V CSK 444/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CSK 444/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa "M.P." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w Ż.

przeciwko "E." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 11 maja 2006 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka „M. P.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością domagała się

nakazania pozwanej „E.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością: zaniechania

produkcji dystrybutorów gazu płynnego LPG D. 10, D. 5 i innych przy wykorzystaniu

bezprawnie

uzyskanych

niejawnych

informacji

stanowiących

tajemnicę

przedsiębiorstwa powódki, zaprzestania wprowadzania takich dystrybutorów do

obrotu oraz opublikowania w „Gazecie Wyborczej” oświadczenia przepraszającego

za naruszenie zasad uczciwej konkurencji. Domagała się też zasądzenia na swoją

rzecz od pozwanej odszkodowania w kwocie 500.000 zł i kosztów procesu.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 14 lutego 2005 r. oddalił powództwo w

części obejmującej żądanie zapłaty odszkodowania, a w pozostałym zakresie je

uwzględnił. Sąd ten ustalił, że powódka na przestrzeni kilkunastu lat uzyskała

wiedzę techniczną, technologiczną, organizacyjną i handlową niezbędną do

produkcji dystrybutorów gazu płynnego LPG oraz wdrażania ulepszonych typów

tego urządzenia. Zastosowanie przez powódkę odmierzacza tureckiej firmy Y., nie

znanego na rynku krajowym, było rozwiązaniem nowatorskim, stanowiącym

tajemnicę przedsiębiorstwa. Powódka podjęła czynności mające na celu ochronę

tej tajemnicy, zobowiązując swoich pracowników i osoby współpracujące do jej

nieujawniania. J. S. oraz L. S. złamali ten zakaz i przekazali pozwanej informacje

stanowiące tajemnicę powódki. Umożliwiło to pozwanej wyprodukowanie w krótkim

czasie dystrybutorów D. 10 i D. 5 (wyposażonych w przepływomierz firmy Y.) o

takich parametrach, jak dystrybutor opracowany przez powódkę. Sąd Okręgowy

uznał, że pozwana poprzez takie działanie dopuściła się czynu nieuczciwej

konkurencji określonego w art. 11 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej

konkurencji i art. 39 ust. 2 Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw

własności intelektualnej. W ocenie Sądu Okręgowego, jedynie roszczenie

odszkodowawcze nie zasługiwało na uwzględnienie, jako że powódka nie wykazała

rozmiaru poniesionej szkody.

Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji obu stron, zaskarżonym skargą

kasacyjną wyrokiem zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo oraz

apelację powódki. Sąd Apelacyjny przyjął, że wiedza na temat dystrybutorów

wytwarzanych przez powódkę, jej kontaktów handlowych oraz zastosowania

przepływomierza firmy Y., nie mogły zostać uznane za tajemnicę przedsiębiorstwa

w rozumieniu art. 11 ust. ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, gdyż była

ona powszechnie dostępna. Informacje dotyczące elementów składowych swoich

dystrybutorów powódka ujawniła sama w materiałach reklamowych oraz w

zamówieniach na wykonanie obudowy tych urządzeń. Wskazane one zostały także

w decyzjach Prezesa Głównego Urzędu Miar zatwierdzających stosowane przez

powódkę w wytwarzanych przez nią dystrybutorach instalacje pomiarowe (w tym z

użyciem reklamowanego od 1998 r. przepływomierza firmy Y.).

Sąd Apelacyjny dokonał też odmiennej – od wyrażonej przez Sąd pierwszej

instancji – oceny oświadczeń o zachowaniu tajemnicy, złożonych przez J. S. i L. S.

Stwierdził, że oświadczenia te są zbyt ogólnikowe, aby w ich przyjęciu przez

powódkę można było upatrywać przejaw działań mających na celu zachowanie

tajemnicy przedsiębiorstwa. W konsekwencji uznał roszczenia powódki za

bezzasadne zarówno na gruncie art. 11 ust. 1 i 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej

konkurencji, jak i - korelującego z tymi przepisami - art. 39 ust. 2 Porozumienia w

sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie określonej w art. 398 3 § 1 pkt 1

k.p.c. powódka zarzuciła Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 11 ust. 4 ustawy

z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn.: Dz. U.

z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zm.; dalej: „z.n.k.”) przez błędną wykładnię oraz art.

39 ust. 2 Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności

intelektualnej (Dz. U. z 1996 r., Nr 32, poz. 143; dalej: „TRIPS”) przez jego

niezastosowanie. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę

wyroku Sądu pierwszej instancji przez uwzględnienie powództwa w całości, bądź

też przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny dokonał oceny zasadności roszczeń powódki nie tylko

w płaszczyźnie przepisów art. 11 ust. 1 i 4 z.n.k., ale także – dostrzegając fakt

związania Polski postanowieniami Porozumienia TRIPS – w oparciu o art. 39 ust. 2

tej regulacji. Zwrócił bowiem uwagę na to, że postanowienia TRIPS wyznaczają

standardy ochrony w zakresie własności intelektualnej państw będących stronami

tej umowy, a nowelizacja art. 11 ust. 1 i 4 z.n.k. dokonana ustawą z dnia 5 lipca

2002 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 126, poz.

1071) podyktowana została potrzebą dostosowania rozwiązań prawa krajowego do

tych standardów. Sąd Apelacyjny wyraził przy tym pogląd, że - mimo różnic

terminologicznych - pojęcie tajemnicy przedsiębiorstwa w obu wymienionych

regulacjach ujęte zostało w sposób zbieżny. W konsekwencji uznał, że skoro

rozpoznawane roszczenia okazały się bezzasadne na gruncie art. 14 ust. 1 i 4

z.n.k., to tym samym nie mogły one zostać uwzględnione w oparciu o art. 39 ust. 2

TRIPS i to niezależnie od tego, czy zawarta w tym przepisie norma znajduje

bezpośrednie zastosowanie w wewnętrznym porządku prawnym Rzeczypospolitej

Polskiej, czy też nie.

Przytoczona argumentacja nie oznacza – jak błędnie odczytała to skarżąca –

że Sąd Apelacyjny nie dostrzegł potrzeby rozważenia zasadności roszczeń

powódki w dwóch płaszczyznach, tj. przez pryzmat odnoszących się do nich norm

prawa krajowego (art. 11 ust. 1 i 4 z.n.k.) oraz postanowień Porozumienia TRIPS

(art. 39 ust. 2). Wskazuje ona natomiast na to, że - w ocenie Sądu drugiej instancji przesłanki udzielenia powódce ochrony nie zostały spełnione zarówno w świetle

jednej, jak i drugiej regulacji. Zarzut naruszenia art. 39 ust. 2 TRIPS przez jego

niezastosowanie (pominięcie przy ocenie dochodzonych roszczeń) trzeba więc

uznać za chybiony.

Nie

można

natomiast

odmówić

słuszności

zarzutowi

skarżącej

wskazującemu na dokonanie wadliwej wykładni art. 11 ust. 4 z.n.k., definiującego

pojęcie

tajemnicy

przedsiębiorstwa.

Według

skarżącej,

Sąd

Apelacyjny

bezzasadnie zawęził treść tego pojęcia odczytując ją w sposób odbiegający od

ustalonej w art. 39 ust. 2 TRIPS.

Z motywów zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny odmówił

wypracowanemu przez powódkę know-how produkcji dystrybutorów gazu LPG

waloru tajemnicy przedsiębiorstwa z dwóch zasadniczych przyczyn. Wskazał, że

sprzeciwia się temu, po pierwsze - fakt ujawnienia przez samą powódkę informacji

na temat elementów składowych tego urządzenia (w materiałach reklamowych,

zamówieniach na obudowy, w postępowaniu przed Głównym Urzędem Miar), po

drugie – brak działań powódki niezbędnych do zachowania poufności tej wiedzy.

W odniesieniu do tej drugiej przesłanki uznał, iż działanie takie – zgodnie z art. 11

ust. 4 z.n.k. - powinno polegać na zakomunikowaniu pracownikom, jakie konkretnie

informacje mają charakter poufny.

Trudno nie zgodzić się z oceną skarżącej, że przytoczona argumentacja

dowodzi dokonania błędnej, bezzasadnie zawężonej wykładni art. 11 ust. 4 z.n.k.

Niewątpliwie uzasadniony jest pogląd, że prawidłowe odczytanie wymienionego

przepisu wymaga skonfrontowania jego treści z art. 39 ust. 2 TRIPS. Zabieg ten

jest konieczny – co trafnie dostrzegł Sąd Apelacyjny - niezależnie od tego, czy

wskazane postanowienie TRIPS uzna się za normę samowykonalną, nadającą się

do bezpośredniego wykonania, czy też przyjmie, że nie ma ona tej cechy.

W pierwszym przypadku uzasadniony on jest treścią art. 91 ust. 1 i 2 w zw. z art.

241 ust. 1, w drugim – art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W piśmiennictwie - jeszcze przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej

- zaznaczył się silnie akcentowany pogląd opowiadający się za bezpośrednią

skutecznością w krajowym porządku prawnym samowykonalnych postanowień

Porozumienia TRIPS. Pogląd ten podtrzymywany jest w dalszym ciągu, mimo że

z dniem 1maja 2004 r. Porozumienie TRIPS stało się w polskim systemie prawnym

aktem prawa wspólnotowego, a Europejski Trybunał Sprawiedliwości nie uznaje –

w zasadzie - samowykonalności tego Porozumienia (tak ETS m.in. w wyroku

w sprawie C 149/96 Portugalia przeciwko Radzie, Zb.Orz.1999, s. I-8395; w wyroku

w sprawie C-93/0 P. Biret Internatinal przeciwko Radzie, Zb. Orz.2003, s. I-10497

oraz w wyroku w sprawie C-377/02 Leon van Parys NW przeciwko BIRB –

powołanym i omówionym przez J. Barcza w: W sprawie bezpośredniego skutku

przepisów TRIPS w świetle prawa wspólnotowego (II), Europejski Przegląd Sądowy

2006, nr 3, s. 16; por. jednak wyrok w połączonych sprawach C-300/98 i C-392/98

Dior/Assco, Zb. Orz.2000, s. I-11307, w którym ETS nie wykluczył - w dziedzinach

nie

będących

dotąd

przedmiotem

ustawodawstwa

wspólnotowego,

a w konsekwencji wchodzących w zakres kompetencji państw członkowskich -

bezpośredniego skutku przepisów Porozumienia TRIPS). Również w orzecznictwie

pojawiły się wypowiedzi – podzielane przez skład orzekający - opowiadające się za

bezpośrednią skutecznością postanowień TRIPS na gruncie polskiego porządku

prawnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2006 r., V CSK

125/06, nie publ.; wyrok w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 8 lutego 2006 r.,

II GSK 54/05, ONSAiWSA 2006, nr 4, poz. 96).

Przyjęcie

powyższego

zapatrywania

musi

oznaczać,

konieczność

przeprowadzenia oceny zasadności zgłoszonych przez powódkę roszczeń zarówno

w oparciu o art. 11 ust. 1 i 4 z.n.k., jak i art. 39 ust. 2 TRIPS. Jak już wspomniano,

Sąd Apelacyjny podjął próbę przeprowadzenia takiej oceny. Nie dostrzegł jednak,

że drugie spośród wymienionych unormowań wyraźnie traktuje jako tajemnicę

przedsiębiorstwa (informację nie ujawnioną) również samo tylko, szczególne

zestawienie elementów informacji poufnej, nawet jeżeli poszczególne elementy

tego zestawienia zostały udostępnione publicznie (art. 39 ust. 2 lit. a TRIPS).

Jakkolwiek art. 11 ust. 4 z.n.k. nie odwołuje się wprost do niedostępności informacji

w określonym zestawie, jako wyznacznika pojęcia „tajemnica przedsiębiorstwa”, nie

ulega jednak wątpliwości, że wzmiankowane kryterium stosować należy również na

gruncie tego unormowania. Odrzucenie takiego kierunku wykładni art. 11 ust. 4

z.n.k. prowadziłoby do ograniczenia ochrony informacji poufnej w stosunku do

przewidzianej w TRIPS i musiałoby być uznane za sprzeczne z tym Porozumieniem

(art. 1 ust. 1 TRIPS).

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić

należy, iż Sąd Apelacyjny nie dostrzegł znaczenia wskazanego wyżej –

eksponowanego przez powódkę w toku procesu - kryterium definiującego pojęcie

tajemnicy przedsiębiorstwa. Kryterium to Sąd miał obowiązek rozważyć nawet na

gruncie zapatrywania, że art. 39 ust. 2 TRIPS nie ma bezpośredniego

zastosowania. Również bowiem w takim przypadku wykładnia art. 11 ust. 4 z.n.k.

winna być – przy uwzględnieniu konstytucyjnej zasady przestrzegania przez Polskę

wiążącego ją prawa międzynarodowego - zgodna z art. 39 ust. 2 TRIPS.

Zarówno art. 39 ust. 2 TRIPS, jak i art. 11ust. 4 z.n.k. nie precyzują

dokładnie, jakim konkretnie działaniom ochronnym muszą być poddane tajemnice

przedsiębiorstwa (informacje nie ujawnione), aby można było traktować je jako

poufne. W unormowaniach tych mówi się jedynie, że działania te muszą być

„odpowiednie” (art. 11 ust. 4 z.n.k.), „rozsądne w danych okolicznościach” (art. 39

ust. 2 TRIPS). Ocena określonych działań jako odpowiednich, czy też rozsądnych

w rozumieniu powołanych przepisów, może przedstawiać się różnie w zależności

od okoliczności konkretnego przypadku. Może być ona jednak prawidłowo

przeprowadzona jedynie w odniesieniu do skonkretyzowanych informacji, które jako

całość lub w szczególnym zestawie i zespole ich elementów są obiektywnie poufne

(niedostępnych dla innych podmiotów). W rozpoznawanej sprawie warunek ten nie

został spełniony, gdyż obiektywny aspekt poufności tajemnicy przedsiębiorstwa

powódki nie został należycie rozważony.

Z przytoczonych względów nie można skutecznie odeprzeć zarzutu wadliwej

wykładni art. 11 ust. 4 z.n.k. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art.

39815 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

jc