V CSK 450/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 450/06

POSTANOWIENIE

Dnia 28 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku W. P.

przeciwko L. M.

o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania L. M.

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 25 maja 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 26 października 2005 r. oddalił

wniosek W. P. o orzeczenie wobec uczestniczki postępowania L. M. zakazu

prowadzenie działalności gospodarczej i pełnienia określonych funkcja przyjmując

za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne.

Uczestniczka postępowania L. M. pełniła funkcję prezesa jednoosobowego

zarządu „D." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością rocławiu, zajmującej się

obrotem wierzytelnościami, usługami przedstawicielskimi i konsultingiem. Majątek

trwały, na bazie którego prowadzona była powyższa działalność stanowił jedynie

sprzęt biurowy i elektroniczny niezbędny do pracy kancelaryjnej o łącznej wartości

32.640 zł, przewłaszczony na zabezpieczenie czynszu najmu lokalu. Problemy

finansowe spółki „Detentor" zaczęły się w 2001 r., w którym odnotowała ona stratę

w wysokości 432.922,09 zł. Wprawdzie w 2002 r. zysk Spółki wyniósł 259.845,36

zł, ale w następnym roku zmniejszył się do kwoty 39.845,36 zł. Rok 2004 Spółka mimo podjętych przez uczestniczkę postępowania działań mających na celu

poprawę jej sytuacji finansowej - zamknęła stratą w wysokości 99.438,64 zł.

W dniu 29 października 2004 r. L. M. zleciła pełnomocnikowi (radcy

prawnemu) złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki „D.", z możliwością

zawarcia układu, najpóźniej do 12 listopada 2004 r. Wnioski zgłoszone przez

pełnomocnika do sądu upadłościowego w dniach 10 listopada 2004 r. i 29 grudnia

2004 r. zostały zwrócone z powodu braków formalnych. Wniosek złożony 31

styczna 2005 r. sąd ten oddalił postanowieniem z dnia 30 marca 2005 r. po

ustaleniu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie

kosztów postępowania.

Sąd Rejonowy stwierdził, że przytoczone okoliczności nie pozwalają przyjąć,

iż podstawa do ogłoszenia upadłości Spółki „D." powstała wcześniej niż

w listopadzie 2004 r. W konsekwencji uznał, że zlecenie pełnomocnikowi

zgłoszenia upadłości nie było - w świetle art. 373 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.;

dalej: „p.u.n.") - spóźnione. Uczestniczka postępowania nie może ponosić winy za

opóźnienie się profesjonalnego pełnomocnika ze złożeniem wniosku (art. 429 k.c.).

Sąd Okręgowy, na skutek apelacji wnioskodawcy, zaskarżonym skargą

kasacyjną postanowieniem zmienił postanowienie Sądu Rejonowego i orzekł wobec

uczestniczki postępowania zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny

rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub

pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni,

fundacji lub stowarzyszeniu na okres trzech lat, oddalił apelację w pozostałej części

i orzekł o kosztach postępowania. Podzielając ustalenia faktyczne dokonane przez

Sąd pierwszej instancji Sąd Okręgowy uznał, że spełnione zostały przesłanki

orzeczenia wobec uczestniczki postępowania sankcji przewidzianej w art. 373 ust.

1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego. Wskazał, że Spółka „D." nie

regulowała wymagalnych zobowiązań wobec swoich

wierzycieli najpóźniej

w październiku 2004 r. Przyjął, że posłużenie się przez uczestniczkę przy

zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości profesjonalnym pełnomocnikiem

procesowym nie przesądza braku jej winy w uchybieniu terminowi do dokonania tej

czynności. Przepis art. 429 k.c. nie może stanowić podstawy do odmiennej oceny,

jako że odnosi się on do odpowiedzialności odszkodowawczej powierzającego

dokonanie

określonej

czynności

wobec

osób

trzecich.

Określając

czas

obowiązywania orzeczonych zakazów Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na starania

uczestniczki postępowania o poprawę kondycji finansowej zarządzanej przez nią

Spółki, nieznaczny stopień jej zadłużenia, a także na działania zmierzające do

restrukturyzacji długów publicznoprawnych.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie określonej w art. 3983 § 1 k.p.c.

uczestniczka postępowania L. M. zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie:

- art. 6 k.c. w zw. z art. 3 k.p.c. oraz art. 35, art. 373 i art. 21 p.u.n. przez

błędną wykładnię tych przepisów polegającą na pominięciu przesłanki istnienia

„podstawy do ogłoszenia upadłości" i przyjęciu, że obowiązek złożenia w terminie

dwóch tygodni wniosku o ogłoszenie upadłości powstał z mocy ustawy, pomimo

niewykazania przez wnioskodawcę ani podstawy takiego obowiązku, tj. stanu

niewypłacalności w określonej dacie, ani też w jakiej dacie obowiązek złożenia

wniosku powstał;

- art. 373 p.u.n. przez błędną wykładnię pojęcia „własnej" winy osoby

obowiązanej do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a w konsekwencji

uznanie, że wadliwe działanie pełnomocnika pozwala przypisać winę uczestniczce

postępowania;

- art. 373 ust. 2 p.u.n. przez jego niezastosowanie przy ocenie

odpowiedzialności uczestniczki postępowania, tj. nieuwzględnienie jej winy własnej,

rozmiaru

pokrzywdzenia

wierzycieli,

ani

obniżenia

wartości

ekonomicznej

przedsiębiorstwa upadłego;

- art. 429 k.c. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że domniemana wina

profesjonalnego

pełnomocnika

przesądza

winę

„własną"

uczestniczki

postępowania.

Powołując się na te zarzuty uczestniczka postępowania wniosła o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie

wniosku, bądź też przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty kwestionujące

prawidłowość dokonanej przez Sąd drugiej instancji wykładni art. 373 ust. 1 pkt 1

u.p.n., a konkretnie wskazanych w tym przepisie przesłanek usprawiedliwiających

orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek

oraz pełnienia określonych funkcji. Zarzuty te zmierzają bowiem do podważenia

samej zasady rozstrzygnięcia.

Według skarżącej, orzeczenie sankcji przewidzianej w powołanym przepisie

wymaga stwierdzenia - czego nie dostrzegł Sąd Okręgowy - że w określonej dacie

zaistniała konkretna podstawa do ogłoszenia upadłości, jak też ustalenia, że osoba

zobowiązana do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie dokonała tego aktu

w ustawowym terminie z winy własnej. Wadliwe działanie ustanowionego w tym

celu pełnomocnika (profesjonalistę) nie może być więc - w ocenie skarżącej -

utożsamiane z winą osoby zobowiązanej do złożenia wniosku o ogłoszenie

upadłości. Odnosząc się do tych zarzutów trzeba uznać je chybione.

Z motywów zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, iż Sąd Okręgowy

miał na uwadze wszystkie przesłanki warunkujące orzeczenie - w oparciu o art. 373

ust. 1 pkt 1 u.p.n. - sankcji za naruszenie obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie

upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do ogłoszenia

upadłości

i

przesłanki

te

należycie

zinterpretował.

Dokonując

wykładni

wymienionego przepisu, w nawiązaniu do treści art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 u.p.n., Sąd

Okręgowy podkreślił wyraźnie, że podstawę do złożenia wniosku o ogłoszenie

upadłości

stanowi

niewypłacalność

dłużnika,

ta

zaś

przejawia

się

w niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań, bądź też - w przypadku osób

prawnych lub jednostek nie będących osobami prawnymi - w przekroczeniu przez

zobowiązania wartości majątku dłużnika, nawet wówczas, gdy wykonuje on te

zobowiązania na bieżąco (str. 5 uzasadnienia). Wskazał też, że Spółka „D." nie

wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań i stan ten nastąpił najpóźniej

w końcu października 2004 r. Ocenę taką Sąd Okręgowy wyprowadził nie tylko -jak

zarzuca skarżąca - z samego faktu podjęcia w dniu 29 października 2004 r. decyzji

o konieczności złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ale i z analizy płynności

finansowej Spółki „D.", a ściślej rzecz ujmując utraty tej płynności i niemożności

zaspokojenia wierzycieli przed wskazaną datą (str. 6 uzasadnienia). Nie można

zatem zasadnie zarzucić Sądowi Okręgowemu, że postawił znak równości

pomiędzy złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, a powstaniem w dacie

dokonania tej czynności podstawy do ogłoszenia upadłości. Odmienne twierdzenia

skarżącej,

nawiązujące

w sposób

wybiórczy

do

fragmentów

argumentacji

przytoczonej w motywach zaskarżonego wyroku, muszą być uznane za dowolne.

Nie znajduje też żadnego uzasadnienia podjęta przez skarżącą próba

powiązania zarzutu wadliwego odczytania art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.n. przez -jak to

zostało wykazane - rzekome pominięcie przesłanki „podstawy do ogłoszenia

upadłości" z zarzutami błędnej wykładni przepisów art. 6 k.c., art. 3 k.p.c. oraz art.

35 i p.u.n. Sąd Okręgowy przyjął wszakże, że ciężar dowodu istnienia przesłanek

uzasadniających orzeczenie sankcji z art. 373 ust. 1 p.u.n. - zgodnie z ogólną

regułą dowodowa wyrażoną w art. 6 k.c. - spoczywa na wnioskodawcy. W tej

sytuacji nie można uznać, iż zarzuty skarżącej kwestionujące ocenę Sądu

Okręgowego, że wnioskodawca zdołał skutecznie wykazać uchybienie terminowi do

zgłoszenia

wniosku

o

zgłoszenie

upadłości, mają związek z właściwym

rozumieniem treści art. 6 k.c.

Za chybiony również uznać należy zarzut błędnej wykładni użytego przez

ustawodawcę w art. 373 ust. 1 p.u.n. pojęcia „winy własnej" osoby, która będąc do

tego zobowiązana nie złożyła we właściwym terminie wniosku o ogłoszenie

upadłości. Art. 35 Prawa upadłościowego i naprawczego nakazuje, w sprawach nie

uregulowanych w tej ustawie, do postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości

stosować odpowiednio przepisy księgi pierwszej części pierwszej Kodeksu

postępowania cywilnego, z wyjątkiem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu

postępowania. Zgodnie z treścią art. 86 k.p.c. strony i ich organy lub

przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez

pełnomocnika. Uczestniczka postępowania ustanowiła do złożenia wniosku

o ogłoszenie upadłości zarządzanej przez siebie Spółki pełnomocnika w osobie

radcy prawnego. Pełnomocnik ten uzyskał moc działania w imieniu i z wiążącym

skutkiem dla mocodawcy. W orzecznictwie ugruntował się pogląd -podzielany przez

skład orzekający - zgodnie z którym zawinione uchybienie przez pełnomocnika

procesowego terminowi do dokonania czynności procesowej wywołuje niekorzystne

skutki prawne dla reprezentowanej przez niego strony. Stojąc na gruncie tego

zapatrywania przyjąć należy, że niedbałe działanie pełnomocnika, który nie zdołał

w zakreślonym mu terminie złożyć skutecznie -w znaczeniu procesowym - wniosku

o ogłoszenie upadłości wywołuje niekorzystne skutki dla reprezentowanej przez

niego osoby zobowiązanej do dopełnienia tej czynności (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 14 lutego 2006 r., II CSK 14/05, nie publ.). Zbieżny z tym

stanowiskiem pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy należy uznać za trafny.

Zgodzić się też trzeba z zapatrywaniem tego Sądu, że do oceny skutków

wadliwego działania pełnomocnika procesowego na rozważanym polu nie ma

zastosowania art. 429 k.c. W rozpoznawanej sprawie nie chodzi bowiem

o odpowiedzialność uczestniczki postępowania za szkodę wyrządzoną przez

osobę, której powierzyła ona wykonanie określonej czynności, lecz o zastosowanie

sankcji za niewykonanie wynikającego z ustawy obowiązku złożenia w określonym

terminie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Nie zasługuje wreszcie na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 373 ust. 2

p.u.n.

Zdaniem

skarżącej

Sąd

Okręgowy

orzekając

wobec

uczestniczki

postępowania zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek

oraz pełnienia określonych funkcji zupełnie pominął stopień winy uczestniczki

postępowania, rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli oraz stopień obniżenia wartości

ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego. Z zarzutem tym nie można jednak się

zgodzić. Wskazane przez skarżącą okoliczności były przedmiotem rozważań Sądu

Okręgowego czemu dał on wyraz w pisemnych motywach kwestionowanego

rozstrzygnięcia (str. 7 uzasadnienia), a przede wszystkim w orzeczeniu wobec

powódki sankcji na okres najkrótszy z możliwych.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.

jc