanowieniem

z dnia 15 listopada 2005 r., zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że

stwierdził, iż Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie, z dniem 1 stycznia 1975 r.,

własność nieruchomości, których dotyczył wniosek. Sąd drugiej instancji nie

rozważał istnienia przesłanek do nabycia przez Skarb Państwa własności

nieruchomości należących wcześniej do S. i C. P. na podstawie dekretu z 1946 r.

Uznał, że wniosek dotyczy stwierdzenia zasiedzenia, a posiadanie wykonywane

przez Skarb Państwa na podstawie przepisów wskazanego wyżej dekretu nie miało

charakteru posiadania samoistnego i nie mogło prowadzić do nabycia własności

nieruchomości przez zasiedzenie. Według oceny tego Sądu Skarb Państwa był

natomiast posiadaczem samoistnym nieruchomości od momentu uprawomocnienia

się postanowień Sądu Powiatowego w C. stwierdzających nabycie własności z

dniem 1 stycznia 1956 r. Zdaniem Sądu Okręgowego w K. uzasadniało to

stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie na podstawie

art.172 k.c., z dniem 1 stycznia 1975 r. W konsekwencji Sąd ten zmienił

odpowiednio do tej oceny treść zaskarżonego postanowienia.

Skarga kasacyjna uczestniczki postępowania D.K. została oparta o obie

podstawy określone w art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia

przepisów postępowania skarżąca zarzuciła obrazę art. 378 § 1 k.p.c., art. 412 § 1

k.p.c., art. 321 § 1 k.p.c. i art. 609 § 1 k.p.c. w związku z art. 506 k.p.c., skutkujące

w jej ocenie nieważnością postępowania oraz obrazę art. 328 § 2 k.p.c. W ramach

zaś podstawy naruszenia prawa materialnego zarzuciła niewłaściwe zastosowanie

art. 172 k.c. W parciu o te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzenie, że

wniosek złożony w postępowaniu, którego dotyczyła skarga o wznowienie, był

wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości i że Sąd

Powiatowy w C. w postanowieniach z dnia 25 i 26 września 1958 r. orzekł o

zasiedzeniu na rzecz Skarbu Państwa wskazuje, że Sąd Okręgowy w K. błędnie

ocenił przedmiot tych postępowań, nie dostrzegając różnicy pomiędzy instytucją

zasiedzenia i przemilczenia, które stanowiło podstawę nabycia własności na

gruncie przepisów dekretu z 1946 r. Obie te instytucje mieszczą się wprawdzie w

szeroko rozumianym pojęciu dawności i zezwalają na nabycie własności

w związku z upływem określonych w przepisach terminów, jednakże istotnie różnią

się między sobą jeśli idzie o określenie przesłanek decydujących o możliwości ich

zastosowania. Nie ulega wątpliwości, że Skarb Państwa wystąpił w sprawie objętej

wznowieniem postępowania o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości na

podstawie przepisów dekretu z 1946 r., a zatem nie domagał się stwierdzenia

zasiedzenia. Jak już wyżej wskazano przepisy tego dekretu dotyczące nabywania

własności nieruchomości przez Skarb Państwa opierały się o konstrukcję

przemilczenia (utratę prawa własności na skutek jego niewykonywania przez

oznaczony okres i w konsekwencji nabycie własności przez inny podmiot), a Sąd

Powiatowy w C. uwzględnił wnioski Skarbu Państwa w tym zakresie. Jest zatem

oczywiste, że Sąd drugiej instancji wadliwie ocenił przedmiot postępowania w

sprawie, której dotyczył wniosek o wznowienie postępowania i błędnie przyjął, że

wniosek Skarbu Państwa dotyczył stwierdzenia zasiedzenia. W konsekwencji Sąd

ten orzekając o zasiedzeniu rozpoznał sprawę wykraczając poza granice wniosku

wszczynającego postępowanie, poza granice apelacji, która dotyczyła orzeczenia

mającego inny przedmiot oraz wyszedł poza granice skargi o wznowienie

postępowania. Dlatego też w pełni uzasadnione były zarzuty skargi kasacyjnej

odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie. Należy

podzielić jednocześnie ocenę skarżącej, że tak istotne naruszenie przepisów

postępowania w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozbawiło skarżącą

możliwości obrony jej praw. Nie miała ona bowiem żadnych podstaw by

przypuszczać, że na etapie orzekania o apelacji wnioskodawcy, Sąd drugiej

instancji będzie rozstrzygał sprawę w przedmiocie zasiedzenia i to w oparciu

o okoliczności,

które

zaszły

po

zakończeniu

wznowionego

postępowania.

Uniemożliwiło to odniesienie się przez skarżącą do odmiennego przedmiotu

postępowania określonego z urzędu przez Sąd drugiej instancji i ujawnionego

dopiero w treści zaskarżonego postanowienia, a tym samym pozbawiło ją

możliwości obrony swoich praw. Wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło

zatem w warunkach nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Dlatego też

zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.

Wobec istnienia podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej z powodu

nieważności postępowania i związanej z tym konieczności zniesienia postępowania

w zakresie dotkniętym nieważnością (art. 386 § 1 i 39821 k.p.c.) bezprzedmiotowe

stało się rozważanie pozostałych, zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów,

dotyczących wadliwości uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i błędnego

zastosowania przepisów prawa materialnego.